Ποία η σχέση του Πλάτωνα με την Διαλεκτική;

Κωδικός Πόρου: 00285-114782-1244
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 28/09/11 16:47
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Τί Εστιν Αλήθεια;, 00285-114782-1244




Περιγραφή:

Ποία η σχέση του Πλάτωνα με την Διαλεκτική;

Διαβάστε για παράδειγμα, γιατί η Διαλεκτική έχει αντιδιασταλεί προς την Λογική, την αποκαλούμενη περιφρονητικά από μερικούς τυπική Λογική, με το επιχείρημα ότι η Διαλεκτική Λογική καταργεί δήθεν τον νόμο της ελλείψεως αντιφάσεως! Ο Παναγιώτης Μητροπέτρου, αυτός ο μεγάλος δάσκαλος, έχει το λόγο!..

Ο ΠΛΑΤΩΝ ΚΑΙ Η ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΗ

Ενας από τούς αμέτρητους μεγάλους Έλληνες επιστήμονες είναι καί ο Μαθηματικός καί Φιλοσόφος Πλάτων ο Αθηναίος, πού γεννήθηκε τό 427 π.Χ. στόν Δήμο των Αθηναίων καί πέθανε στό ίδιο μέρος τό 347 π.Χ. (βλέπε εκτός των άλλων καί τό έργον του Θεοδοσίου Γ. Βαρβιτσιώτου «Λεξικόν Αρχαίων Ελλήνων», θεμελιωτών του παγκοσμίου πολιτισμού, Γεωργιάδης, Αθήναι, 1997, όπου μνημονεύονται 4.000 αρχαίες Ελληνικές προσωπικότητες).
Δέν θά ασχοληθώ μέ τα βιογραφικά του καί μέ τό έργο του, διότι μέ αυτά ασχολούνται οι συγγραφείς των πραγματειών, πού ακολουθούν.
Θά ήθελα όμως νά επιστήσω τήν προσοχή των αναγνωστών στό θέμα της διαλεκτικής, η οποία έχει παρερμηνευθεί τούς δύο τελευταίους αιώνες. ΄Εχει μάλιστα αντιδιασταλεί πρός τήν Λογική, τήν αποκαλουμένη περιφρονητικά από μερικούς τυπική Λογική, μέ τό επιχείρημα ότι η Διαλεκτική Λογική καταργεί δήθεν τόν νόμο της ελλείψεως αντιφάσεως!!! Η κατάργηση όμως του λογικού νόμου της ελλείψεως αντιφάσεως συμβαίνει μόνον στην κατάσταση της σχιζοφρένειας.
Η Διαλεκτική από γραμματικής απόψεως δέν είναι όνομα ουσιαστικόν. Είναι επίθετον κατά παράλειψη της λέξεως Τέχνη. ’ρα διαλεκτική τέχνη είναι η τέχνη του συζητείν γιά κάποιο θέμα μέ ερωτήσεις καί απαντήσεις. Καί διαλεκτικός από τό ρήμα διαλέγομαι, είναι ο ικανός συζητητής, ο έμπειρος εις τό διαλέγεσθαι, ο ακολουθών τήν διαλεκτικήν μέθοδο. Είναι σπουδαίο προσόν νά δίδονται καίριες απαντήσεις. Καί ακόμη σπουδαιότερο νά υποβάλλονται καίριες ερωτήσεις.
Ιδεώδες της ελληνικής παιδείας είναι νά γίνουν οι άνθρωποι ικανοί «λόγον διδόναι καί λαμβάνειν» (βλέπε Ξενοφώντος, Οικονομικόν, 11, 22). Δηλαδή οι άνθρωποι οφείλουν νά δίδουν στούς άλλους τό δικαίωμα λόγου, αλλά καί να δίδουν λόγον οι ίδιοι, νά εκθέτουν δηλαδή επακριβώς τά δεδομένα καί νά τά αιτιολογούν επαρκώς βάσει της αρχής του αποχρώντος λόγου, αλλά δέν πρέπει νά σταματούν εδώ. Οφείλουν επίσης νά λαμβάνουν λόγον από τούς άλλους, δηλαδή νά παρακολουθουν μέ προσοχή αυτά, πού λέγουν οι άλλοι.
