Ποιοι είναι οι προβληματισμοί για τον Τρωϊκό Πόλεμο;

Κωδικός Πόρου: 00285-112788-5277
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 11/02/14 21:25
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Ελληνική Μυθολογία, 00285-112788-5277




Περιγραφή:

Ποιοι είναι οι προβληματισμοί για τον Τρωϊκό Πόλεμο;

Διαβάστε τι αναφέρει ο πανεπιστημιακός μας δάσκαλος Ι. Θ. Κακριδής για τους προβληματισμούς ενός πανάρχαιου πολέμου, αφού «για να μπορέσουμε να δώσουμε τον κινημένο, πολύχρωμο και πολυπρόσωπο αυτό μύθο με όσην άνεση απαιτούν παρόμοιες ιστορίες, χρειάστηκε να καλύψουμε έναν ολόκληρο τόμο της «Ελληνι­κής Μυθολογίας». 'Ετσι ο αναγνώστης θα μπορέ­σει να παρακολουθήσει άνετα το μύθο της τρωι­κής εκστρατείας, πώς εξελίχτηκε σιγά σιγά γονι­μοποιώντας τη φαντασία ποιητών μεγάλων - ενός Ομήρου, ενός Στησίχορου, μιας Σαπφώς, ενός Αισχύλου, ενός Σοφοκλή, ενός Ευριπίδη»!.

