Ζήτω η Αποκριά!..

Κωδικός Πόρου: 00285-112561-6772
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 15/02/15 18:09
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Ελληνική Λαογραφία, 00285-112561-6772




Περιγραφή:

Ζήτω η Αποκριά!..

Το έθιμο της αποκριάς έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα (τα Βάκχεια στην αρχαία Ελλάδα και τα Λουπερκάλια και Σατουρνάλια στην αρχαία Ρώμη) και συνεχίστηκε με διάφορες μορφές ως τις μέρες μας. Άμεσα συνδεδεμένες με την αρχή του νέου έτους και αργότερα με την άνοιξη, τη γονιμότητα και τον εξαγνισμό οι γιορτές των αρχαίων Ελλήνων και Ρωμαίων αποτέλεσαν τον πρωταρχικό πυρήνα των σημερινών εορτασμών της αποκριάς, κύριο χαρακτηριστικό των οποίων σε όλες τις εποχές ήταν η ευθυμία, η έντονη πανηγυρικότητα και η μεταμφίεση.

ΕΙΝΑΙ γνωστό πως η αποκριά (αρχ. απόκρεως) είναι η τελευταία μέρα της κρεοφαγίας πριν από κάθε νηστεία. Πιο συγκεκριμένα Αποκριές (στον πληθυντικό) είναι η χρονική περίοδος των τριών εβδομάδων πριν αρχίσει η νηστεία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Η πρώτη εβδομάδα ονομάζεται Αμολυτή ή Απολυτή, η δεύτερη Κρεατινή, γιατί η Κυριακή της εβδομάδας αυτής, Κυριακή της Απόκρεω, είναι η τελευταία ημέρα κρεοφαγίας και η τρίτη εβδομάδα ονομάζεται Τυρινή, επειδή την εβδομάδα αυτή πρέπει να καταναλωθούν μόνο γαλακτοκομικά προϊόντα. Τέλος, μετά την Κυριακή της Τυρινής, ακολουθεί η Καθαρή Δευτέρα, από όπου αρχίζει η νηστεία της Σαρακοστής μέχρι το Πάσχα.
Την Κυριακή του Τελώνη και Φαρισαίου, οπότε σηματοδοτείται η αρχή της αποκριάς, η ορθόδοξη εκκλησία αρχίζει να χρησιμοποιεί το Τριώδιο, λειτουργικό βιβλίο με τις ακολουθίες της εκκλησίας μέχρι το Μεγάλο Σάββατο, γι’ αυτό και πολύ συχνά η περίοδος τη Αποκριάς ταυτίζεται με το Τριώδιο.
Το έθιμο της αποκριάς έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα (τα Βάκχεια στην αρχαία Ελλάδα και τα Λουπερκάλια και Σατουρνάλια στην αρχαία Ρώμη) και συνεχίστηκε με διάφορες μορφές ως τις μέρες μας. Άμεσα συνδεδεμένες με την αρχή του νέου έτους και αργότερα με την άνοιξη, τη γονιμότητα και τον εξαγνισμό οι γιορτές των αρχαίων Ελλήνων και Ρωμαίων αποτέλεσαν τον πρωταρχικό πυρήνα των σημερινών εορτασμών της αποκριάς, κύριο χαρακτηριστικό των οποίων σε όλες τις εποχές ήταν η ευθυμία, η έντονη πανηγυρικότητα και η μεταμφίεση. Οι Ρωμαίοι μεταμφιεσμένοι προσπαθούσαν να ξορκίσουν το κακό και να ευχηθούν το νέο έτος να είναι καλότυχο. Στο Βυζάντιο μεταμφιέσεις γινόταν κυρίως κατά τη διάρκεια του Δωδεκαημέρου, ενώ κατά το Μεσαίωνα, παρά την αποδοκιμασία της Εκκλησίας, οι γιορτές της Αποκριάς, το γνωστό καρναβάλι (carnem levare = αποχή από το κρέας) έγιναν πιο πανηγυρικές με χορούς μεταμφιεσμένων και τρελό ξεφάντωμα. Την περίοδο της Αναγέννησης η πολιτισμική άνθιση στις πόλεις της Ιταλίας Φλωρεντία και Βενετία αντικατοπτρίζεται και στο καρναβάλι, το οποίο ενδύεται με μεγαλοπρέπεια. Το καρναβάλι της Βενετίας με τις πολυτελείς φορεσιές και τις πολιτιστικές εκδηλώσεις (θέατρο, χορό, ζογκλέρ) επιβίωσε μέχρι τις μέρες μας επηρεάζοντας τα έθιμα πολλών χωρών.
Ένα από τα πιο γνωστά, επίσης, καρναβάλια του κόσμου είναι και αυτό του Ρίο ντε Ζανέιρο (σχετικά πρόσφατο -19ος αι.), όπου κάθε χρόνο πολλές σχολές σάμπα λαμβάνουν μέρος με χιλιάδες μέλη τους στον ετήσιο διαγωνισμό για την ανάδειξη της καλύτερης σχολής. Εκατοντάδες άρματα και χορευτές με πολύχρωμες φορεσιές παρελαύνουν ξεσηκώνοντας τους χιλιάδες τουρίστες να συμμετάσχουν στη διάχυτη ευθυμία. Κατά το πρότυπο αυτών των σύγχρονων καρναβαλιών οργανώνονται σε πολλές πόλεις της Ελλάδας (Πάτρα, Ξάνθη κ.α.) αποκριάτικες εκδηλώσεις με παρελάσεις αρμάτων, ομάδες μεταμφιεσμένων, κ.ά.
Στην Ελλάδα τα έθιμα της αποκριάς παίρνουν κατά περιοχές (Νάουσα, Σοχός Θεσσαλονίκης κ.α.) ποικίλες μορφές με μεταμφιέσεις, χορούς, αποκριάτικα τραγούδια, όπου κυριαρχεί η σεξουαλική ελευθεριότητα, η διάχυτη γηθοσύνη και ο πανηγυρισμός, στοιχεία που συνδέουν τις ελληνικές αποκριές με τα αρχαία ελληνικά και ρωμαϊκά έθιμα. Οι μεταμφιέσεις μπορεί να είναι μεμονωμένες (πιερότος, κολομπίνα), όπου μπορεί να διακρίνει κανείς επιδράσεις π.χ. από την Commedia dell’ arte, ή πιο συχνά συλλογικές: ομάδες μεταμφιεσμένων παίζουν συγκεκριμένους ρόλους σε δρώμενα, όπως γάμοι, δίκες κτλ. Συνήθεις είναι οι μεταμφιέσεις του γαμπρού και της νύφης με συνοδεία κουμπάρων και συμπεθέρων, του Γέρου και των Νυφάδων κ.ά.
Σε πολλές περιοχές (Κοζάνη, Καστοριά) η φωτιά αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα των εορτασμών της αποκριάς. Στο Σοχό Θεσσαλονίκης είναι χαρακτηριστική η ζωόμορφη μεταμφίεση των κατοίκων με προβιές ζώων και κουδούνια, ενώ στη Νάουσα οι μεταμφιεσμένοι (Μπούλες ή Γενίτσαροι) φοράνε τοπικές στολές και καλύπτουν το πρόσωπό τους με μάσκες. Στα Γρεβενά γιορτάζουν τα «ανακατωσάρια», με μεταμφιέσεις, χορούς και παραδοσιακή μουσική από πολυάριθμες ορχήστρες πνευστών.
Τα αποκριάτικα τραγούδια είναι δημοτικά τραγούδια αναφερόμενα στη γιορτή της αποκριάς. Άλλα από αυτά έχουν χαρακτήρα σκωπτικό και περιγελαστικό και άλλα βακχικό εύθυμο. Πολύ συχνά οι ομάδες των μεταμφιεσμένων ανταλλάσσουν περιπαιχτικά στιχάκια, που πολλές φορές έχουν σεξουαλικό περιεχόμενο (αθυρόστομα). (Βλέπε εγκυκλοπαίδεια: «Μαλλιάρης-παιδεία»).

