Τα λεγόμενα περί «Συμπαντικής Μουσικής»!..

Κωδικός Πόρου: 00285-112741-412
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 27/05/11 15:57
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Ελληνική Μουσική, 00285-112741-412




Περιγραφή:

Τα λεγόμενα περί «Συμπαντικής Μουσικής»!..

Λένε πως ορισμένες ώρες το πρωί φθάνουν στ’ αυτιά μας περίεργοι μουσικοί ήχοι από το διάστημα, που άλλοι τους αποδίδουν στους κραδασμούς των άστρων και άλλοι σε κατασκευασμένα ανθρώπινα φαινόμενα –προάγγελους μιας παγκόσμιας αναταραχής! Να είναι –άραγε- αλήθεια; Τι συμβαίνει ; Διαβάστε το κείμενο που ακολουθεί!...

ΠΡΩΤΑ-πρώτα, για να έλθουμε στο θέμα μας, θα θυμίσουμε τι γράφουν ορισμένοι στις γνωστές ελληνικές ή διεθνείς εγκυκλοπαίδειες για το θέμα της αρμονίας, που για τους αρχαίους Έλληνες ήταν η μουσική:

«Η Αρμονία, στους αρχαίους Έλληνες συγγραφείς και κυρίως, στους θεωρητικούς της μουσικής, είναι ο όρος, που είχε αρκετές σημασίες: ταίριασμα, δηλαδή συμφωνία ήχων, η μουσική γενικά.
Κυρίως, όμως, σύμφωνα με μαρτυρίες των Αριστείδη Κοϊντιλιανού και Αριστοξένου από την εποχή των παλαιών θεωρητικών τους οποίους ο πρώτος αποκαλεί «οι πάνυ παλαιότατοι» και είναι γνωστοί ως Αρμονικοί, ο όρος αημαίνει την ογδόη ή οκτάβα και τη διαφορετική διάταξη των φθόγγων μέσα στην ογδόη ή σε ένα σύστημα με τα μέρη του συνδεδεμένα έτσι ώστε να αποτελούν ένα τέλειο σύνολο
Με την ίδια σημασία χρησιμοποίησαν τον όρο και συγγραφείς του 5ου και 4ου π.Χ αιώνα, μεταξύ των οποίων οι Πλάτων, Αριστοτέλης και Ηρακλείδης Ποντικός: «Εκ πασών οκτώ ουσών χορδών μίαν αρμονίαν ξυμφωνείν» (= από όλες τις οκτώ -χορδές» ή φθόγγους απαρτίζεται μία αρμονία Πλάτωνος Πολιτεία, Γ, 617 Β).
Και ο Ηρακλείδης Ποντικός, στο τρίτο βιβλίο του Περί μουσικής που αναφέρει ο Αθήναιος (Δειπνοσοφισταί), μιλά για τρεις ελληνικές αρμονίες: δωρική, αιολική και ιωνική (κατ' αναλογία προς τις τρεις ελληνικές φυλές), αποκλείοντας ως ξένες τις φρυγική και λυδική».

Τι λένε, όμως, για την αρμονία των σφαιρών, οι άνθρωποι που ασχολούνται με την μουσική, όπως οι μουσικολόγοι;  Διαβάζομεν:

«Αρμονία των σφαιρών (στην Μουσική) σύμφωνα με αντίληψη που αποδίδεται στους Πυθαγορείους, είναι το σύνολο των μη αντιληπτών από το αφτί μουσικών ήχων που παράγουν οι Πλανήτες κατά την περιστροφή τους.
Ο Πυθαγόρας και η Σχολή του θεωρούσαν τη μουσική ως επιστήμη κυρίως μαθηματική εικόνα της ουράνιας αρμονίας .
Ο Πλίνιοςστη Φυσική Ιστορία αναφέρει ότι ο Πυθαγόρας ονόμαζε τόνο την απόσταση Γης-Σελήνης. ημιτόνιο την απόσταση Σελήνης-Ερμή. ενάμισυ τόνο την απόσταση Αφροδίτης-Ερμή κ.ο.κ.
Εξάλλου, ο Αριστείδης Κοϊντιλιανός (Περί μουσικής) γράφει ότι η διαπασών (ογδόη ή οκτάβα, η καλλίστη συμφωνία κατ' Αριστοτέλη) εκφράζει «την των πλανητών εμμελή (αρμονική) κίνησιν».
Κυρίως, όμως. ο Νικόμαχος Γερασηνός (2ος μ.Χ. αιώνας) στο Αρμονικής Εγχειρίδιον, υποστηρίζει ότι οι αρχαίες ελληνικές ονομασίες των μουσικών φθόγγων προέρχονταν από τους επτά πλανήτες και τη θέση τους ως προς τη Γη!

