Ποιοι ήσαν οι διάδοχοι του Πλάτωνα;

Κωδικός Πόρου: 00285-114792-353
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 17/05/11 17:18
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Τί Εστιν Αλήθεια;, 00285-114792-353




Περιγραφή:

Ποιοι ήσαν οι διάδοχοι του Πλάτωνα;

Μια αναφορά στα πρόσωπα, τα οποία διαδραμάτισαν τον πιο σημαντικό ρόλο ως διάδοχοι του Πλάτωνα στην Ακαδημία του, όπου για 2500 χρόνια κυριαρχεί η σκέψη του μεγάλου Αθηναίου φιλόσοφου!.. Πώς και γιατί ο Σπεύσιππος, γιος της αδελφής του Πλάτωνα Πωτώνης και του Ευρυμέδοντα του Μυρρινούσιου, επιλέ­χθηκε για να αναλάβει την Ακαδημία, σε ηλικία άνω των εξήντα ετών, αποτέλεσε αντικείμενο μεγάλης συζήτησης;

Οι διάδοχοι του Πλάτωνα Αντίθετα προς τις σχο­λές του Αντισθένη και του Ισοκράτη, η Ακαδη­μία του Πλάτωνα μπόρεσε να διατηρηθεί ως φι­λοσοφική σχολή και μετά το θάνατο του ιδρυ­τή της, το 347 π.Χ. Πώς και γιατί ο Σπεύσιππος, γιος της αδελφής του Πλάτωνα Πωτώνης και του Ευρυμέδοντα του Μυρρινούσιου, επιλέ­χθηκε για να αναλάβει την Ακαδημία, σε ηλικία άνω των εξήντα ετών, αποτέλεσε αντικείμενο μεγάλης συζήτησης. Ήταν ένας από τους ελά­χιστους Αθηναίους πολίτες που είχαν σχέση με την Ακαδημία του Πλάτωνα από την αρχή της λειτουργίας της. Αν και υπήρξε πιστός υπο­στηρικτής των προσπαθειών του Πλάτωνα, δια­φώνησε συχνά με το θείο του σε κρίσιμα θέμα­τα, όπως η θεωρία των ιδεών (πρβλ. Αριστοτέ­λης, Μεταφυσικά, Ζ', 2, 1028bl8-24).
Ο Πρόκλος {Περί Ευκλείδου, Α', 77-78) ανα­φέρει ότι ο Σπεύσιππος ήταν εξέχων μαθημα­τικός της Ακαδημίας. Τίτλοι και σπαράγματα των έργων του επιβεβαιώνουν ότι είχε ιδιαίτε­ρο ενδιαφέρον στη θεωρία των αριθμών και στα Πυθαγόρεια μαθηματικά. Αλλά και τα φιλοσο­φικά ενδιαφέροντα του, επίσης, περιλάμβαναν ηθικά δόγματα, μεταξύ των οποίων και την πε­ρίφημη άποψη του, την οποία άρθρωσε ως αντίλογο προς τον Εύδοξο και για την οποία συχνά λοιδωρήθηκε, ότι οι ηδονές ήταν κακό που έπρε­πε να αποφεύγεται. Η άποψη αυτή αντανακλά συζητήσεις που έγιναν στην Ακαδημία για το ρόλο των ηδονών στην ανθρώπινη ζωή, συζη­τήσεις που δημιούργησαν, επίσης, την υποδο­μή για το έργο Φίληβος του Πλάτωνα.
Από τους τριάντα τίτλους που αποδίδονται στον Σπεύσιππο από τον Διογένη Λαέρτιο {Βι­βλίο 4 [Οι μαθητές του Πλάτωνα], 4-5), το έργο που αφορά τη διάκριση των ειδών και τιτλο­φορείται Όμοια (σε δέκα βιβλία) άσκησε επιρ­ροή στις συζητήσεις για την αναγκαιότητα της εξαντλητικής ταξινόμησης όλων των πραγμάτων, και προεικόνισε την ταξινομητική μέθοδο την οποία χρησιμοποίησε αργότερα ο Αριστο­τέλης στο έργο του Περί τα ζώα ιστορίαι. Πιθα­νόν είχε επηρεαστεί από τις εμπειρικές μελέ­τες του Αριστοτέλη και του Θεοφράστου που πραγματοποιήθηκαν στην Ακαδημία όταν ακό­μη ζούσε ο Πλάτων.
