Ποίος ο Άτλας και ποίοι οι γεωγραφικοί άτλαντες;

Κωδικός Πόρου: 00285-112756-7236
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 09/06/15 18:35
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Ελληνική Μυθολογία, 00285-112756-7236




Περιγραφή:

Ποίος ο Άτλας και ποίοι οι γεωγραφικοί άτλαντες;

Οι μεταγενέστερες θεωρίες θέλουν τον Άτλαντα αστρονόμο, ο οποίος δίδαξε στους ανθρώπους τους νόμους του ουρανού και γι' αυτό θεοποιήθηκε. Κάποτε ξεχωρίζουν τρεις Άτλαντες, της Αφρικής, έναν ιταλικό και έναν αρκαδικό, πατέρα της Μαίας και συνεπώς παππού του Ερμή. Ωστόσο, για να μιλήσουμε για τους άτλαντες, η αρχαιότερη συλλογή γεωγραφικών πινάκων που έχει φτάσει έως την εποχή μας είναι του Κλαύδιου Πτολεμαίου (2ος αι. μ.Χ.), γνωστή στον Μεσαίωνα και πολύ διαδεδομένη στις αρχές των νεότερων χρόνων. Οι γεωγραφικές ανακαλύψεις αργότερα είχαν αποτέλεσμα εκατοντάδες νέους χάρτες, πολλοί εκ των οποίων χρησιμοποιούνται ακόμη και σήμερα!..

1. ΑΤΛΑΣ, όπως όλοι γνωρίζουν, ήταν ένας Γίγαντας, γιος του Ιαπετού και της Ωκεανίδας Κλυμένης (κάποτε της Ωκεανίδας Ασίας). Είναι αδελφός του Μενοίτιου, του Προμηθέα και του Επιμηθέα, των «σκληρών αντρών». Σε ορισμένες παραδόσεις λέγεται ότι εί­ναι γιος του Ουρανού και συνεπώς αδελφός του Κρόνου. Ανήκει στη θεϊκή γενιά που προηγείται των Ολυμπίων, στη γενιά των υπερφυσικών όντων χωρίς μέτρο. Πήρε μέρος στον αγώνα των Γιγάντων εναντίον των θεών και η τιμωρία που του επιβλήθηκε από τον Δία ήταν να κρατά­ει επάνω στους ώμους του το θόλο του ουρανού. Η κατοικία του γενικά τοποθετείται στο πιο απομακρυσμένο σημείο της Δύσης, στη χώρα των Εσπερίδων. Κάποτε επίσης τον βάζουν στη «χώρα των Υπερβορείων». Ο Ηρόδοτος είναι ο πρώτος που μιλάει για τον Άτλαντα ως βουνό, που βρίσκεται στη Βόρεια Αφρική. Ο Περσέας, λένε, καθώς επέστρεφε, αφού είχε σκοτώσει τη Γοργώ, μεταμόρφωσε τον Άτλαντα σε βράχο δείχνοντας του το κεφάλι της Μέδουσας.
Του αποδίδουν πολλά παιδιά· με την Πλειόνη έκαμε τις Πλειάδες και τις Υάδες. Με την Εσπε­ρίδα τις Εσπερίδες- κόρη του ακόμη θεωρείται και η Διώνη· γιους είχε τον Ύαντα και τον Έ­σπερο.
Οι μεταγενέστερες θεωρίες θέλουν τον Άτλα­ντα αστρονόμο, ο οποίος δίδαξε στους ανθρώ­πους τους νόμους του ουρανού και γι' αυτό θεοποιήθηκε. Κάποτε ξεχωρίζουν τρεις Άτλαντες, της Αφρικής, έναν ιταλικό και έναν αρκαδικό, πατέρα της Μαίας και συνεπώς παππού του Ερ­μή.

2. ΕΙΝΑΙ αλήθεια ότι με τον όρο άτλας εννοούμε μια συλλογή εικονογραφημένων πινάκων, ταξινομημένων σύμφωνα με ορισμένες αρχές· κυρίως όμως ο όρος σημαίνει συστηματοποιημένη συλλογή γεωγραφικών χαρτών. Ανάλογα με τον τύπο χαρτών που περιέχουν, οι ά. διακρίνονται σε γεωγραφικούς, ιστορικούς κλπ. Ανάλογα πάλι με τα χαρακτηριστικά γνωρίσματά τους και με τους σκοπούς για τους οποίους προορίζονται διακρίνονται σε μεγάλους άτλαντες, συμβουλευτικούς, σχολικούς κλπ. Γενικά ένας άτλας αποτελείται από διάφορους φυσικοπολιτικούς γεωγραφικούς χάρτες ή από φυσικούς και πολιτικούς χάρτες χωρών ή ομάδων χωρών· κατά παράδοση πρώτη αναφέρεται η Ευρώπη και έπειτα η Ασία, η Αφρική, η Αμερική, η Ωκεανία και οι πολικές περιοχές. Στους μεγάλους άτλαντες οι γεωγραφικοί χάρτες των διαφόρων χωρών εναλλάσσονται με τους θεματικούς (οικονομικούς, γλωσσολογικούς, ιστορικούς κλπ.). Στους μικρότερους άτλαντες οι θεματικοί χάρτες συγκεντρώνονται κυρίως στην αρχή και αναφέρονται συνοπτικά σε όλες τις χώρες ή τοποθετούνται μετά τους γεωγραφικούς χάρτες των ηπείρων. Στο τέλος υπάρχει συνήθως ένα ευρετήριο, με όλα τα τοπωνύμια που υπάρχουν στους διάφορους χάρτες. Η επιλογή των κλιμάκων, του αριθμού των χρωμάτων, της προβολής και του τύπου της απεικόνισης εξαρτάται από τον σκοπό για τον οποίο προορίζεται ο άτλας. Ένας σχολικός άτλας, για παράδειγμα, δεν θα είναι πολύ πλούσιος σε τοπωνύμια, οφείλει όμως να περιλαμβάνει όλες τις ονομασίες που είναι δυνατόν να εμφανίζονται κατά τη διδασκαλία και συγχρόνως πρέπει να είναι εύχρηστος και να προκαλεί το ενδιαφέρον. Κοινό γνώρισμα όλων των ατλάντων είναι η ακρίβεια των στοιχείων και των ονομάτων και η ακριβής ενημέρωση. Οι προϋποθέσεις αυτές όμως είναι σήμερα πολύ δύσκολες, ακόμα και στις καλύτερες εργασίες, εξαιτίας των πολιτικών μεταβολών και του ορμητικού ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης ορισμένων χωρών.