Πώς γίνεται όμως αυτό και πώς μετριέται μέσα στο σύμπαν; Οι ειδήμονες εξηγούν ή λέγουν πράγματα που δεν καταλαβαίνουμε:

«Από τον Κρόνο, τον πιο απομακρυσμένο, όπως πιστευόταν, πλανήτη από τη Γη, ο υψηλότερος φθόγγος στη διαπασών ονομάστηκε υπάτη (ύπατος = ο ψηλότερος). Από τη Σελήνη. πλησιέστερο προς τη Γη, «χαμηλότερο», ο χαμηλότερος φθόγγος ονομάστηκε νήτη (νέατον - το χαμηλότερο). Στον Δία (κάτω από τον Κρόνο) αντιστοιχεί η παρυπάτη στην Αφροδίτη (πάνω από τη Σελήνη) η παρανήτη στον Ήλιο. που βρίσκεται στη μέση των 7 πλανητών, η μέση ο κεντρικός φθόγγος που απέχει διάστημα τέταρτης από κάθε άκρα του επταχόρδου. Τέλος, στον ΄Αρη (μεταξύ Δία και Ηλίου) αντιστοιχεί η υπερμέση ή λιχανός και στον Ερμή (μεταξύ Αφροδίτης και Ηλίου) η παραμέση».

Τι σημαίνουν, λοιπόν, όλα αυτά;

Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΠΡΩΪΝΟΥ

Ασφαλώς και ο γράφων δεν είναι μουσικολόγος για να εξηγήσει ορισμένα μουσικά φαινόμενα. Κάποια προσωπικά βιώματα, όμως, μπορεί να παραθέσει, αφού τον ακολούθησαν ως εικονικές παραστάσεις σε όλη την μετέπειτα ζωή του και τον ακολουθούν σε κάθε μουσικό άκουσμα ή συνειρμό. Και ιδού γιατί:

Από μικρό παιδί άκουγα τον πατέρα μου, Παναγιώτη Σακκέτο, πού ήταν αγροτικός διανομέας του χωριού μου Βεσίνι Καλαβρύτων, αλλά και των γύρω χωριών (Δεχούνι, Βερσίτσι, Σκουπέϊκος κάμπος, Τσαρούχλι, Μαμαλούκα, Βεσινέϊκα, Ποταμιά, Νάσια, Στρέζοβα), να μας λέει ότι κάθε πρωϊ, πριν ξημερώσει ο ήλιος, άκουγε στα βουνά μια περίεργη μουσική που έφθανε στ’ αυτιά του από τον ουρανό! Ήταν –κατά τα φαινόμενα- «η μουσική του πρωϊνού», που πολλοί παραδέχονται πως είναι «η μουσική των άστρων»;

Αν θυμάμαι καλά, κάτι παρόμοιο έλεγε σε μια παλιότερη συνέντευξή του ο διεθνούς φήμης Έλλην μουσουργός Βαγγέλης Παπαθανασίου, ο οποίος, ως γνωστόν, βραβεύτηκε με Όσκαρ Μουσικής. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι κατά την συγκλονιστική «Μυθωδία» του προ ολίγων ετών στους στύλους του Ολυμπίου Διός, συνέδεσε την μουσική του κατ’ ευθείαν με το διάστημα, μέσω ενός επανδρωμένου διαστημοπλοίου, που εκείνη την ώρα οι επιβαίνοντες αστροναύτες παρακολουθούσαν, σε ζωντανή μετάδοση, την μουσική συναυλία του μεγάλου μουσουργού μας από την Αθήνα, μέσω δορυφόρου!..
Αλλά κι αυτός ακόμη ο Μίκης Θεοδωράκης, σε μία τηλεοπτική συνέντευξη που έδωσε σε ιδιωτικό τηλεοπτικό δίαυλο (Alter, Κυριακή, 16 Ιανουαρίου 2005), απεκάλυψε ότι η μουσική που έγραφε ήταν με βάση τον έναστρο ουρανό και την αρμονία που είχαν τα ουράνια σώματα μεταξύ των, παρουσιάζοντας μάλιστα στον δημοσιογράφο και χάρτες του γαλαξιακού μας συστήματος, που είχε κατασκευάσει ο ίδιος και οι οποίοι τον ενέπνεαν καθ’ όλην την διάρκειαν της μουσικής του δραστηριότητος!

