Η ορφική μουσική είχε μυστικιστικό χαρακτήρα;

Κωδικός Πόρου: 00285-112740-418
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 28/05/11 17:31
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Ελληνική Μουσική, 00285-112740-418




Περιγραφή:

Η ορφική μουσική είχε μυστικιστικό χαρακτήρα;

Για τον θάνατο του Ορφέα υπάρχουν πολλές εκδοχές. Σύμφωνα με τις περισσότερες, τον σκότωσαν και τον τεμάχισαν γυναίκες που είχαν καταληφθεί από βακχική μανία, πέταξαν το κεφάλι του και αυτό έφτασε, ταξιδεύοντας στη θάλασσα, στη Λέσβο. Στη διήγηση αυτοί οι εθνολόγοι βρίσκουν απήχηση μαγικών τελετουργιών με ευκτηριακή σκοπιμότητα (συμβολική θανάτωση της παλιάς χρονιάς, για να προκληθεί ο αίσιος ερχομός της νέας)!..

Ασφαλώς και οι μαρτυρίες για τη μουσική εμπειρία των ανθρώπων είναι αρχαιότατες. Δεν ξέρω αν ευσταθεί αυτό που λέγεται ότι οι πιο μακρινές ανάγονται στον αιγυπτιακό πολιτισμό, που ήδη τον 4o αι. π.Χ. παρουσίαζε αφθονία πνευστών οργάνων (αυλοί και σάλπιγγες) και έγχορδων (άρπες). Το βέβαιον είναι ότι στα αρχαία ινδικά κείμενα (Βέδες), πριν ακόμα από τη Βίβλο, περιέχονται πολύτιμες αναφορές στη μουσική. Στην Κίνα, τον 3o αι. π.Χ., ο αυτοκράτορας Χοάνγκ-Τι, για παράδειγμα, περιλάμβανε μέσα στα καθήκοντα του και τη μεταρρύθμιση του αρμονικού συστήματος.
Χωρίς αμφιβολία. τα ίχνη ενός αρχαίου πολιτισμού, πλούσιου σε μουσικά όργανα, προϋποθέτουν μια ακόμα αρχαιότερη μουσική έκφραση στον χώρο του τραγουδιού. Έξω από κάθε μυθολογική αναφορά, έχει γίνει τώρα αποδεκτό ότι η μουσική γεννιέται προπάντων σαν τραγούδι, σαν ανακάλυψη δηλαδή του αρχαιότερου και σημαντικότερου μουσικού οργάνου, της ανθρώπινης φωνής: μιας καλλιτεχνικής έκφρασης, που θεωρήθηκε τόσο τέλεια, ώστε να παραμείνει για πολλούς αιώνες μακριά από πολυφωνικές πλοκές, ακόμα και από τη συνοδεία άλλων οργάνων.

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

Συνήθως, για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, χρυσή περίοδος στον χώρο της αρχαίας μουσικής θεωρείται η άνθηση της αρχαίας ελληνικής μουσικής. Είναι η εποχή που οι μεγάλοι φιλόσοφοι και οι μεγάλοι μαθηματικοί (Αριστοτέλης, Πλάτων, Πυθαγόρας) ασχολούνται με τη μουσική ως συστατικό στοιχείο της ανθρώπινης ζωής, προσανατολίζοντας τις εξελίξεις της προς τις μορφές εκείνες, που έστω με αλλαγές και ανατροπές, επέζησαν αργότερα έως τον Μεσαίωνα. Οι ύμνοι του χριστιανισμού π.χ., που ενοποιήθηκαν αργότερα στο γρηγοριανό μέλος, εμφανίζουν την επίδραση των πιο αρχαίων εβραϊκών ύμνων, που κι αυτοί με τη σειρά τους είναι επηρεασμένοι από τον προηγηθέντα ελληνικό μουσικό πολιτισμό.
Κατά τον ίδιο τρόπο και η μη θρησκευτική μουσική που θα απομακρυνθεί από το γρηγοριανό μέλος με την εμφάνιση και την εξέλιξη των διάφορων εθνικών γλωσσών, θα διατηρήσει για πολύ καιρό ένα λειτουργικό χαρακτηριστικό, που ανασυνδέει την εμπειρία των τροβαδούρων με τις αρχαιότατες ελληνικές και εβραϊκές μελωδίες.


Δεν είναι λίγοι εκείνοι οι οποίοι υποστηρίζουν ότι η νέα Ιέρεια της Ελληνικής Μουσικής, η πανέμορφη και εντυπωσιακή Ελληνίδα ερμηνεύτρια, Έλενα Παπαρίζου,έχει ένα διαφορετικό τρόπο ερμηνείας, μια αρχέγονη μορφή, με ορφικό μυστικιστικό χαρακτήρα, αν κρίνουμε από τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύει όχι μόνο τα τραγούδια αυτά, αλλά και την εν γένει εμφάνισή της στη σκηνή, καθώς μάς παρασύρει στο απώτατο παρελθόν με τις αρχαίες ιέρειες του χορού και της μουσικής!.. Εξυπακούεται, ότι το θέμα αυτό θα αποτελέσει αντικείμενο σειράς άρθρων από τον γράφοντα, διότι η Έλενα Παπαρίζου είναι ένα πραγματικό φαινόμενο της Ελληνικής Μουσικής.!. Μια πραγματική Μύστιδα της Μουσικής Τέχνης!...

Κατά τον ίδιο τρόπο εξάλλου, για να έρθουμε στα πιο νεότερα χρόνια, στη μουσική του Μπαχ συγκλίνουν η μουσική του Φρεσκομπάλντι και του Βιβάλντι, όπως οι Μότσαρτ και Χάιντν θα τροφοδοτήσουν την τέχνη του Μπετόβεν, όπως η ωριμότητα του Ροσίνι θα διαφοροποιηθεί από τη νεανική παραγωγή του Βέρντι.
Είναι αλήθεια αυτό που λέγεται, ότι και στην περιοχή της μουσικής δηλαδή, όπως π.χ. της λογοτεχνίας και των εικαστικών τεχνών, κάθε περίοδος και κάθε μεγάλη μορφή συνδέονται μεταξύ τους σύμφωνα με μια ορισμένη ιστορική εξέλιξη. Μόνο που, ενώ η λογοτεχνία και οι εικαστικές τέχνες παρουσιάζονται αμέσως ως ιστορία, ως συνέχεια εμπειρίας, η μουσική μόνο με μεγάλη καθυστέρηση και σε εντελώς πρόσφατη εποχή απέκτησε ιστορική συνείδηση.
Περισσότερο από ό,τι πιστεύεται, βάρυνε πάνω στη μουσική εμπειρία η ανάγκη, τυπική για τη μουσική, να μπορεί να εκδηλώνεται στην ουσία της μόνο κατά τη στιγμή της εκτέλεσής της, και γι’ αυτό όταν χάθηκε ή άλλαξε η εκτελεστική πράξη και συνεπώς η ικανότητα της ερμηνείας των κειμένων του παρελθόντος, τα μουσικά τεκμήρια έμειναν για αιώνες κάτι το αδρανές και ξένο προς τη διαμόρφωση μιας ιστορίας της μουσική Και είναι γνωστή η ειδική κατάσταση της μουσική, που κράτησε έως τον 18o αι., δηλαδή το γεγονός ότι πάντα είχε θεωρητικούς του μουσικού παρόντος και ποτέ ιστορικούς του παρελθόντος (1)

ΠΟΙΟΣ ΗΤΑΝ Ο ΟΡΦΕΑΣ

Ο Ορφέας, σύμφωνα με τους ιστορικούς, ήταν ένας μυθολογικός ποιητής στον οποίο, για θρησκευτικούς λόγους (ορφισμός), αποδιδόταν ένας μεγάλος αριθμός ποιημάτων διαφόρων εποχών και διαφόρων δημιουργών. Θεωρούνταν επίσης διονυσιακή μορφή και ήταν μάντης.
Ο μύθος ανέφερε ότι ο Oρφέας, ένας ποιητής από τη Θράκη, που είχε λάβει μέρος στην Αργοναυτική εκστρατεία, κατέβηκε στον Άδη για να ξαναβρεί την αγαπημένη του Ευρυδίκη που πέθανε από δάγκωμα φιδιού. Εκεί, με τα τραγούδια του κατέκτησε τις θεότητες του Κάτω Κόσμου που του επέτρεψαν να ξαναπάρει μαζί του την Ευρυδίκη, με τον όρο ότι δεν θα γυρνούσε να την κοιτάξει πριν φτάσει στην επιφάνεια της Γης. Αλλά ο Ορφέας δεν μπόρεσε vα αντισταθεί και γύρισε να τη δει. Έτσι η Ευρυδίκη επέστρεψε οριστικά πλέον στον κόσμο των νεκρών.
Για τον θάνατο του Ορφέα υπάρχουν πολλές εκδοχές. Σύμφωνα με τις περισσότερες, τον σκότωσαν και τον τεμάχισαν γυναίκες που είχαν καταληφθεί από βακχική μανία, πέταξαν το κεφάλι του και αυτό έφτασε, ταξιδεύοντας στη θάλασσα, στη Λέσβο. Στη διήγηση αυτοί οι εθνολόγοι βρίσκουν απήχηση μαγικών τελετουργιών με ευκτηριακή σκοπιμότητα (συμβολική θανάτωση της παλιάς χρονιάς, για να προκληθεί ο αίσιος ερχομός της νέας).

Η ΑΠΟΚΑΛΥΨΙΣ ΤΩΝ ΟΡΦΙΚΩΝ!

Ορφικά, όπως όλοι γνωρίζουν, καλούνται τα ιερά βιβλία, που πιστευόταν πως περιείχαν θείες αποκαλύψεις! Αποδίδονται στον Oρφέα, αλλά στην πραγματικότητα έχουν γραφεί από συγγραφείς διαφόρων χρόνων. Τα ιερά αυτά βιβλία περιείχαν δογματικά διατυπωμένες διδασκαλίες, καθώς και ύμνους σε θεούς και προσωποποιημένες δυνάμεις της φύσης ή έννοιες της ηθικής τάξης, θεογονίας και κοσμογονίας!..
Είναι γεγονός, ότι από την ορφική γραμματεία, δεν έχουν διασωθεί παρά μόνο μερικά αποσπάσματα, που δείχνουν, όμως, ότι επρόκειτο πραγματικά για δογματική διατύπωση θρησκευτικής διδασκαλίας, με σκοπό την αποκάλυψη του αληθινού λόγου και της αληθινής συνάρτησης, του κόσμου, της φύσης, της θεότητας, του μυστήριου της ψυχής και της σχέσης της με το σώμα (2)
Πάντα ταύτα από τον εξαίρετο -και χαμηλών τόνων- μουσουργό της Βορείου Ελλάδος, τον φίλτατο κ. Γρηγόρη Χρηστίδη, που γνώρισα στην Καβάλα και από τότε παραμένει εσαεί ένας εκ των πιο σημαντικών φίλων, δεδομένου ότι η μουσική ιδιοφυίας του εφάνη αμέσως μόλις μία βραδυά μελοποίησε –σε κλάσματα δευτερολέπτου θα λέγαμε- μερικά ποιήματα-ακριστιχίδες του γράφοντος προς έκπληξη και κατάπληξη πολλών παρευρισκομένων!.. (3)
Για όλες αυτές τις πληροφορίες του καλού μου φίλου τον ευχαριστώ θερμά.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

1. Το παρόν είχε πάντα την υπεροχή απέναντι στο παρελθόν. Με την έννοια αυτή γίνεται κατανοητό το ότι ο Μπαχ και ο Χέντελ, ακόμα και ο Μότσαρτ, ήταν «ξεπερασμένοι» για τους συγχρόνους από τους συνθέτες που ήρθαν ύστερα και συνεπώς ήταν «νεώτεροι». Ο Τζοζέφο Τσαρλίνο π.χ., ο επιφανής θεωρητικός της μουσική;ς, παρουσίαζε τον Αντριάν Βίλαερτ ως τον μεγάλο και άφθαστο μουσικό της εποχής του. Κατά τον ίδιο τρόπο που οι προηγούμενοι θεωρητικοί της μουσική προτίμησαν το Ζοσκέν Ντεπρέ ή το Γιαν Όκεγκεμ, όπως ακριβώς έκαναν, αντίστοιχα, ο Χενρίκους Γκλαρεάνους (1488-1563) και ο Γιοχάνες Τινκτόρις (1446-1511), επιφανής επίσης θεωρητικός της μουσική και συγγραφέας ενός πρώτου μουσικού λεξικού. Η ιστορική συνέχεια της μουσικής εμπειρίας που δημιουργούν οι τρεις μουσικοί, οι οποίοι συνδέονται ακόμα και με δεσμούς σχολής, καθώς ο Ντεπρέ ήταν μαθητής του Όκεγκεμ και δάσκαλος του Γουίλαρτ, δεν ενδιαφέρει τον θεωρητικό της μουσική, που έχει στραμμένο το βλέμμα του στο παρόν, με την πεποίθηση ότι ένας μουσικός δεν ολοκληρώνει αλλά αποκλείει τον άλλο - πεποίθηση που έχει ως οριακή περίπτωση τον Μπαχ του οποίου οι συνθέσεις παραμερίστηκαν αμέσως από τις συνθέσεις των διαδόχων του. Μια τέτοια αντιιστορική αντίληψη της μουσική, σύμφωνα με την οποία η κάθε γενιά θεωρεί τον εαυτό της ικανοποιημένο από τη μουσική εμπειρία του καιρού της, φέρει ακριβώς την ευθύνη για τη μακρόχρονη απουσία της ιστορίας της μουσική από το πνευματικό εποικοδόμημα του πολιτισμού. Στον βαθμό που αποκτούσε βαθύτερη συνείδηση της ιστορικής συνέχειας της μουσική, η μουσική εμπειρία αναλάμβανε κατ’ αναλογία των άλλων ιστοριών (της ποίησης, της λογοτεχνίας, των εικαστικών τεχνών) έναν δικό της διαπαιδαγωγητικό ρόλο. Αυτό συνέβη περίπου στο κατώφλι του 19ου αι., όταν στην Ευρώπη αποτελούσαν ακόμα μυστήριο όχι μόνο τα γεγονότα της αρχαίας μουσική, αλλά ακόμα και των μουσικών που μόλις είχαν πεθάνει. Το ιστορικό αίσθημα της μουσικής εμπειρίας άρχισε να εκδηλώνεται κατά τη διάρκεια του 18ου αι., κυρίως στους τρεις τόμους της Ιστορίας της Μουσικής, που τυπώθηκε στη Μπολόνια το 1757, το 1770 και το 1781 αντίστοιχα, από τον διάσημο πατέρα Τζαμπατίστα Μαρτίνι, δάσκαλο επιφανών Ιταλών και άλλων μουσικών, που πρώτος ασχολήθηκε με τη συστηματοποίηση της ελληνικής μουσική… (Εγκυκλοπαίδεια «Δομή»)
2. Τι περίεργο!.. Είχαν ήδη γραφεί αυτές οι αράδες όταν ο καλός Έλλην δημοσιογράφος κ Κώστας Χαρδαβέλλας έκανε μια παρόμοια εκπομπή το Σάββατο 24 Ιουνίου 2006, στην εκπομπή του «Οι Πύλες του Ανεξήγητου», λες και είχαμε επικοινωνήσει με … τηλεπάθεια (χιούμορ).
3. Το βράδυ εκείνο ήταν αφιερωμένο στο βιβλίο μου «Πού βρίσκονται τα χειρόγραφα», που διοργάνωσε προς τιμήν του γράφοντος το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Καβάλας υπό την αιγίδα του ιδίου του Δήμου, τους οποίους για μία ακόμη φορά ευχαριστώ.