Ο πέμπτος τόμος της «Ελληνικής Μυθολογίας» δίνει τον πιο διαλαλημένο στους αιώνες μυθικό πόλεμο, τον Τρωικό, από τα αίτια και τις αφορμές του ως την άλωση της Τροίας και το γυρισμό των Ελλήνων στις πατρίδες τους.
Ένας πόλεμος για την αρπαγή μιας όμορφης γυναίκας και η ανάδειξη μιας σειράς από μεγά­λους ήρωες κατά τη διεξαγωγή του είναι θέμα που ταιριάζει απόλυτα στην ηρωική ποίηση. Για να μπορέσει όμως το ηρωικό έργο να υψωθεί σε μνη­μείο του λόγου σημαντικό, είναι ανάγκη να βρε­θούν αξιόλογοι ποιητές που θα το αγαπήσουν και θα το αναδείξουν. Αυτή τη μεγάλη τύχη έγραφε η μοίρα για τον Τρωικό Πόλεμο.
Στους μετα-μυκηναϊκούς αιώνες, όταν ο τρωι­κός μύθος πήρε να αποκρυσταλλώνεται και να οργανώνεται, τον αναδέχτηκαν αληθινά μεγάλοι επικοί ποιητές και του χάρισαν ζωή και δύναμη με τους εξαμέτρους των. ' Οτι τα ονόματα των ποιη­τών αυτών που πρωτο-ανάδειξαν τον τρωικό μύθο λησμονήθηκαν, δεν θα πει και πως δεν έζησαν και δεν ε μεγαλούργησαν μόνο που έτυχε να τους διαδεχτεί μια μεγαλοφυία, αυτή που έριξε στη λησμονιά όλη την πιο παλιά επική δημιουργία, ο Όμηρος. Αυτός, στο δεύτερο μισό του 8ου π.Χ. αιώνα, πήρε τον τρωικό μύθο στα χέρια του, για να του δώσει καινούρια λάμψη, διάσταση και νόημα.
Από εδώ και πέρα, όσους ακόμα αιώνες ακμά­ζει η ελληνική ποίηση - και δεν είναι λίγοι! - ο « Τρωικός Πόλεμος εμπνέει χωρίς διακοπή όχι μόνο τους επικούς, αλλά και τους λυρικούς και τους δραματικούς ποιητές, ακόμα και τους πλά­στες και τους ζωγράφους. Οπωσδήποτε, όσες αλλαγές και αν δοκίμασαν να κάνουν στον τρωικό μύθο οι μετα-ομηρικοί ποιητές, η σφραγίδα που έβαλε ο 'Ομηρος πάνω στην ιστορία της τρωικής εκστρατείας έμεινε ανεξίτηλη.
Πάνω από δώδεκα αιώνες πάλεψαν οι έλληνες ποιητές με το μύθο του Τρωικού Πολέμου, στην επιθυμία τους να τον ολοκληρώσουν και να τον πλουτίσουν με όλο και καινούριες επίνοιες: πώς ένα βασιλόπουλο έκλεψε τη βασίλισσα της Σπάρ-της, ξακουσμένη για την ομορφιά της· πώς οι Αχαιοί, για να πάρουν εκδίκηση, μάζεψαν στρατό και κίνησαν με τα καράβια τους για την Τροία- πώς έχασαν το δρόμο και πώς τον ξαναβρήκαν ύστερα από οχτώ χρόνια· πόσα τυραννία τράβηξαν οι αντίμαχοι μέσα στα δέκα χρόνια που κράτησε το κακό' πόσοι αντρειωμένοι δοξάστηκαν στο φοβερό αλώ­νι του πολέμου και πόσοι έχασαν τη ζωή τους, άλλοι τιμημένα και άλλοι άδοξα· πώς στο τέλος το 'Ιλιο πάρθηκε με πονηριά· τι απόγινε με τον αχαϊκό στόλο στο ταξίδι του γυρισμού, και ποια μοίρα περίμενε τους βασιλιάδες στα παλάτια τους· τι απόγινε τέλος με τους νικημένους, όσοι είχαν γλιτώσει από τη σφαγή της Άλωσης.
Για να μπορέσουμε να δώσουμε τον κινημένο, πολύχρωμο και πολυπρόσωπο αυτό μύθο με όσην άνεση απαιτούν παρόμοιες ιστορίες, χρειάστηκε να καλύψουμε έναν ολόκληρο τόμο της «Ελληνι­κής Μυθολογίας». 'Ετσι ο αναγνώστης θα μπορέ­σει να παρακολουθήσει άνετα το μύθο της τρωι­κής εκστρατείας, πώς εξελίχτηκε σιγά σιγά γονι­μοποιώντας τη φαντασία ποιητών μεγάλων - ενός Ομήρου, ενός Στησίχορου, μιας Σαπφώς, ενός Αισχύλου, ενός Σοφοκλή, ενός Ευριπίδη. Παράλ­ληλα, η πλούσια εικονογράφηση του τόμου θα βοηθήσει τον αναγνώστη να αναμετρήσει πόση επίδραση άσκησε ο τρωικός μύθος και πάνω στους εκπροσώπους των καλών τεχνών, από τον Φειδία ως τους ανώνυμους αγγειογράφους.
Μιλούμε για το μύθο της τρωικής εκστρατείας, και είναι βέβαιο πως πολλοί από τους αναγνώστες μας, επηρεασμένοι από άλλα αναγνώσματα, θα βιαστούν να ξεφυλλίσουν τον τόμο αναζητώντας το κεφάλαιο που θα τους δίνει τα ιστορικά στοι­χεία, όσα εξακριβώθηκαν πως λανθάνουν ή του­λάχιστον είναι πιθανόν να λανθάνουν πίσω από τη μυθική παράδοση. Το πρόβλημα, αν ο Τρωικός Πόλεμος απηχεί πραγματικές εκστρατείες και πολέμους, είναι εξάπαντος πολύ σημαντικό, δεν το πραγματευόμαστε όμως στον τόμο αυτό, γιατί το θέμα της σχέσης του μύθου με την ιστορία, στην καθολικότητα του, το εξετάζουμε πλατιά σε ιδιαίτερο κεφάλαιο του πρώτου τόμου.