Ο Χριστός στα πρωτοχριστιανικά χρόνια παριστάνονταν ως κοσμικός Ορφέας με λύρα, ενώ σήμερα στο ουρανό έχουμε και αστερισμούς που μάς μεταφέρουν στο απώτατο παρελθόν!  ( Εικόνα: Βυζαντινό Μουσείο).

ΤΙ ΛΕΕΙ Η ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ;

Περί αρμονίας, όμως, κάνει αναφορά και η Παλαιά Διαθήκη. Ανοίγοντας κανείς το βιβλίον του Ιεζεκιήλ θα δη ότι ο όρος «αρμονία» μνημονεύεται τουλάχιστον δύο φορές:
 «και φωνήν αρμονίας ανεκρούοντο και προς άνδρας εκ πλήθους ανθρώπων ήκοντας εκ της ερήμου και εδίδοσαν ψέλια επί της χείρας αυτών και στέφανον καυχήσεως επί τας κεφαλάς αυτών» (Ιεζ. 23, 42).
 «και επροφήτευσα καθώς ενετείλατο μοι και εγένετο εν τω εμέ προφητεύσαι και ιδού σεισμός, και προσήγαγε τα οστά εκάτερον προς την αρμονίαν αυτού» (Ιεζ. 37, 7).


Περιττόν να πούμε ότι η Παλαιά Διαθήκη κάμνει λόγον περί αρμονίας και εις το βιβλίον της Σοφίας Σολομώντος, όπου λέγει επί λέξει τα εξής:
 «ανθ’ ων αγγέλων τροφήν εψώμισας τον λαόν σου και έτοιμον άρτον απ’ ουρανού παρέσχες αυτοίς ακοπιάτως πάσαν ηδονήν ισχύοντα και προς πάσαν αρμόνιον γεύσιν». (Σοφ. Σολ. 16, 20).

ΚΑΙ ΞΑΝΑ ΣΤΟΥΣ ΑΡΧΑΙΟΥΣ!..

ΧΩΡΙΣ αμφιβολία, με τη λέξη αρμονία, για να έλθουμε και πάλι στους προγόνους μας, ο Αριστοτέλης χαρακτηρίζει ολόκληρη τη μουσική. Άλλοι φιλόσοφοι έδιναν μεταφυσική σημασία στη λέξη και οι Πυθαγόρειοι, για τους οποίους κάνουμε ειδική αναφορά, μιλούσαν για αρμονία σφαιρών, δηλαδή ήχους που παράγουν όλα τα ουράνια και άλλα σώματα, χωρίς να τους αντιλαμβάνονται οι άνθρωποι, γιατί τους έχουν συνηθίσει. «Αρμονικήν εστίν επιστήμη θεωρητική και πρακτική της του ηρμοσμένου φύσεως. Ηρμοσμένον δε εστιν το εκ φθόγγων και διαστημάτων, ποιόν τάξιν εχόντων, συγκείμενον» (Ευκλείδ. Εισαγ. αρμον. σελ. 1).
Τα μουσικά, ήτο κυρίως πάσα τέχνη στις Μούσες υποκειμένη, ή αφιερωμένη, «άρα πάσα της διανοίας διάπλασις, είτε την επιστήμην αφορώσα, είτε την τέχνην, οίον η φιλοσοφία, η ποίησις, η μιμητική, η ορχηστρική και αυτή η μαντική». Λόγω δε της ταυτότητος της σοφίας και της μουσικής, ο Απόλλων και ο Ορφεύς εθεωρούντο ο μεν ένας θεός, ο δε άλλος ήρωας της μουσικής. Μάλιστα, όπως γράφουν ορισμένοι ερευνητές και ιστορικοί, η μουσική εθεωρείτο ως ένα αναγκαιότατον μέρος της παιδείας και της αγωγής των αρχαίων Ελλήνων και Ελληνίδων «καθ' ο μόρφωσις του πνεύματος, όσον ήτο η γυμναστική, η μορφούσα το σώμα»!
Γεγονός είναι ότι στην φιλοσοφία, αρμονία είναι η προδιατεταγμένη αρμονία η οποία, σύμφωνα με τον Λάιμπνιτς, είναι ο θείος νόμος που κυβερνάει τον κόσμο! Δεν είναι τυχαίο το γεγονός, ότι για την αρμονία έχουν ασχοληθεί πολλοί αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι και συγγραφείς, που μνημονεύουμε στην παρούσα ιστορική πραγματεία. Κι όχι μόνον…