Ο Σπεύσιππος έγινε στενός φίλος του Δίω­να του Συρακουσών την εποχή που εκείνος επι­σκέφθηκε την Ακαδημία (Πλούταρχος, Δίων, ΙΖ', και KB'). Όταν ο Δίων επέστρεψε στη Σικελία, παραχώρησε στον Σπεύσιππο μία εξοχική αγροι­κία που είχε αποκτήσει κατά τη διάρκεια της διαμονής του στην Αθήνα. Αργότερα, ο Σπεύ-σιππος συνόδευσε στον Πλάτωνα στη Σικελία, στο τρίτο και τελευταίο ταξίδι του, το 361/360 π.Χ., και σύμφωνα με τον Πλούταρχο ενίσχυσε ενεργά την απόπειρα του Δίωνα να ελευθερώ­σει τη Σικελία από την τυραννία.
Όταν ο Σπεύσιππος πέθανε, ο Αριστοτέλης δεν θεωρήθηκε ως πιθανός διάδοχος του, διό­τι είχε επιστρέψει στην πατρίδα του, ή είχε πά­ει σε κάποια αποστολή στη Μακεδονία. Οι ευ­νοούμενοι υποψήφιοι, ο Μενέδημος ο Πυρραί-ος, για τη μακρά δραστηριότητα του οποίου στην Ακαδημία ελάχιστα είναι γνωστά, και ο Ηρακλείδης ο Ποντικός, έχασαν με μικρή δια­φορά στην ψηφοφορία της εκλογής από τον Ξε­νοκράτη τον Χαλκηδόνιο, ο οποίος είχε φύγει από την Αθήνα, συνοδεύοντας τον Αριστοτέλη μετά το θάνατο του Πλάτωνα. Απογοητευμένοι, ο Ηρακλείδης και ο Μενέδημος εγκατέλειψαν την Ακαδημία. Ο μεν Ηρακλείδης επέστρεψε στην πατρίδα του, την Ηράκλεια, ο δε Μενέδημος έφυγε για να «ιδρύ­σει σχολή (περίπατο και διατρι­βή) κάπου αλλού», χωρίς να γνω­ρίζουμε πού.
Ο Ξενοκράτης -όπως και ο διάδοχος του, ο Πολέμων ο Αθη­ναίος- εγκαταστάθηκε ως σχο­λάρχης στην ίδια κατοικία με τον Πλάτωνα (Πλούταρχος, Ηθικά, 603b-c), ίσως μέσω κάποιας ει­δικής συμφωνίας με τον κληρο­νόμο του Πλάτωνα, το μικρανι-ψιό του Αδείμαντο (Διογένης Λα­έρτιος, Βιβλίο 4 [Οι μαθητές του Πλάτωνα], 41-44)32. Μαθαίνου­με ότι ο Ξενοκράτης αρνήθηκε την προσφορά να γίνει Αθηναί­ος πολίτης33, και ότι σε μία περίπτωση, όταν ανακοινώθηκε ότι θα πουληθεί ως δούλος διότι δεν πλήρωσε το φόρο του μέ­τοικου (μετοίκιο), ο Δημήτριος ο Φαληρεύς κα­τέβαλε το ποσό για να τον απελευθερώσει (Διο­γένης Λαέρτιος, Βιβλίο 4 [Οι μαθητές του Πλά­τωνα], 14).