Οπωσδήποτε, το θέμα της ιστορικότητας της τρωικής ειδικά εκστρατείας είναι, πιστεύουμε, για τον αναγνώστη της «Μυθολογίας» από τα πιο σημαντικά, γι' αυτό κρίναμε σωστό να δώσουμε και εδώ τις θέσεις μας σε γενικές γραμμές.
Η τρωική παράδοση των Ελλήνων, όπως δια­μορφώθηκε μέσα στους αρχαϊκούς αιώνες - στην αρχή από τον απρόσωπο λαό και έπειτα από προ­σωπικούς ποιητές -, κρατεί την ανάμνηση από τα πολεμικά κατορθώματα των μεγάλων βασιλιάδων της μυκηναϊκής εποχής. Εδώ και εκατό χρόνια οι αρχαιολογικές έρευνες έδειξαν πως οι πολιτείες που αναφέρει ο τρωικός μύθος, οι Μυκήνες, το Αργός, η Τίρυνθα, η Πύλος, η Θήβα, ο Ορχομε­νός, η Τροία και τόσες άλλες, ακμάζουν πραγμα­τικά στα μυκηναϊκά χρόνια. Και δεν ήταν κάστρα άπαρτα μόνο, ήταν και πλούσια. Ο λόγος του Ομή­ρου για τις πολύχρυσες Μυκήνες, για την πολύ­χρυση, πολύχαλκη πόλη του Πριάμου, για τους αλογάριαοτους θησαυρούς του Ορχομενού, απο­δείχτηκε από τα ευρήματα των ανασκαφών σω­στός.
Από εδώ και πέρα αρχίζουν οι αμφιβολίες: Οι Μυκήνες και η Τροία ως κράτη ακμάζουν στα μυκηναϊκά χρόνια - σωστά! Αυτό δεν θα πει όμως πως ο πόλεμος ανάμεσα στους βασιλιάδες τους είναι οπωσδήποτε πραγματικός και αυτός. Ούτε η - συζητήσιμη καθαυτή - γνώμη πως τα ονόματα Αγαμέμνονας, Αχιλλέας, Αίας, Διομήδης κτλ. είναι ιστορικά και ανήκουν σε βασιλιάδες που έζη­σαν πραγματικά στη μυκηναϊκή περίοδο, σημαίνει αναγκαστικά και πως έζησαν και έδρασαν στα ίδια ακριβώς χρόνια, ώστε να βρεθούν να πολεμούν όλοι μαζί κάτω από τα τείχη της Τροίας.
Το ξέρουμε από τη μελέτη της ποίησης άλλων εθνών: Η λαϊκή φαντασία, όταν παίρνει να τραγου­δήσει ένα πραγματικό περιστατικό - μιαν επι­δρομή, έναν πόλεμο, μιαν άλωση -, δεν νιώθει ούτε τον παραμικρό δισταγμό να παραχαράξει από την πρώτη κιόλας ώρα την ιστορική αλήθεια: γνωστά από άλλες πηγές ιστορικά πρόσωπα, που απέχουν αιώνες μεταξύ τους, να τα παρουσιάσει να παίρνουν μέρος σε μια κοινή εκστρατεία1 ανά­λογα με τις προτιμήσεις της, τους νικημένους να τους κάνει νικητές και τους νικητές νικημένους-να συγχύσει τα γεωγραφικά ονόματα και να μετα­τοπίσει τα πεδία των μαχών να αποβάλει όσα πρα­γματικά στοιχεία δεν ανταποκρίνονται στο λαϊκό γούστο και να παρεμβάλει άφθονα παραμυθικά θέματα.
Για τους λόγους αυτούς, κάθε απόπειρα να χρησιμοποιήσουμε τη μυθική παράδοση του Τρωι­κού Πολέμου ως ιστορική πηγή, είναι, κατά τη δικιά μας τουλάχιστον γνώμη, ατελεσφόρητη. Δεν είναι καθόλου απίθανο' την πρώτη αφορμή για να πλαστεί ο μύθος να την έδωσε κάποιο πραγματικό πολεμικό επεισόδιο· πού όμως έγινε, από ποιους λαούς και για ποιους λόγους, πότε και με ποιαν έκβαση, δεν θα το μάθουμε ίσως ποτέ.

Ι. Θ. ΚΑΚΡΙΔΗΣ

==
ΠΗΓΗ: «Ελληνική Μυθολογία», 5ος τόμος, Εκδοτική Αθηνών.

[Στις φωτογραφίες η Δούκισσα Νομικού και οι συμπρωταγωνιστές της στο έργο «Τρωϊκός Πόλεμος» από την πρεμιέρα, που έκανε η πολυαναμενόμενη νέα παραγωγή του θεάτρου Παλλάς: Ντορέττα Παπαδημητρίου, Αντίνοος Αλμπάνης και Μάξιμος Μουμούρης εντυπωσίασαν τόσο με τις υποκριτικές τους ικανότητες όσο και με την κινησιολογία τους, ενώ τα βλέμματα, σύμφωνα με όλα σχεδόν τα δημοσιεύματα, μαγνήτισε αναμενόμενα με την ομορφιά  και το θάρρος της, για αυτό το νέο για εκείνη ρόλο, η δημοφιλής τηλεπαρουσιάστρια Δούκισσα Νομικού!..]