Ποια ήταν – άραγε- η ανάπτυξη των σχολών και πώς επήλθε η πρόοδος της γνώσης στην αρχαιότητα;

Κωδικός Πόρου: 00285-114796-199
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 21/04/11 16:51
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Τί Εστιν Αλήθεια;, 00285-114796-199




Περιγραφή:

 

Διαβάστε –για παράδειγμα- πώς η εκπαίδευση μεταλαμπαδεύθηκε στην αρχαία Αθήνα με την άφιξη των σοφιστών, κατά το δεύτερο ήμισυ του 5ου αιώνα π.Χ προκειμένου να ικανοποιήσει την ανάγκη, που υπήρχε στο ακμάζον δημοκρατικό καθεστώς, για αρτιότητα του δημόσιου λόγου στη Βουλή, την Εκκλησία του Δήμου και τα δικαστήρια. Και να ήταν μόνο αυτό;

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΚΑΙ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ

Η ανώτερη εκπαίδευση μεταλαμπαδεύθηκε στην Αθήνα με την άφιξη των σοφιστών, κατά το δεύτερο ήμισυ του 5ου αιώνα π.Χ.1, προκειμένου να ικανοποι­ήσει την ανάγκη, που υπήρχε στο ακμάζον δημοκρατικό καθεστώς, για αρτιότη­τα του δημόσιου λόγου στη Βουλή, την Εκκλη­σία του Δήμου και τα δικαστήρια. Ο Πρωταγό­ρας από τα Άβδηρα, ο παλαιότερος από τους διδασκάλους αυτούς, που κατέφθασαν στην Αθήνα, ήταν ο πρώτος που αποκάλεσε τον εαυ­τό του «σοφιστή». Ο όρος αυτός επρόκειτο να αποδοθεί, κατά το μάλλον ή ήττον, με αμέθο­δο τρόπο, και σε άλλους διδασκάλους της ρη­τορικής, προερχόμενους από το εξωτερικό, οι οποίοι εμφανίσθηκαν στην Αθήνα τις επόμε­νες δύο ή τρεις δεκαετίες: ο Γοργίας από τους Λεοντίνους, ο Πρόδικος από την Κέα, ο Ιππίας από την Ήλιδα, ο Θρασύμαχος από τη Χαλκη­δόνα, ο Ευθύδημος και ο Διονυσόδωρος από τη Χίο και άλλοι. Κανείς από αυτούς δεν έμει­νε πολύ καιρό στην Αθήνα και κανείς δεν είχε εκεί μόνιμη κατοικία. Στη διάρκεια των επι­σκέψεων τους στην πόλη, φιλοξενήθηκαν σε σπίτια εξεχόντων Αθηναίων, προέβησαν σε δη­μόσιες επιδείξεις των ρητορικών ικανοτήτων τους και δέχθηκαν, σε ad hoc βάση, ως μαθη­τή τους κάθε Αθηναίο, διατεθειμένο να πλη­ρώσει τα καθορισμένα δίδακτρα. Οιαδήποτε ιδιωτική κατοικία ή δημόσιος τόπος (παλαί­στρα, γυμνάσιο ή στοά) μπορούσε να φιλοξε­νήσει τα μαθήματα τους.

Αντίθετα με τους «φυσικούς φιλόσοφους» της Ιωνίας και της Νότιας Ιταλίας, τα πρόσωπα στα οποία αναφερόμαστε δεν ενδιαφέρονταν να αποκτήσουν γνώσεις χάριν των γνώσεων, αλλά για να προετοιμάσουν τους μαθητές τους έτσι που να ζήσουν ευτυχισμένο και επιτυχη­μένο βίο. Οι νέοι Αθηναίοι των ανώτερων τά­ξεων πίστευαν ότι θα κατακτούσαν την επιτυ­χία μέσω της τέχνης της πειθούς και οι σοφι­στές προσέφεραν προς τούτο τις γνώσεις τους στη ρητορική.

Oι προγενέστεροι

Για να είναι ο λόγος πειστικός, προϋποθέτει κάποια γενική γνώση ανάλογων περιπτώσεων του παρελθόντος, του νόμου, της λογοτεχνίας και της επιστήμης, προκειμένου να αναδείξει και να ενισχύσει ένα επιχείρημα. Γι' αυτό ο Πρωταγόρας και ο Πρόδικος ανέπτυξαν θεω­ρίες για την προέλευση του πολιτισμού. Ο Πρό­δικος μελέτησε ειδικά τη χρήση της γλώσσας, ο Ιππίας και ο Εύηνος επεξεργάσθηκαν τεχνι­κές για την ανάπτυξη της μνήμης των μαθητών τους, και ο Ιππίας κατέγραψε τις εγκυκλοπαι­δικές γνώσεις του περί αστρονομίας, αριθμη­τικής, γεωμετρίας, γραμματικής, λογοτεχνίας, ζωγραφικής, γλυπτικής, εθνογραφίας, χρονο­γραφίας και λοιπά2, ώστε οι διδάσκαλοι να εν­σωματώσουν αυτά τα θέματα στη διδασκαλία της ρητορικής. Επιπλέον, πολλοί σοφιστές δη­μοσίευσαν εγχειρίδια ρητορικής και έτσι συ­νέβαλαν στην ανάπτυξη του γραπτού πολιτι­σμού. Οκτώ συγγραφείς τέτοιων εγχειριδίων αναφέρονται μόνο από τον Πλάτωνα στο έργο του Φαίδρος (266d-267d).