Η αρχαιότερη συλλογή γεωγραφικών πινάκων που έχει φτάσει έως την εποχή μας είναι του Κλαύδιου Πτολεμαίου (2ος αι. μ.Χ.), γνωστή στον Μεσαίωνα και πολύ διαδεδομένη στις αρχές των νεότερων χρόνων. Οι γεωγραφικές ανακαλύψεις αργότερα είχαν αποτέλεσμα εκατοντάδες νέους χάρτες. Η πρώτη συλλογή με το όνομα άτλας είναι αυτή που έκανε ο Γκέραρντ Μερκάτορ το 1595: Atlas sive cosmographicae meditationes de fabrica mundi. Πάντως, τριάντα χρόνια πριν από την έκδοση αυτή υπήρχε ήδη η συνήθεια να διακοσμείται η προμετωπίδα των χαρτογραφικών συλλογών με τη μορφή του μυθικού Άτλαντα που κρατάει τον κόσμο στους ώμους του. Στους αιώνες που ακολούθησαν, ο άτλας πλουτιζόταν όλο και με τελειότερους χάρτες. Ανάμεσα στους σπουδαιότερους άτλαντες πρέπει να αναφερθούν ο Stieler του Ινστιτούτου Περθ της Γκότα, που εκδόθηκε το 1823, οι άτλαντες του Audree και του Debes σε γερμανική γλώσσα, ο Atlas Universel (γαλλικά), ο Times Atlas of the World και ο Oxford Atlas (αγγλικά), ο Mira (ρωσικά), και τέλος ο Atlante Internazionale του TCL και ο Grande Atlante του γεωγραφικού ινστιτούτου Ντε Αγκοστίνι της Ιταλίας (η πρώτη έκδοση το 1922, η δεύτερη, με τίτλο Terra, το 1965).

ουράνιος άτλας.Είναι χάρτης ή σύνολο χαρτών όπου βρίσκονται σημειωμένοι οι αστέρες με τις σχετικές αμοιβαίες αποστάσεις τους, όπως φαίνονται προβαλλόμενοι πάνω στον ουράνιο θόλο. Οι πρώτοι ουράνιοι άτλαντες ήταν σχεδιασμένοι στο χέρι και οι αστέρες σημειώνονταν με πολύ μικρούς κύκλους διαφορετικού μεγέθους, ανάλογα με τη λαμπρότητά τους. Φυσικά η αναγραφή σταματούσε σε ένα ορισμένο μέγεθος, αφού ο αριθμός των αστέρων είναι τεράστιος. Στους άτλαντες που περιλαμβάνουν μόνο λαμπρούς αστέρες ο προσδιορισμός γίνεται με την κατονομασία του αστερισμού στον οποίο ανήκουν πριν από την οποία προστίθεται ένα ψηφίο του ελληνικού αλφαβήτου κατά σειρά λαμπρότητας του αστέρα (α Κενταύρου, β Διδύμων κλπ.). Αντίθετα στους άτλαντες που περιλαμβάνουν αμυδρούς αστέρες σημειώνεται η θέση που έχει ο αστέρας πάνω στον ουράνιο θόλο ως προς το σύστημα των συντεταγμένων στο οποίο αναφερόμαστε. Ο νεότερος και πληρέστερος ουράνιος άτλας είναι αυτός που έχει συνταχθεί με βάση 1.758 φωτογραφίες που πήραν με το τηλεσκόπιο Σμιτ του όρους Πάλομαρ. Κάθε φωτογραφία έχει ληφθεί δύο φορές, μία σε μπλε χρώμα και μία σε κόκκινο, για τον προσδιορισμό του δείκτη χρώματος. Στο μπλε χρώμα τα αστρικά μεγέθη φτάνουν έως το 21,1, στο κόκκινο έως το 20,0. Υπάρχουν και άλλου είδους ουράνιοι άτλαντες, που περιλαμβάνουν σειρές φωτογραφιών της Σελήνης και άλλων ουράνιων αντικειμένων (σμηνών, νεφελωμάτων κλπ.).