Γιατί τόσες αυτοχειρίες στις μεγάλες όπερες;

Κωδικός Πόρου: 00285-114727-2125
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 12/02/12 18:24
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Τέχνη και Πολιτισμός!.., 00285-114727-2125




Περιγραφή:

Γιατί τόσες αυτοχειρίες στις μεγάλες όπερες;

Ασφαλώς και στις αρχαίες ελληνικές τραγωδίες είχαμε «μεγάλους έρωτες και τραγικούς θανάτους», αλλά η αυτοχειρία δεν ήταν το κύριο θέμα των μεγάλων τραγικών ποιητών. Στις όπερες γιατί συμβαίνει αυτό; Κι όμως, η ζωή είναι τόσο ωραία, όπως λέει και η πανέμορφη Ελληνίδα ηθοποιός και τηλεπαρουσιάστρια, Μαρία Ψιλοπούλου, που μίλησε για το θέμα αυτό!...

ΕΝΑ θέμα, που έχει προβληματίσει αρκετούς ερευνητές και κοινωνιολόγους τελευταία, είναι και αυτό της αυτοχειρίας, προς την οποία οδηγούνται άδικα πολλοί άνθρωποι. Η αυτοχειρία (αυτοκτονία), για να δώσουμε έναν ορισμό, είναι η καταστροφή της ζωής του ανθρώπου με τη θέλησή του και με δική του αποκλειστικά ενέργεια.
Ο Ποινικός Κώδικας προβλέπει το αυτοτελές αδίκημα της ανθρωποκτονίας με συναίνεση (αρ. 301). Το αδίκημα αυτό τελείται όταν όποιος με πρόθεση έπεισε άλλον να αυτοκτονήσει (αν τελέστηκε η αυτοκτονία ή έγινε απόπειρά της), καθώς και όποιος έδωσε βοήθεια γι’ αυτή, και τιμωρείται με φυλάκιση.
Σύμφωνα με το εκκλησιαστικό δίκαιο απαγορεύεται η νεκρώσιμη ακολουθία, τα μνημόσυνα και τα τρισάγια, γιατί με την πράξη τους οι αυτοκτονούντες αποκόπτονται από τα μέλη της Εκκλησίας. Εξαιρούνται οι περιπτώσεις που ο αυτόχειρας δεν έχει σώας τας φρένας. Η απαγόρευση αυτή χρησιμεύει και για παραδειγματισμό των άλλων χριστιανών.


Μαρία Ψιλοπούλου: Η πανέμορφη Ελληνίδα ηθοποιός και τηλεπαρουσιάστρια η οποία μιλάει για την ομορφιά της ζωής, έτσι όπως ακριβώς μας τη χάρισε ο Θεός και η Φύση!... (Πάνω φωτογραφία: Η Μαρία Κάλλας ως Νόρμα στην ομώνυμη όπερα του Μπελίνι.)

Τι λέει η Επιστήμη της Κοινωνιολογίας

Από κοινωνιολογική άποψη υπάρχουν πολλές σοβαρές ενδείξεις και φαινόμενα που αποδεικνύουν ότι μεταξύ του εγκλήματος και της αυτοκτονίας υπάρχει σχέση και ουσιώδης συνάφεια, γιατί στις διάφορες εγκληματολογικές στατιστικές η άνοδος ή η μείωση της εγκληματικότητας μιας χώρας συμβαδίζει με την αντίστοιχη άνοδο ή μείωση των αυτοκτονιών. Οι κοινωνιολόγοι εξάλλου απέδειξαν ότι όσο περισσότερο το άτομο συνδέεται στενότερα προς μια κοινωνική ομάδα (οικογένεια, σωματεία, εκκλησία κτλ.), τόσο η τάση για αυτοκτονία μειώνεται.
Από ηθική άποψη, όμως, ελάχιστες είναι οι φιλοσοφικές θεωρίες που την αποδέχονται, ενώ στο σύνολο σχεδόν την αποδοκιμάζουν (και πολύ καλά κάνουν).
Δυστυχώς, οι στωικοί την αποδέχονταν και τη θεωρούσαν ηθική ενέργεια μόνο στην περίπτωση που δεν μπορούσε κάποιος να παραμείνει συνεπής στον εαυτό του και στην κοινωνία που ανήκε. Μη λησμονούμε, όμως, ότι η σύγχρονη ηθική της αλληλεγγύης και της φιλαλληλίας δεν αναγνωρίζει στον άνθρωπο το δικαίωμα να αποφασίζει αυτός για τη ζωή του αν αξίζει ή δεν αξίζει πραγματικά να τη ζει.