Εν συντομία δηλαδή κάθε άνθρωπος οφείλει νά είναι ικανός πομπός καί δέκτης λόγου. Ο λόγος παράγεται από τό ρήμα λέγω. Τό ρήμα λέγω παράγεται από δύο διαφορετικές ρίζες: α) Τήν ρίζα λέχ- από τήν οποία παράγεται τό λέγω - κοιμίζω, ξαπλώνω, η λεχώ, η άλοχος, η λόχμη καθώς καί τό λατινικό lex = ο κείμενος νόμος αλλά καί το αγγλικό law = ο κείμενος νόμος. β) Τήν ρίζα λέγ- από τήν οποία παράγεται τό λέγω = ομιλώ, τό λογίζομαι, η εκλογή, η συλλογή, καθώς καί τό λατινικό lego = αναγιγνώσκω.
Λόγος σημαίνει έναρθρος λόγος, προφορικός ή γραπτός, λέξη (π.χ. εν ενί λόγω = μέ μία λέξη), απόφθεγμα, απόκριση μαντείου, γνωμικό, ρητό, παροιμία, φήμη (π.χ. ως λόγος έχει = όπως φημολογείται), σκέψη, λογική, λογισμός, παγκόσμιος νομοτέλεια (παράβαλε τόν Λόγον του Ηρακλείτου), μελέτη, μαθηματική σχέση (π.χ. ο λόγος της περιφερείας πρός τήν διάμετρον του κύκλου = π), αιτία (π.χ. ο λόγος υπάρξεως του φαινομένου) καί τέλος λόγος σημαίνει τόν Υιόν του Θεού.
Ο Ελληνικός πολιτισμός είναι ο πολιτισμός του Λόγου, εν αντιθέσει πρός τόν Λατινικό, ο οποίος είναι ο πολιτισμός του Πράγματος (res). Πάρτε μίαν τυχαία σελίδα Ελληνικού βιβλίου καί μίαν τυχαία σελίδα Λατινικού βιβλίου. Στήν πρώτη κυριαρχεί ο Λόγος, ως ουσιαστικό ή ως επίθετο ή ως ρήμα της ιδίας ρίζας (λόγου χάρη στην 39η παράγραφο του Επιταφίου Λόγου του Περικλέους, τόν οποίον αναφέρει ο Θουκυδίδης στό 2ο βιβλίο της Ξυγγραφής του, διαβάζουμε τίς φράσεις: κόμπω λόγου = ως καυχησιολογία, τούς λόγους = τά λόγια, λόγω = μέ αποδεικτικό λόγο, εκλογίζεσθαι = νά υπολογίζουμε μέ λογικό τρόπο, λογισμός = η λογική σκέψη, λογισμώ = λόγω υπολογισμού).
Αντιθέτως, στήν Λατινική σελίδα κυραρχεί το Πράγμα = res (res publica = τό δημόσιον πράγμα, η πολιτεία, res gestae = οι πράξεις, res bonae = η ευπραγία, res militaris = τά στρατιωτικά, res nautica = τά ναυτικά, quam ob rem = ένεκα τούτου, καί άλλα αμέτρητα).
Ανακεφαλαιώνοντας συμπεραίνουμε, ότι διαλεκτική είναι η τέχη του διαλέγεσθαι βάσει της λογικής, η οποία είναι μία καί μοναδική. Δέν υπάρχουν πολλές Λογικές, όπως νομίζουν μερικοί. Λογική είναι η επιστήμη του ορθώς διανοείσθαι, η οποία ερείδεται επί των αρχών της νοήσεως: Επί της αρχής της Ταυτότητος (κάθε τί, πού σκεπτόμαστε, ταυτίζεται μέ τόν εαυτό του), επί της αρχής της ελλείψεως αντιφάσεως (αποκλείεται η συνύπαρξη μίας εννοίας καί της αντιφατικής της ταυτοχρόνως), επί της αρχής της του Τρίτου Αποκλείσεως (μεταξύ μίας εννοίας καί της αντιφατικής της δέν παρεμβάλλεται καμμία τρίτη έννοια) καί επί της αρχής του Αποχρώντος Λόγου (κάθε τί οφείλει νά έχει επαρκή αιτιολογία).