Ο ελάχιστος κοινός παρονομαστής σε ολό­κληρη τη σοφιστική διδασκαλία του 5ου αιώ­να π.Χ., συνοψίζεται κατά τον καλύτερο τρό­πο στην άποψη που ο Πλάτων αποδίδει στον Πρωταγόρα: «στέρεη κρίση {ευβουλία) τόσο στις προσωπικές υποθέσεις, που επιτρέπει σε κάποιον να διαχειρίζεται το σπίτι του κατά τον καλύτερο τρόπο, όσο και στις υποθέσεις της πόλεως, ώστε η συμβολή του στα πολιτικά ζη­τήματα να είναι αποτελεσματικότερη στην πράξη και το λόγο» (Πλάτων, Πρωταγόρας, 318e-319a). Οι περισσότεροι σοφιστές θα συμ­φωνούσαν, επίσης, με τον Πρωταγόρα, όταν -παρακινημένος από τον Σωκράτη- προσδιό­ριζε τη μέθοδο του ως πολιτική τέχνη, όσο και αν απέκλιναν οι απόψεις τους για τη λειτουρ­γία της ιδιότητας του πολίτη και της κοινω­νίας, και ανεξάρτητα από τη διαφοροποιημέvn αντίληψη τους για το τι προάγει την ευπραγία του κράτους.

Σε αυτό το σημείο, οι σκοποί των σοφιστών συμπίπτουν με εκείνους του Σωκράτη. Αντίθε­τα προς την πρώτη γενεά σοφιστών (με την εξαίρεση του Αντιφώντα), ο Σωκράτης ήταν Αθηναίος, που έφυγε από την πόλη μόνο όταν τον υποχρέωσε η στρατιωτική θητεία του. Δεν χρέωνε δίδακτρα για τη διδασκαλία του, ούτε δίδασκε επισήμως, ούτε διαφήμιζε τις υπηρε­σίες του μέσω δημόσιων επιδείξεων των ικα­νοτήτων του. Η διδασκαλία του είχε τη μορφή άτυπης συζήτησης και ανταλλαγής επιχειρη­μάτων και όχι διαλέξεων. Όπως οι σοφιστές, δεν είχε συγκεκριμένο τόπο διδασκαλίας: κά­θε τόπος, δημόσιος ή ιδιωτικός, ήταν πρόσφο­ρος. Οι πιο πιστοί συνομιλητές του ήταν άν­δρες από τις ανώτερες τάξεις της Αθηναϊκής κοινωνίας, μερικοί από τους οποίους συνδέο­νταν και με τους σοφιστές.

Κοινό στοιχείο του Σωκράτη με τους σο­φιστές ήταν η αταλάντευτη πεποίθηση ότι η προετοιμασία των νέων για τις ανάγκες της ζωής προϋπέθετε μόρφωση πέραν της πνευ­ματικής (μουσική) και φυσικής (γυμναστική) εξάσκησης. Αλλά ενώ για τους σοφιστές ο σκο­πός της εκπαίδευσης ήταν η υλική επιτυχία, για τον Σωκράτη ήταν η επιδίωξη του ηθικού βίου ([Πλάτων] Κλειτοφών, 407a-c). Αυτό δεν σημαίνει ότι οι σοφιστές ήταν αδιάφοροι για την ηθική: κείμενα όπως του Προδίκου του Κείου Η εκλογή του Ηρακλέους (Ξενοφών, Απο­μνημονεύματα, Β', 1.21-34) και ο Τρωικός του Ιππία (Πλάτων, Ιππίας μείζων 286a-b. Φιλό-στρατος, Βίοι σοφιστών, Α', 11), δείχνουν το αντίθετο. Ωστόσο, ερανίζονταν την ηθική από τους παραδοσιακούς μύθους και την παρου­σίαζαν, όπως ο Πρόδικος, ως απλή επιλογή («μαύρο-άσπρο») μεταξύ δύο ανόμοιων μορ­φών ανταμοιβής, ή κατά τον τρόπο του Ιππία, ως παραίνεση για την απόκτηση φήμης. Ο Σω­κράτης, ωστόσο, απέρριπτε την επιδίωξη εξω­τερικών ανταμοιβών. Η ηθική καθ' εαυτή ήταν για εκείνον ο σκοπός της εκπαίδευσης και βα­σιζόταν στη γνώση απόλυτων αξιών. Αυτό που προσπάθησε να εμφυσήσει στους μαθητές του ήταν η επιθυμία να αναζητήσουν την ηθική τε­λειότητα ως αυτοσκοπό.

Η αντίθεση ανάμεσα στους δύο αυτούς σκο­πούς και οι μέθοδοι με τις οποίες εκφράσθηκε συνθέτουν το σκηνικό και τον τόνο της ανά­πτυξης των σχολών κατά τον 4ο αιώνα π.Χ.

ΒΑΣΙΚΗ ΠΗΓΗ:Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ: «Ιστορία της Αρχαίας Ελλάδας» (ελληνική έκδοση)..