Η αυτοχειρία στην Τέχνη

Για να έλθουμε στο θέμα της αυτοχειρίας, που διαπραγματεύεται η Τέχνη, ως είδος τέχνης, η όπερα, για παράδειγμα (ή «μελόδραμα», όπως το ξέρουμε), αν θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε την ελληνική ονομασία της, είναι πράγματι πληθωρική και ξεπερνά την ίδια τη ζωή!
«Η υπερβολή – γράφει σ’ ένα άρθρο της η κυρία Έλενα Ματθαιοπούλου στο περιοδικό «Αρχαιολογία»- είναι η δεύτερη φύση της και στις πλοκές της τα ανθρώπινα πάθη και τα συναισθήματα μεγεθύνονται, ως ακραίες αντιδράσεις που σπάνια συναντάμε στην πραγματική ζωή. Οι εντυπωσιακοί θάνατοι, συνήθως η αυτοκτονία και οι δολοφονίες, είναι συνώνυμοι με την όπερα, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της γοητείας της. Το άρθρο αυτό εξετάζει ορισμένες από τις πιο εντυπωσιακές αυτοκτονίες στις δημοφιλέστατες όπερες του Βέρντι, του Πουτσίνι και κάποιων συνθετών που εκπροσωπούν τις σχολές του μπελκάντο και του βερισμού. Αναλύονται τα κίνητρα και οι συνθήκες των επί σκηνής αυτοκτονιών και συγκρίνονται με τις αντίστοιχες αυτοκτονίες των ηρώων και ηρωίδων του γερμανικού ρεπερτορίου, ιδιαίτερα στον Βάγκνερ» (1)
--Ναι, αλλά γιατί οι αρχαίοι Έλληνες τραγικοί που έγραψαν τόσες τραγωδίες δεν είχαν «θεοποιήσει» την αυτοχειρία;
--Διότι απλούστατα οι αρχαίοι Έλληνες τραγικοί, ως φυσιολάτρες και ιδεολάτρες, δεν μπορούσαν παρά να εξυψώσουν στο ανώτερο βάθρο της την ζωή και όχι την … αυτοχειρία, η οποία ούτως ή άλλως καταδικάζεται από κάθε ηθικό κώδικα της ζωής! Η ζωή είναι ωραία και ως ωραία ας την απολαμβάνουμε όπως μας τη χάρισε ο θεός και η φύση!
--Υπάρχουν λογοτέχνες που έχουν ασχοληθεί με το θέμα της αυτοχειρίας;
--Ασφαλώς και υπάρχουν. Μόνο που το θέμα αυτό το διαπραγματευόντουσαν προς αποφυγή και όχι προς προτροπή στους ανθρώπους να οδηγηθούν στο αδιέξοδο, που οδηγούνται πολλοί. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Μιχαήλ Μητσάκης, που έζησε μεταξύ των ετών 1862 και 1916.
--Ο γνωστός πεζογράφος δημοσιογράφος, κριτικός και ποιητής, που γεννήθηκε στα Μέγαρα;

Ο Μιχαήλ Μητσάκης . (Βλέπε εγκυκλοπαίδεια: «Μαλλιάρης-παιδεία»).

--Ακριβώς!.. Πολυσύνθετο ταλέντο!... Στα γυμνασιακά του χρόνια έγραφε και κυκλοφορούσε μόνος του τη χειρόγραφη εφημερίδα «Ταΰγετος». Το 1880 πήγε στην Αθήνα και γράφτηκε στη νομική σχολή, ενώ ταυτόχρονα άρχισε να δημοσιογραφεί επαγγελματικά στην εφημερίδα «Ασμοδαίος». Δύο χρόνια μετά εγκατέλειψε τις πανεπιστημιακές σπουδές του για να αφιερωθεί στη δημοσιογραφία. Συνεργάστηκε με τις περισσότερες εφημερίδες και περιοδικά της Αθήνας («Ασμοδαίος», «Μη χάνεσαι», «Ακρόπολις», «Χρόνος», «Εστία» κ.ά.) επώνυμα, ανώνυμα ή με τα ψευδώνυμα Μ. Τσακ, Mochelet, Ιξίων, Κόθορνος, Καιροσκόπος, Πλανόδιος, Κρακ, Στεργιάδης ή με τα αρχικά του Μ., Μμ., Μ. Μ. Συνεργάστηκε επίσης με τους Θέμο και Μπάμπη Άννινο για την έκδοση της εφημερίδας «Άστυ», ενώ δοκίμασε και μόνος την τύχη του ως εκδότη με τις πολιτικοσατιρικές εφημερίδες «Ο Θόρυβος» και «Πρωτεύουσα», χωρίς όμως επιτυχία. Κι εδώ ακριβώς συμβαίνει το αναπάντεχο!
--Ποιο αναπάντεχο;
Στο Δρομοκαΐτειο!..

--Το 1896 μια αιφνίδια ψυχική κρίση τού διέκοψε την καριέρα και έζησε τα περισσότερα από τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του στο ... Δρομοκαΐτειο ίδρυμα, με λίγα διαλείμματα διαύγειας, γράφοντας πεζά, ποιήματα στα γαλλικά και κριτικές.
--Λέτε αυτό να ήταν καθοριστικό στη μετέπειτα ζωή του;
--Ίσως!.. Πάντως υπάρχουν δημοσιευμένα διηγήματα, εκτενέστερα πεζά, ταξιδιωτικά, κριτικά άρθρα και ποιήματα, λίγα στα ελληνικά και περισσότερα στα γαλλικά. Ο ίδιος εν ζωή τύπωσε ελάχιστα κείμενά του: το πεζό «Κουρτοάσσης» (1888, σε φυλλάδιο) με το ψευδώνυμο Κόθορνος, το διήγημα «Εις Αθηναίος Χρυσοθήρας» (1890, σε τομίδιο), το κριτικό κείμενο «Το γλωσσικό ζήτημα εν Ελλάδι» σε δημοτική και καθαρεύουσα (1892) και το πεζό «Το γατί» (1893, σε φυλλάδιο). Το 1891 υπέβαλε στο Φιλαδέλφειο ποιητικό διαγωνισμό εννιά ποιήματα, για τα οποία ο Δ. Γουνελάς λέει ότι μοιάζουν με παρωδίες υπερρεαλιστικών ποιημάτων, όπως και πολύ περισσότερο τα γαλλικά του, που έγραψε τον καιρό της ασθένειας. Το 1956 ο Μ. Περάνθης έκανε μια επιλογή του έργου του Μητσάκη και εξέδωσε έναν τόμο με τίτλο «Μιχαήλ Μητσάκης-Το έργον του» και το 1957 ο Άγγελος Καράκαλος συγκέντρωσε τα γαλλικά του ποιήματα.
-- Και με την αυτοχειρία τι σχέση έχει;
--Το 1987 τυπώθηκε το διήγημα «Ο αυτόχειρ»!..

Αυτόχειρες παρθένοι;

Στο σημείο αυτό η Μαρία Ψιλοπούλου ανοίγει ένα φάκελο αρχείου και διαβάζει σχεδόν μουρμουριστά:
«Ιωάννης Καρασούτσας (1824-1873). Ποιητής και μεταφραστής. Γεννήθηκε στη Σμύρνη, αλλά πολύ σύντομα η οικογένειά του μετοίκησε στη Σύρο, όπου ο ποιητής τέλειωσε το γυμνάσιο και έμαθε γαλλικά. Αυτή η γλώσσα ήταν και η πηγή του βιοπορισμού του. Προσλήφθηκε ως καθηγητής γαλλικών και δούλεψε σε διάφορες ελληνικές πόλεις. Τα χρόνια μετά την παύση του από τη θέση του καθηγητή αποσύρθηκε και έζησε μόνος και χωρίς συναναστροφές και κοινωνική ζωή. Η οικονομική ένδεια, η στενάχωρη φύση του και μια νευρασθένεια τον οδήγησαν στην αυτοχειρία το 1873!..» (2)
--Άρα ο άνθρωπος είχε πρόβλημα!
--Αυτό θέλω ν’ αποδείξω. Ποτέ η αυτοχειρία δεν είναι μια φυσιολογική πράξη. Κι όπως είπαμε ήδη, όσοι άνθρωποι της Τέχνης ασχολούνται μ’ αυτήν, είναι για ν’ αποτρέψουν και όχι για να προτρέψουν τον κόσμο να πάει να … χάσει τη ζωή του, όπως κάποιοι «πεισιθάνατοι» στο παρελθόν, που έπειθαν τον κόσμο να πάει ν’ αυτοκτονήσει!... Εσείς, άλλωστε κύριε Σακκέτο, έχετε γράψει το βιβλίο για τις «Ελληνίδες της Αρχαιότητας» όπου είχε εκδηλωθεί μια … επιδημία αυτοκτονιών μεταξύ των κοριτσιών και τότε για να σταματήσει το κακό είπαν πώς όποια αυτοκτονήσει από δω και πέρα θα περιφέρουμε το σώμα της γυμνό στον κόσμο! Έτσι κι έγινε και σταμάτησαν οι αυτοκτονίες! Να διαβάσουμε το κείμενο;
-- Με κάνετε και … κοκκινίζω!
--Δείγμα μονίμου σεμνότητος!.. Λοιπόν, ο Πολύαινος, μέσα στα «Στρατηγήματά» του, αναφερόμενος σε μία Μιλησία, γράφει τα εξής :
«Τρελή μανία είχε καταλάβει τις κοπέλες στην Μίλητο: οι περισσότερες, χωρίς να τους συμβαίνη κάποια συμφορά, αυτοκτονούσαν ξαφνικά με απαγχονισμό. Μία Μιλησία έδωσε την συμβουλή να μεταφέρουν τις απαγχονισμένες γυμνές δια μέσου της αγοράς. Η συμβουλή αυτή επικυρώθηκε και εσταμάτησε τις αυτοκτονίες των παρθένων διότι, μη μπορώντας να αντέξουν τον μετά θάνατον εξευτελισμόν και την πομπήν τους μέσα στην αγορά, έμειναν μακριά από τις θηλιές.» (Βιβλίο 8ον, 63)

Τζέφρυ Ευγενίδης. (Η φωτογραφία είναι από την εγκυκλοπαίδεια: «Μαλλιάρης παιδεία»).

Άλλος λογοτέχνης;
-- Ποιος άλλος Έλληνας λογοτέχνης έγραψε για την αυτοχειρία;
--Ο σύγχρονος, Τζέφρυ Ευγενίδης, ένας Ελληνοαμερικανός λογοτέχνης. Γεννήθηκε στο Ντιτρόιτ. Σπούδασε στο πανεπιστήμιο Μπράουν και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στην αγγλική λογοτεχνία στο πανεπιστήμιο Στάνφορντ. Ξέρετε ποιο ήταν το πρώτο του έργο;
--Ποιο;
--Το πρώτο του έργο ήταν η νουβέλα «Αυτόχειρες Παρθένοι» (Virgin Suicides) που εκδόθηκε το 1993!
--Τι λέτε; Πρόσφατο δηλαδή...
--Ακριβώς!... Το έργο του αυτό απέσπασε διθυραμβικές κριτικές, μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες και μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο με επιτυχία. Το 2002 εξέδωσε το δεύτερο μυθιστόρημά του «Middlesex», για το οποίο τιμήθηκε με το βραβείο Πούλιτζερ (2003). Άλλα έργα του έχουν δημοσιευτεί σε διάφορα περιοδικά. Ο Ευγενίδης έχει κερδίσει πολλές διακρίσεις όπως υποτροφία του Ιδρύματος Γκουγκενχάιμ, του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών των ΗΠΑ, της Αμερικανικής Ακαδημίας του Βερολίνου κ.ά.
-- Δηλαδή το μήνυμα της Μαρίας Ψιλοπούλου ποιο είναι;
--Ζωή και πάλι ζωή!.. Ο θάνατος αν ήταν καλός δεν θα ήταν αντίπαλος της ζωής!..

Ας μείνουμε στο ωραίο απόφθεγμα της Μαρίας Ψιλοπούλου με το πολύ γλυκό και πανέμορφο χαμόγελό της: «Ο θάνατος αν ήταν καλός δεν θα ήταν αντίπαλος της ζωής!..». Ζωή και πάλι ζωή!...

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
1. Περιοδικό «Αρχαιολογία», τεύχος 101, Δεκέμβριος 2006, Αυτόχειρες, σύγχρονες θεωρίες, Σελίδες: 25-31.
2. Μαθητής ακόμη εξέδωσε δύο ποιητικές συλλογές, τη «Λύρα» (1839) και τη «Μούσα θηλάζουσα». Ήδη από τους τίτλους γίνεται φανερή η κλασικιστική σκοπιά και μέθοδος. Δίχως να πρωτοτυπεί απηχεί τους σύγχρονους ήδη καλλιεργημένους ρομαντικούς ποιητές (Αλ. και Παν. Σούτσο, Ραγκαβή), υπάρχουν όμως διακριτές ελπιδοφόρες ποιητικές αρετές. Το 1846 τυπώνει τη συλλογή «Εωθιναί μελωδίαι», έργο που αντανακλά πιστότερα την προσωπικότητα του Καρασούτσα με το προσωπικότερο ύφος του. Το 1849 τυπώνει το «Απάνθισμα ποιητικόν», μια εκλογή από το ως τότε έργο του. Την προσωπική ποιητική του έκφραση τη βρίσκει όμως στην πενταετία 1855-1860, με λαμπρά αποτελέσματα. Ο Δ. Στέφος αναφέρει τρεις βραβεύσεις του σε ποιητικούς διαγωνισμούς με τα έργα «Μη ζώης μετ’ αμουσίας» (1855), «Πολιτικαί και πατριωτικαί μελέται» (1859) και το όψιμο και μοναχικό «Κλεονίκη» (1867). Μεγάλο μέρος της παραγωγής του το περιλαμβάνει στην αρτιότερή του και σημαντικότατη στην ιστορία της λογοτεχνίας συλλογή «Η Βάρβιτος» (1860). Ο Πολίτης χαρακτηρίζει τον Καρασούτσα φωνή γνήσια λυρική. Τον διακρίνουν όλα τα χαρακτηριστικά της ρομαντικής γενιάς του, όχι όμως ψυχρά και άκαμπτα, αλλά ενδεδυμένα με μια πειστική προσωπική μελαγχολία, ένα διάχυτο ερωτισμό, πηγαία ευαισθησία, συμμετοχή μιας ευγενικής, όμορφης και προσφιλούς φύσης και μια συγκρατημένη αισιοδοξία, θρησκευτική. Η γλώσσα του είναι η αρχαΐζουσα της εποχής, η οποία όμως δεν είναι απωθητική, αλλά γίνεται έως και γοητευτική με το γοργό ρυθμό της και τη σφριγηλότητα, με ένα πνεύμα δημοτικής σχεδόν. Ο στίχος είναι σταθερός και ομοιοκατάληκτος, όχι όμως ξερός και ανέκφραστος, αλλά πλαστικός και ευέλικτος. Η τυπική θεματολογία της πατρίδας, της ελευθερίας και του έρωτα γίνεται προσιτότερη με το ζωντάνεμα των συμβόλων και τον «εξανθρωπισμό» των μυθολογικών χρήσεων. Δε λείπουν βέβαια, τουλάχιστον όχι πάντα, και κάποιες εκκεντρικές υπερβολές, αλλά μέσα στο κλίμα της εποχής ο Καρασούτσας αποδεικνύεται ικανός εκπρόσωπος του ρομαντισμού και δημιουργικός αφομοιωτής του, «ίσως η πιο συμπαθητική φωνή της ποίησης στην καθαρεύουσα» όπως λέει και ο Πολίτης. (Βλέπε και εγκυκλοπαίδεια: «Μαλλιάρης-παιδεία»).