Ο διαλεκτικός δέν έχει προκαταλήψεις, δηλαδή εκ των προτέρων παραδοχές, καί δέν προσπαθεί να επιβάλει τίς απόψεις του στόν άλλον. Ο διαλεκτικός σέβεται τίς απόψεις του άλλου, έστω καί εάν διαφέρουν από τίς δικές του. Ελέγχει τίς έννοιες, τίς οποίες χρησιμοποιεί ο ίδιος καί οι συνομιλητές του, υποβάλλοντές τις στήν βάσανο των αρχών της νοήσεως καί των μεθόδων του ορισμού, της διαιρέσεως, του μερισμού καί της ταξινομήσεως. ΄Ο,τι δέν συμμορφώνεται μέ τίς αρχές καί τίς μεθόδους, τό θεωρεί αντιεπιστημονικόν καί τό ερευνά μέχρι νά τό καταστήσει επιστημονικόν. Ο διαλεκτικός συζητεί καί δέν κουβεντιάζει. Η κουβέντα γίνεται, γιά νά περνά η ώρα καί μπορεί νά είναι ελαφρού περιεχομένου, μέ έριδες, μέ δόγματα, μέ φωνές, μέ προκαταλήψεις, καί όλοι μένουν ικανοποιημένοι, διότι κανένας δέν άκουσε τόν διπλανό του, αλλά απλώς επιβεβαίωσε τίς ήδη διαμορφωμένες πεποιθήσεις του.
Κουβέντα μπορεί νά γίνει επί παντός επιστητού ακόμη καί από αδαείς συνήθως ανθρώπους. Η συζήτηση όμως διεξάγεται μόνον μεταξύ νουνεχών, ηρεμα καί γαλήνια, διότι σκοπός της συζητήσεως δέν είναι η επιβολή του ενός επί του άλλου, αλλά η ανάδειξη της αληθείας καί η απόρριψη της πλάνης. (Πλάνη είναι η ασυνείδητη αποχή από τήν αλήθεια, όπως π.χ. η πεποίθηση των ανθρώπων στό παρελθόν, ότι η Γη ήταν επίπεδη. Λάθος είναι κάτι πού λανθάνει, δηλαδή κάτι, πού μας διαφεύγει. Σφάλμα είναι η υπολογιστική απόκλιση από τήν αλήθεια. Ψεύδος είναι η ενσυνείδητη διαστροφή της αλήθειας).
Μέρη της συζητήσεως (της από κοινού αναζητήσεως: αυτό άλλωστε σημαίνει σύν-ζήτηση) είναι η ελεγκτική μέθοδος καί η μαιευτική. Μέ τήν πρώτη διαπιστώνουμε τήν ορθότητα των μέχρι στιγμής παραδοχών μας μέ νηφαλιότητα καί χωρίς πάθος. Μέ τήν δεύτερη εκμαιεύουμε τό ορθόν, ερειδόμενοι επί των αρχών της νοήσεως καί των μεθόδων της Λογικής επιστήμης.
Στήν Ελληνική κοινωνία του 5ου αιώνος π.Χ. εκείνος, πού θεμελίωσε τήν διαλεκτική, ήταν ο φιλόσοφος Σωκράτης, αλλά εκείνος, ο οποίος τήν επιστημονικοποίησε καί τήν ανήγαγε σέ μοναδική μέθοδο ευρέσεως της αληθείας, ήταν ο μαθητής του, μέγας Μαθηματικός καί Φιλόσοφος Πλάτων.
Οι διάλογοί του πέραν της αισθητικής απολαύσεως, τήν οποίαν προσφέρουν στόν αναγνώστη, είναι τά καλύτερα εργαλεία εκμαθήσεως της διαλεκτικής επιστήμης.
Σέ μίαν εποχή παραλλήλων μονολόγων καί ιδεολογικών ναρκισσισμών οι διάλογοι του Πλάτωνος είναι η καλύτερη προπόνηση γιά τό πλησίασμα της αληθείας. Όποιος διαβάσει έστω καί έναν Πλατωνικό διάλογο, θά τό αντιληφθεί αμέσως. Ο Πλάτων είναι ένας από τούς μεγαλυτέρους Διδασκάλους της Ανθρωπότητος. Είμαστε τυχεροί, πού είναι πρόγονός μας. Είναι ο ογδοηκοστός παππούς μας καί είμαστε τά ογδοντακισέγγονά του. Χωρίς τήν παραμικρή δόση υπερβολής είμαστε υπερήφανοι, διότι είμαστε απόγονοι τέτοιων γιγάντων του πνεύματος, οι οποίοι εξακολουθούν νά φωτίζουν όλους τούς τομείς της ανθρωπίνης δραστηριότητος, καταξιώνοντάς μας και αναδεικνύοντάς μας.

(ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ)