Σάτυροι προς αποφυγήν και Σάτυροι προς … διαπαιδαγώγηση;

Κωδικός Πόρου: 00285-112800-4257
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 10/06/13 23:06
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Ελληνική Μυθολογία, 00285-112800-4257




Περιγραφή:

Σάτυροι προς αποφυγήν και Σάτυροι προς … διαπαιδαγώγηση;

Η όντως πλούσια αρχαία Ελληνική Μυθολογία μάς έχει μύρια όσα παραδείγματα ανδρών ή γυναικών των οποίων ο βίος είναι προς μίμηση ή προς αποφυγήν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι Σάτυροι οι οποίοι ενώ δεν αναφέρονται στον Όμηρο, υπάρχουν όμως στην τέχνη και στην φιλολογία από τους αρχαϊκούς χρόνους! Ωστόσο, με το όνομα Σάτυρος συναντάμε διάφορες προσωπικότητες στην αρχαία ελληνική γραμματεία, οι οποίοι έχουν έναν αξιόλογο βίο και τους οποίους αξίζει να μιμηθεί κανείς!.. Διαβάστε το κείμενο, που ακολουθεί!..

Αντόνιο Κορέντζο: «Η βασίλισσα των αμαζόνων Αντιόπη και ο Σάτυρος»

ΣΥΜΦΩΝΑ με την ελληνική μυθολογία, οι Σάτυροι (*) ήσαν πνεύματα των δασών και των βουνών, που αποτελούσαν τη μόνιμη ακολουθία του Διονύσου. Περιγράφονται ακόλαστοι, πονηροί, θρασύδειλοι, με ροπή προς την οινοποσία και τις σαρκικές απολαύσεις. Δεν αναφέρονται από τον Όμηρο, αλλά υπάρχουν στην τέχνη και στην φιλολογία από τους αρχαϊκούς χρόνους. Κυνηγούσαν στα δάση, επιδίωκαν ερωτικές περιπέτειες με τις Νύμφες και ήταν φίλοι της μουσικής και του χορού. Στα έργα τέχνης είχαν πάρει αρχικά τη μορφή των Σειληνών και συχνά τους μπέρδευαν με αυτούς, πράγμα που είχε συνέπεια να προστεθούν στους Σατύρους αυτιά και ουρές ζώων, ιδιαίτερα ίππου, καθώς και σκέλη τράγου. Οι κλασικοί συγγραφείς συνέχεαν συστηματικά τους Σατύρους και τους Σειληνούς, αλλά μετά τον 4ο αιώνα π.Χ., οι Σειληνοι έπαιρναν σχεδόν πάντα τη μορφή γέροντα με αυτιά ίππου, ενώ οι Σάτυροι ήταν νέοι με γνωρίσματα τράγου, φαίνεται πως οι Σάτυροι και οι Σειληνοί δεν είναι της ίδιας προέλευσης. Τους θεωρούσαν εχθρούς των ανθρώπων, γιατί έκαναν στους ανθρώπους ένα σωρό άτιμα πειράγματα και φάρσες. Στην τέχνη και στην ποίηση κέρδισαν μεγαλύτερη σημασία λόγω των γιορτών του Διονύσου (Βλέπε πιο κάτω: Το σατυρικόν δράμα). Ο καλλιτέχνης, που πρώτος μεταμόρφωσε τους Σατύρους σε πιο νέα και χαριτωμένα πλάσματα, ήταν ο Πραξιτέλης..

Μια χιουμοριστική σκηνή με την καταξιωμένη Ελληνίδα καλλιτέχνιδα και τηλεπαρουσιάστρια, Πετρούλα Κωστίδου, η οποία δείχνει σαν να απορεί με όλα αυτά που βλέπει με τον τραγοπόδαρο θεό Πάνα (**)!.. Ωστόσο, μη λησμονούμε, ότι ο «τραγοπόδαρος Παν» συνδύαζε τον ανθρώπινο με τον ζωικό παράγοντα, αφού απεικονιζόταν έχοντας κάτω άκρα ζώου και εξυμνήθηκε πολύ στην αρχαιότητα ως θεός –προστάτης των ανθρώπων της φύσης (όρη, δάση, σπήλαια, κοιλάδες, ρεματιές κλπ). Έχουν δίκιο δε αυτοί που λένε ότι η λατρεία του έλαβε μέγιστη ανάπτυξη παράλληλα με εκείνη του Δία και των άλλων Ολύμπιων Θεών σε όλο τον ελλαδικό χώρο και πέραν αυτού!..

Το άγαλμα του Σατύρου που είδε ο Παυσανίας στην Αθήνα, θεωρείται το πρωτότυπο από το οποίο αντιγράφηκαν το άγαλμα που βρίσκεται στο Μουσείο του Καπιτωλίου και πολλά άλλα του ίδιου τύπου. Στον Σάτυρο του Πραξιτέλη, ό,τι είναι άξεστο και άσχημο στη μορφή, ό,τι είναι χαμερπές ή αποκρουστικό στην έκφραση, καθαρίζεται από τη φλόγα της ιδιοφυίας. Από τα εξωτερικά σημάδια που δείχνουν την κατώτερη φύση του δεν έχουν απομείνει παρά τα μυτερά αυτιά και τα μαλλιά πάνω στο μέτωπο, που είναι μια υπόμνηση των τραγίσιων αυτιών. Οι Ρωμαίοι τους ταύτισαν με τους Φαύνους.

Το σατυρικό δράμα!..

Το σατυρικό δράμα είναι ένα αρχαιοελληνικό θεατρικό είδος, το τέταρτο δράμα της τετραλογίας που διδασκόταν μαζί με τις τρεις τραγωδίες στην αρχαία Αθήνα. Όπως και τα δύο άλλα είδη του δράματος (κωμωδία, τραγωδία) έχει και αυτό τις αρχές του στις λατρείες για τη γονιμότητα. Ονομάστηκε έτσι, γιατί ο χορός απαρτιζόταν από Σάτυρους, τους οπαδούς του θεού Διόνυσου, στους οποίους προσωποποιήθηκε η χαρά της αναπαραγωγής και η δύναμη της βλάστησης. Το σατυρικό δράμα ταυτιζόταν με τη χαρά και τον έρωτα και ήταν μια ανακουφιστική κάθαρση μετά τις δυνατές συγκινήσεις των τραγωδιών. Αγαπητά θέματα ήταν η πολυφαγία του Ηρακλή και τα παθήματα του κύκλωπα Πολύφημου.

Τρεις Σάτυροι που ονομάζονται Δρόμις, Έχων και Λήψις κυνηγούν την Ίριδα, την φτερωτή αγγελιοφόρο των θεών. (Ερυθρόμορφη κύλικα περ.490-480 π.Χ.)

Η παράδοση αναφέρει ως τόπο ανάπτυξης του σατυρικού δράματος τη βορειοανατολική Πελοπόννησο. Η εισαγωγή του στους δραματικούς αγώνες των γιορτών του Διόνυσου αποδίδεται στον ποιητή Πρατίνα από τον αργολικό Φλιούντα, ο οποίος εμφανίστηκε στο τελευταίο τέταρτο του 6ου αι. π.Χ. και έγραψε 32 σατυρικά δράματα. Ο «Κύκλωπας» του Ευριπίδη ήταν παράδειγμα αττικού σατυρικού δράματος, ενώ ο Αισχύλος κατέχει την πρώτη θέση ανάμεσα στους ποιητές σατυρικών δραμάτων· σε αυτόν αποδίδονται ο «Προμηθεύς Πυρκαεύς» (472 π.Χ.), ο «Πρωτεύς» (458 π.Χ.) και οι «Δικτυουλκοί». 
Αξιόλογα επίσης σατυρικά δράματα ήταν οι «Ιχνευτές» του Σοφοκλή, που βρέθηκε σε πάπυρο το 1912, και τα ανώνυμα «Ίναχος» και «Ευρύπυλος».

Σάτυροι προς μίμηση!

Με το όνομα Σάτυρος συναντάμε διάφορες προσωπικότητες στην αρχαία ελληνική γραμματεία, οι οποίοι έχουν έναν αξιόλογο βίο. Ας τους θυμηθούμε:

1. Περιπατητικός φιλόσοφος και βιογράφος από την Κάλλατι του Πόντου, που έζησε τον 3ο αιώνα π.Χ. Ανάμεσα στις διάφορες βιογραφίες επιφανών ανδρών που έγραψε, είναι και του Φιλίππου Β’, του Σοφοκλή, του Δημοσθένη κ.ά. Ο Διογένης ο Λαέρτιος και ο Αθηναίος έχουν σώσει μερικά αποσπάσματα από τα έργα του, και στην Οξύρρυγχο (οπου έζησε για ένα διάστημα) βρέθηκε ένα απόσπασμα από τη βιογραφία του Ευριπίδη. Έζησε επίσης και στην Αλεξάνδρεια.

2. Μαθητής του Αριστάρχου, που έζησε τον 2ο αιώνα π.Χ. φαίνεται πως είχε γράψει μια συλλογή από αρχαίους μύθους.

3. Αθηναίος υποκριτής τραγωδιών, γιος του Θέογνη από τον Μαραθώνα και δάσκαλος απαγγελίας του ρήτορα Δημοσθένη. Όταν ο Φίλιππος οργάνωσε ποιητικούς αγώνες για να πανηγυρίσει τη νίκη του εναντίον των Ολυνθίων, ο Σάτυρος δέχτηκε να παίξει σε κάποια τραγωδία, κι αυτό έγινε αιτία να τον κατακρίνουν σφοδρά.

4. Γιατρός, μαθητής του Κοΐντου από τη Ρώμη και δάσκαλος του Γαληνού στην Πέργαμο. Έζησε περίπου το 150 π.Χ.

5. Επιγραμματοποιός, που έζησε στα τέλη του 1ου αιώνα π.Χ. Έγραψε επιγράμματα κατ’ απομίμηση του Λεωνίδα του Ταραντίνου. Τα επιγράμματα αυτά συμπεριλαμβάνονται στην Παλατινή Ανθολογία.

(*) Σάτυρος
ο, ΝΑ και δωρ. τ. Τίτυρος Α· 1. καθένας από τους τραγοπόδαρους, κερασφόρους και με σιμή μύτη και οξύληκτα αφτιά δαίμονες, συντρόφους τού Διονύσου, που, σύμφωνα με την αρχαία μυθολογία, κατοικούσαν στα δάση· 2. (ως προσηγ.) σάτυρος· άνθρωπος λάγνος, ακόλαστος· || (νεοελλ.) (ως προσηγ.) 1. τερατόμορφος, πολύ άσχημος άνθρωπος· 2. (ζωολ.) είδος εντόμου· || (αρχ.) 1. ο Διόνυσος· 2. προσωνυμία τού Σωκράτους, ο οποίος ονομάστηκε έτσι λόγω τής ειρωνείας του («ὅδε ὁ Σάτυρος», Πλάτ.)· 3. είδος πιθήκου με ουρά, που ονομάστηκε έτσι λόγω τής ομοιότητάς του με Σάτυρο· 4. ονομασία μυθικού λαού τής Αιθιοπίας· 5. (κατά τον Ησύχ.) «ἡ ἔντασις»· 6. (στον πληθ.) οἱ Σάτυροι· το σατυρικό δράμα («ὅταν Σατύρους ποιῇς», Αριστοφ.)· 7. (φρ.) α) «βασιλεὺς Σατύρων»· ο Περικλής· β) «Σατύρων πρόσωπα»· κοσμήματα με μορφές Σατύρων.
[ΕΤΥΜΟΛ. Πρόκειται για δάνεια λ. αβέβαιης προέλευσης και σημ. σχετική με τη λατρεία τού Διονύσου (πρβλ. και τους συνώνυμους τ. Σιληνός και Τίτυρος). Κατά μία άποψη, πρόκειται για ιλλυρικό δάνειο που συνδέεται με το λατ. satur «παραγεμισμένος, ποικίλος» (βλ. λ. σάτιρα), ενώ κατ' άλλους η λ. είναι πελασγικής προέλευσης].

(**) Πανο (Α Πάν, -νός)· 1. θεός τού ελληνικού πανθέου, ο οποίος είχε ανθρώπινο σώμα ώς τη μέση και πόδια, αφτιά και κέρατα τράγου· 2. (φρ.) «αυλός τού Πανός»· η πολύαυλη σύριγγα, που σε ορισμένες χώρες ονομάζεται σήμερα νάι. [ΕΤΥΜΟΛ. Όνομα αρχαίας θεότητας, άγνωστης ετυμολ., πιθ. αρκαδικής προέλευσης, τού οποίου το μακρό -α- είναι μάλλον προϊόν συναιρέσεως, όπως υποδεικνύει η δοτ. τού ονόματος Πάονι. Κατά μία άποψη, ο τ. ανάγεται σε αμάρτυρο *Παύσων και συνδέεται με αρχ. ινδ. Pūsan, όνομα θεότητας, προστάτιδας τών ποιμνίων. Κατ' άλλους, πρόκειται για θεωνύμιο τού προελληνικού γλωσσικού υποστρώματος, που συνδέεται πιθ. με το όνομα Παιάων / Παιήων (βλ. λ. παιάνας)].

ΠΗΓΕΣ:
• Ιστορικό και Δημοσιογραφικό Αρχείο του γράφοντος.
• Εγκυκλοπαίδεια «Δομή»
• Εγκυκλοπαίδεια «Μαλλιάρης-παιδεία»
• Βικιπαίδεια
• Πάπυρος, Μέγα Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας
• Διάφορα ιστολόγια
• Φωτογραφικό άλμπουμ Πετρούλας Κωστίδου.