Ας διαβάσουμε τώρα μερικά αποκριάτικα τραγούδια:

Ζήτω η αποκριά !

Το Γαϊτανάκι

Το τρελό το καρναβάλι
να το μες στους δρόμους πάλι !
Τριγυρίζει χαρωπά
και χαρά παντού σκορπά.

Τι φωνές, τι βουητό, τι κρότοι !
Κολομπίνες και πιερότοι
όλο κέφι τραγουδούν
και χορεύουν και πηδούν.

Κι αρχινά μες στο δρομάκι
το τρελό το Γαϊτανάκι
και βροχή το κομφετί
πέφτει στην τρελή γιορτή.

Αρλεκίνοι, κολομπίνες
ρίξτε, πιάστε σερπαντίνες
κι όλοι στον τρελό χορό
γύρους φέρτε ένα σωρό !

Όλοι στο χορό μπλεχτείτε
και γελάτε και χαρείτε.
Πέστε: «Ζήτω η Αποκριά!
Ζήτω κι η τρελή χαρά!»


Αποκριά

Η Νίνα, ο Φώτης κι ο Τοτός,
φίλοι κι οι τρεις αχώριστοι,
μασκαρευτήκανε προχθές
και γίνηκαν αγνώριστοι.

Φόρεσαν ρούχα παρδαλά,
χάρτινα καπελίνα,
οι δυο πιερότοι γίνηκαν
κι η Νίνα κολομπίνα.

Τι γέλια, τι πανζουρλισμός !
Έχασαν το μυαλό τους,
κι όσοι τους ‘βλέπαν φώναζαν:
- Καλώς τους, τους πιερότους !

Μα σαν τους είδε κι ο Αζόρ,
από τη μέση εχάθη
και φοβισμένος τρύπωσε
βαθιά σ’ ένα καλάθι !

Το καρναβάλι

Έφτασε και φέτος πάλι
το τρελό το καρναβάλι.
Όλοι ας μασκαρευτούμε
και στους δρόμους να βρεθούμε !

Κάθε χρόνο μια φορά,
φτάνει τούτη η χαρά
και γι’ αυτό ας τη χαρούμε
όσο πιο πολύ μπορούμε !

Ας χορέψουμε με κέφι,
με νταούλια και με ντέφι
κι ας μας διώξει μακριά
κάθε λύπη η αποκριά !


Ζήτω το καρναβάλι

Ήρθε το καρναβάλι,
το γλέντι κι η χαρά,
μασκαράδες θα ντυθούμε,
τζουμ τριαλαρά!

Γλέντι και χορός και γέλια,
μασκαράδες βρε παιδιά,
χαρτοπόλεμος, κορδέλες.

Το καρναβάλι ήρθε και πάλι
να μας ανοίξει τις καρδιές
σε μαγικές χρυσές βραδιές ...

======================

[Στην πρώτη και τρίτη φωτογραφία: Η δημοφιλής Ελληνίδα καλλιτέχνιδα, Μάϊρα Ψιλοπούλου. Στην δεύτερη φωτογραφία ένας «γενίτσαρος» από το παραδοσιακό καρναβάλι της Νάουσας.]