Μαθητής του Πλάτωνα από τη νεότητα του (Διογένης Λαέρτιος, Βιβλίο 4 [Οι μαθητές του Πλάτωνα], 6), ο Ξενοκράτης ήταν σχεδόν πε­νήντα επτά ετών όταν εκλέχθηκε να αναλάβει την Ακαδημία. Λέγεται ότι ο Πλάτων τον συνέ­κρινε με το νεαρότερο Αριστοτέλη, με τον οποίο ο Ξενοκράτης ήταν στενά συνδεδεμένος κατά το μεγαλύτερο μέρος της σταδιοδρομίας του, και τον παρομοίαζε με όνο που χρειαζόταν κέ­ντρισμα, ενώ τον Αριστοτέλη με άλογο που χρει­αζόταν χαλινάρι (Διογένης Λαέρτιος, Βιβλίο 4 [Οι μαθητές του Πλάτωνα], 6). Στα είκοσι πέντε χρόνια που διατέλεσε σχολάρχης, λέγεται ότι ο Ξενοκράτης επισκέφθηκε το κέντρο της Αθή­νας μόνο μία φορά, για να παρακολουθήσει τις νέες τραγωδίες στις εορτές των Διονυσίων. Το 322 π.Χ. συμμετείχε σε πρεσβεία της Αθήνας προς τον Αντίπατρο.
Ο Ξενοκράτης, άνθρωπος αυστηρών ηθών, ήταν γόνιμος συγγραφέας σε μεγάλο φάσμα φι­λοσοφικών θεμάτων. Επίκεντρο των αναζητή­σεων του ήταν η συστηματοποίηση της γνώσης. Στις προσπάθειες του να επιτύχει μία συστη­ματοποίηση στο χώρο της παράδοσης των πλα­τωνικών διδασκαλιών, ανάγεται η τριχοτόμηση της φιλοσοφίας σε φυσική, Λογική και ηθική, μία διαίρεση που επικράτησε' άλλες τριχοτομήσεις του (αίσθησις, επιστήμη, δόξα) επικράτησαν για λιγότερο χρονικό διάστημα. Η στενή σχέση του με τον Αριστοτέλη στην Ακαδημία και στη Μι­κρά Ασία, μετά το θάνατο του Πλάτωνα, τον έστρεψε προς το συστηματικό εμπειρισμό, που χαρακτηρίζει το έργο του Αριστοτέλη. Αυτό που διαφοροποιεί τη σκέψη και το έργο του από τον Αριστοτέλη είναι το ιδιαίτερο ενδιαφέρον του προς τη δαιμονολογία (καλά και κακά πνεύμα­τα ενός ενδιάμεσου -μεταξύ θεών και ανθρώ­πων- χώρου), η οποία επιβεβαιώνεται από το ενδιαφέρον με το οποίο οι Νεοπλατωνικοί αντι­μετώπισαν τα γραπτά του. Πολλοί τίτλοι έργων του υποδηλώνουν ότι ο Ξενοκράτης διατήρησε το ενδιαφέρον της Ακαδημίας όχι μόνο για τα μαθηματικά, αλλά, επίσης, για το έργο των Πυθαγορείων που πρωτοπόρησαν, εφαρμόζοντας τις αρχές της μαθηματικής γνώσης στη φιλοσο­φία, με την ευρύτερη έννοια της, ως μέσο για την κατανόηση της ορθής συμπεριφοράς.
Θα ήταν δελεαστικό να διατυπώναμε υπο­θέσεις για ποιο λόγο ο Αριστοτέλης, που επέ­στρεψε στην Αθήνα το 335 π.Χ., δεν επανήλθε στην Ακαδημία υπό τη σχολαρχία του Ξενο­κράτη, αλλά αντί γι' αυτό προτίμησε να ιδρύσει δική του σχολή. Η παράδοση, με βάση βιογρα­φίες του Αριστοτέλη που συντάχθηκαν κατά την αρχαιότητα, θεώρησε τις δύο σχολές μάλλον ως συμπληρωματικούς κλάδους παρά ως αντίπα­λες34. Όποιες κι αν ήταν οι αιτίες για το διαχω­ρισμό των δύο φιλοσοφικών κοινοτήτων στην Αθήνα, αξίζει να υπογραμμιστεί ότι η εικοσιπεντατής σχολαρχία του Ξενοκράτη έδωσε στην Ακαδημία συνέχεια και σταθερότητα, σε μία πε­ρίοδο σημαντικών πολιτικών αναταραχών.

Συνεχίζεται…

------------------

ΠΗΓΗ: Πανεπιστήμιο Καίμπριτζ: «Ιστορία τα Αρχαίας Ελλάδας», 7ος Τόμος.