«Σαν πας εκεί στο Βελβεντό…»

Κωδικός Πόρου: 00285-112616-2910
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 02/08/12 18:12
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Ελληνική Λαογραφία, 00285-112616-2910




Περιγραφή:

«Σαν πας εκεί στο Βελβεντό…»

Μια μικρή κι ανθρώπινη περιδιάβαση σε μια πολύ σημαντική και μακραίωνη ιστορική κωμόπολη, όπως το Βελβεντό του ομώνυμου δήμου, στη δυτική Μακεδονία, όπου η ιστορία δένει αρμονικά με την παράδοση, του θρύλους, τα ήθη και τα έθιμα της περιοχής της βορείου Ελλάδος!.. Διαβάστε το κείμενο!.. Αξίζει τον κόπο!..


Ο νυν δήμαρχος Βελβεντού κ. Μανώλης Κ. Στεργίου, που μας τιμά πλέον με τη φιλία του και στην σελίδα κοινωνικής διαδικτύωσης (facebook)!..

ΣΕ ΜΙΑ ηλικία που ο γράφων πρωτόπιανε την συγγραφική πένα και τη βουτούσε στο μελανοδοχείο της ελληνικής παράδοσης και του πολιτισμού του τόπου μας, άκουσε ένα δημοτικό τραγούδι, που του έχει μείνει στη μνήμη από έναν Μακεδονομάχο, τον μπαρμπα-Γιάννη Καρυδά ή Καρυδόγιαννη (Ιωάννης Πανουτσακόπουλος το πραγματικό ονοματεπώνυμό του), από το Βεσίνι Καλαβρύτων, ο οποίος τραγουδούσε με ένα απίστευτο μεράκι κάθε δημοτικό τραγούδι, που μάθαινε κατά την πολύχρονη στρατιωτική του πορεία, ως απλός στρατιώτης, στον Μακεδονικό Αγώνα, τους Βαλκανικούς πολέμους, τον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο, την συμμετοχή του στο ελληνικό στράτευμα στην Ουκρανία και στην Μικρασιατική εκστρατεία! Μια πορεία που την έκανε τόσες χιλιάδες χιλιόμετρα με τα πόδια! Το τραγούδι λοιπόν, είχε ως εξής:

«Σαν πας εκεί στο Βελβεντό, μανούλα μου ο καημένος
εδώ που είμαι πέστε του, πως είμαι λαβωμένος,
σύρε μανούλα γλυκιά και καν’ την προσευχή σου
κι αν είναι νάρθει να σε δει το λατρευτό παιδί σου!
Αν τύχει όμως, μάνα μου, κι εδώ με φάει το χώμα
μη μου θυμώσεις επειδή θα καρτεράς ακόμα,
θα στέλνω χαιρετίσματα με έναν αετό
που σ’ αγαπάω μανούλα μου, όπως το Βελβεντό!...»

Τον θυμάμαι ακόμη τον μπαρμπα-Γιάννη, που όταν τραγουδούσε αυτά τα τραγούδια πάντα τον έπιανε ένας κόμπος στο λαιμό και πολλές φορές τα μάτια του ήταν γεμάτα δάκρυα! Αγαπούσε πολύ την πατρίδα του και τα μόνα παράσημα που έδειχνε ήταν οι πληγές που είχαν μείνει στο σώμα του από διάφορες μάχες!

Ποιο είναι, λοιπόν, το Βελβεντό; Στο σημείο αυτός ένας πολύ καλός, καταξιωμένος και εξαίρετος φίλος μας, ο δήμαρχος Βελβεντού κ. Μανώλης Κ. Στεργίου, μας διευκολύνει με το παρακάτω κείμενο, που το δημοσιοποιούμε ως έχει. Απλά, για να φανεί ότι … «κάτι κάναμε κι εμείς», το διανθίσαμε με ορισμένες φωτογραφίες του Βελβεντού:

Το Βελβεντό, μία κωμόπολη 4.000 κατοίκων, αποτελεί ένα αρμονικό οικιστικό σύνολο του νομού Κοζάνης. Το ιστορικό κέντρο, τα στενά σοκάκια, τα παραδοσιακά και σύγχρονα σπίτια, οι στολισμένες από λουλούδια αυλές, οι μικρές πλατείες και όμορφες γωνιές του, συνθέτουν ένα πολύχρωμο μωσαϊκό, χαμένο μέσα σε έναν καταπράσινο μικρό κάμπο, γεμάτο μυρωδάτα φρούτα και πολλά νερά. Κι όλα αυτά δεμένα με μια ισχυρή παράδοση κι έναν απλό τρόπο ζωής. Το Βελβεντό και η γύρω περιοχή δίνουν σήμερα σε κάθε επισκέπτη μια μοναδική ευκαιρία για απολαυστικές, ξεκούραστες στιγμές κοντά στη φύση, με όλες τις ανέσεις μιας μικρής οργανωμένης πόλης.

Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΟΥ ΟΝΟΜΑΤΟΣ & ΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΩΝ
ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ – ΘΡΥΛΟΙ – ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

Η προφορική παράδοση και οι θρύλοι δίνουν τη δική τους εκδοχή στο θέμα της προέλευσης του ονόματος του Βελβεντού και των πρώτων κατοίκων του και παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η κα. Αθηνά Τζινίκου-Κακούλη διασώζει στο βιβλιο της «Λαογραφικοί Αντίλαλοι του Βελβεντού» (1976) μερικούς από αυτούς :
Ένα παλιό παραμύθι διηγείται πως στα μέρη τούτα έφτασε κάποτε η Άρτεμις, θεά του κυνηγιού, να κυνηγήσει συνοδευόμενη από πανώριες Νύμφες. Μία απο αυτές, η Βενδώ , τόσο μαγεύτηκε απ' την ονειρεμένη ομορφιά του τοπίου, ώστε αποφάσισε να ριζώσει εδώ, για να κηνυγά στα βαθύσκια δάση. Έρριχνε λοιπόν τα βέλη της κι εκείνα περιχαράκωναν το πιό εύφορο κομμάτι γής. Όταν αργότερα έφτασαν οι Λατίνοι οικιστές, νόμισαν το σημάδι θεϊκό, έκτισαν το χωριό τους και το ονόμασαν Βελβενδό , από τις λέξεις Βέλη - Βενδώ .

Σύμφωνα μ'έναν άλλο θρύλο μετά την ήττα του Κασσίου και του Βρούτου στους Φιλίππους (το 42 π.Χ.) ο νικητής Μάρκος Αντώνιος έδωσε χάρη στους επιζήσαντες στρατιώτες τους και τους εγκατέστησε σε τόπο. που οι ίδιοι ονόμασαν Γρατσιάνη. Μα μια ομάδα περήφανων ανδρών, που κατάγονταν απ΄το Veneventum της Ν. Ιταλίας, προχώρησαν βορειότερα κι έγιναν οικιστές του Βελβεντού, που είναι ο εξηλληνισμένος τύπος του Veneventum . Εδώ αφομοιώθηκαν απ΄το ελληνικό στοιχείο και μόνο κάποια προγονικά ήθη, το όνομα του χωριού και κάτι άλλα σκόρπια τοπωνύμια «Μπράβας», «Λαφστα» κλπ... έμειναν σαν ανάμνηση της λατινικής τους καταγωγής.
Οι δύο θρύλοι όμως έχουν ένα κοινό σημείο: Η λέξη Βενδώ θυμίζει το όνομα "Βενδηίς" της Θρακικής θεότητας του κυνηγιού. Οι υποτιθέμενοι Λατίνοι οικιστές ήρθαν πολεμορδαμένοι απ΄ τους Φιλίππους, που λίγο απέχουν από τη Θράκη. Μήπως λοιπόν Ρωμαίοι και Θράκες εγκαταστάθηκαν στο βαθύ παρελθόν στον τόπο εισάγωντας τη λατρεία κάποιας Θρακικής θεότητας του κυνηγιού και δημιούργησαν τον ευφάνταστο μύθο, για να εντυπωσιάσουν περισσότερο τους ντόπιους; Ποιός ξέρει!.. Πάντως, τα ρωμαϊκά νομίσματα, που τυχαία ανασκάπτονται απ΄ τους δουλευτές της γής εκεί επιβεβαιώνουν τον ιστορικό πυρήνα των θρύλων .

ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ

Ιστορικά, το όνομα 'Βελβεντό' συναντάται με διάφορους τύπους: 'το Βελβεντό', 'το Βελβενδό', 'ο Βελβενδός', 'η Βελβενδός' κ.α. Η ετυμολογική προσέγγιση του ονόματος κίνησε την περιέργεια πολλών, οι οποίοι καταπιάστηκαν με το θέμα, δίνοντας ο καθένας την ερμηνεία του:
Οι Χ. Μεγδάνης, Α. Παπαγεωργίου, Α. Γερακάρης, P . Skok , (και Α. Μπούτουρας), M . Vasmer και Α. Ι. Θαβώρης, ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλο και με πολύ διαφορετικές επιστημονικές ή μη μεθόδους, προτείνουν την ίδια ετυμολογία: ότι το «Βελβεντό» είναι ομώνυμο με το « Beneventum », πόλη της μεσημβρινής Ιταλίας της περιοχής της αρχαίας Σαμνίτιδος.
Κάποιοι προσπάθησαν να ερμηνεύσουν το όνομα ως προϊόν βλαχόφωνων. Ο κ. Ε. Μπουντώνας υποστήριξε ότι το σημερινό Βελβεντό είναι η αρχαία πόλη των Μακεδόνων της Ελιμείας « Wallaedo » (ββαλεντό), ενώ η αρχαιολόγος, κα. Γ. Καραμήτρου-Μεντεσίδη προσπάθησε να ερμηνεύσει την προέλευση του ονόματος του «Βελβεντού», διατυπώνοντας μια νέα άποψη, σύμφωνα με την οποία το όνομα «Βελβενδός» αποτελεί πιθανόν προελληνικό-πρωτοελληνικό όνομα με την κατάληξη –νδος, όπως Πίνδος, Μακεδνός κ.α.
Η ονομασία έχει καθιερωθεί στη συνείδηση των περισσότερων βελβεντινών ως "ΤΟ ΒΕΛΒΕΝΤΟ", θέμα το οποίο εξάντλησε με την έρευνά του ο Αντώνιος Θαβώρης, καθηγητής Πανεπιστημίου, στην εργασία του: «ΤΟ ΒΕΛΒΕΝΤΟ. Η ιστορία του ονόματος κι η ετυμολογία του» (1964). Σύμφωνα με αυτή τη μελέτη ο τύπος "το ΒΕΛΒΕΝΤΟ", αποτελεί την απόδοση στη νεοελληνική κοινή του ιδιωματικού τύπου 'Βιβλιν- do ', το οποίο προέρχεται από το λατινικό τοπωνύμιο « Beneventum » και που με τη σειρά του παράγεται από τη φράση «bonus eventus» (= καλή τύχη, μοίρα).

ΙΣΤΟΡΙΚΑ & ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ ΤΕΚΜΗΡΙΑ
Τα αρχαιολογικά και ιστορικά τεκμήρια δεν μπορούν προς το παρόν να δώσουν επαρκή και ασφαλή απάντηση στο θέμα του ονόματος και της πρώτης κατοίκησης του Βελβεντού, κυρίως εξαιτίας της απουσίας συστηματικής ανασκαφής και έρευνας. Οι όποιες ανασκαφές και έρευνες έχουν πραγματοποιηθεί έως τώρα, έχουν σωστικό χαρακτήρα ή έχουν μείνει ανολοκλήρωτες.
Αυτό που σίγουρα όμως μπορούν να επιβεβαιώσουν τα αρχαιολογικά και ιστορικά ευρήματα είναι η συνεχής και αδιάκοπη σχεδόν κατοίκηση της ευρύτερης περιοχής που σήμερα ονομάζεται Δήμος Βελβεντού.

ΙΣΤΟΡΙΚΑ & ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ
Προϊστορικά Χρόνια :
Στις θέσεις "Βασιλάρα Ράχη", «Μπράβας», «Κεραμίδια» και «τούμπα Άννας Σαμαρά-Μαρμάρη οι ανασκαφές και οι επιφανειακές έρευνες έφεραν στο φώς σημαντικά λείψανα προϊστορικών οικισμών. Στη θέση "Βασιλάρα Ράχη" αποκαλύφθηκαν οικοδομικά λείψανα της νεολιθικής περιόδου και της εποχής του Χαλκού (: 4500 π.Χ. - 1200 π.Χ.). Ανάμεσα σε άλλα ευρήματα βρέθηκαν και δάπεδα κατοικιών, εστίες και φούρνοι οικιακής χρήσης καθώς και κάποια ευρήματα που σχετίζονται με τις διαδικασίες παραγωγής και προετοιμασίας της τροφής αλλά και με τις ασχολίες των κατοίκων, όπως είναι η γεωργία, το κυνήγι, το ψάρεμα και η υφαντική τέχνη.
Στην περιοχή της Γρατσιάνης βρέθηκε σημαντικός αριθμός αγγείων σε τάφους, που αποτελούν και δείγματα κεραμικής της ύστερης εποχής του Χαλκού και της πρώιμης εποχής του Σιδήρου.
Οι οικισμοί που αναφέρθηκαν εντάσσονται σε μια ευρύτερη ενότητα οικισμών (με σημαντικότερο εκείνο των Σερβίων) στην παραποτάμια (και παραλίμνια σήμερα) περιοχή της κοιλάδας του μέσου ρου του Αλιάκμονα και είναι στην πλειοψηφία τους καλυμμένοι από τα νερά της τεχνητής λίμνης Πολυφύτου.

Αρχαϊκά – Κλασικά – Ελληνιστικά Χρόνια :
Ένας σημαντικός και εκτεταμένος οικισμός πρέπει επίσης, αν κρίνουμε από τα αρχαιολογικά τεκμήρια, να άνθισε κατά τα κλασικά & ελληνιστικά χρόνια γύρω από την «Γρατσιάνη» (ή Παλαιόκαστρο Γρατσάνου»), με δορυφορικούς οικισμούς στη γύρω περιοχή. Αξίζει να αναφερθεί ότι η θέση Παλαιόκαστρο Γρατσιάνης, αποτελούσε κεντρικό χώρο κατοίκησης και διαβίωσης και όχι απλώς μια οχυρωμένη ακρόπολη.
Επίσης, χαμηλότερα από την περιοχή του κάστρου, στους αγρούς, οι έρευνες έφεραν στο φώς μεμονωμένες αγροικίες ή συμπλέγματα αγροικιών. Παρόμοια λείψανα οικοδομικών συγκροτημάτων έχουν εντοπιστεί και στις περιοχές του Μπράβα, του Αγίου Δημητρίου και στην τοποθεσία Φσόκα.
Τα ευρήματα μαρτυρούν οργανωμένο αστικό βίο και οικονομική άνθιση της περιοχής κατά τα αρχαϊκά και κλασικά χρόνια

Ρωμαϊκά - Βυζαντινά και Υστεροβυζαντινά Χρόνια :
Στη θέση Παπαχάρη έχουν βρεθεί ρωμαϊκά ερείπια και στη Γρατσιάνη μαρμάρινα αρχιτεκτονικά μέλη.
Σημαντικά είναι τα ευρήματα που έχουν αποκαλυφθεί από την περίοδο των βυζαντινών χρόνων, Ανάμεσα σε άλλα, ξεχωρίζουν τα λείψανα κάποιων κτιρίων, τα νομίσματα και τα κεραμικά. Ιδιαίτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι τοποθεσίες Παλιόπυργος, Παλιάμπελα, Παλιόχωρα, Εκκλησιές και Μνημόρια.
Η Βυζαντινή περίοδος αντιπροσωπεύεται έντονα στο « Παλαίκαστρο» από τα ερειπωμένα και ελάχιστα εναπομείναντα θεμέλεια ρωμαϊκού φρουρίου (3 ου αι. μ.Χ.), ανακατασκευασμένου από τον Ιουστινιανό στον 6ο αι. μ.Χ. και ενταγμένου στην ευρύτερη ενότητα κάστρων της περιοχής (Παλαιόκαστρο Γρατσάνου, Σέρβια, Φρούριο).
Σημαντικά τεκμήρια της κατοίκησης και του βυζαντινού πολιτισμού που αναπτύχθηκε στην περιοχή αποτελούν επίσης: ο Άγιος Μηνάς (12ος-15ος αι.), ο Άγιος Γεώργιος & ο Άγιος Νικόλαος στο «Μπάϊκο» (13 ος αι.), η Αγία Παρασκευή στην «Αβουζιανή» (14ος αι.), ο Άγιος Δημήτριος (Γρατσιάνης: 14ος-15ος αι.), το Μοναστήρι της Αγίας Τριάδος (15ος-17ος αι.), ο Άγιος Νικόλαος στην είσοδο του Βελβεντού και ο Προφήτης Ηλίας Παλαιογρατσάνου(16ος αι.), των οποίων σώζονται αξιολογότατες τοιχογραφίες ή αρχιτεκτονικά τμήματα.

ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΘΕΣΕΙΣ & ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ
Η βυζαντινή περίοδος είναι εκείνη που αντιπροσωπεύεται καλύτερα στο Βελβεντό και δείγματα του πολιτισμού της είναι ορατά στο «Παλαίκαστρο» και στους βυζαντινούς και µεταβυζαντινούς ναούς, όπως το µοναστήρι της Αγίας Τριάδας, και οι ναοί του Αγίου Μηνά και του Αγίου Νικολάου, που υπάρχουν μέσα και γύρω από τον οικισμό του Βελβεντού.

ΠΑΛΑΙΚΑΣΤΡΟ

Το «Παλαίκαστρο» ή «Παλιόκαστρο» αποτελεί γνωστό από χρόνια αρχαιολογικό χώρο στα Πιέρια. Βρίσκεται σε υψόμετρο 800μ. και σε απόσταση περίπου 4 χλμ. βοριοανατολικά του Βελβεντού.

Πρόκειται για θεμέλια φρουριακών κτισμάτων, που μαρτυρούν την ύπαρξη Ιουστινιάνειου Κάστρου. Επειδή οι ενδείξεις και τα κατάλοιπα είναι ελάχιστα και σε ερειπιώδη κατάσταση, ο προσδιορισμός του χρόνου κατασκευής του υπολογίζεται σύμφωνα με τη δημιουργία και των άλλων Βυζαντινών Κάστρων της ευρύτερης περιοχής (: Κάστρο Σερβίων, Φρούριο κλπ…). Το Κάστρο πρέπει να κατασκευάστηκε για πρώτη φορά κατά τον 3ο μ.Χ. αιώνα και ανακατασκευάστηκε επί Ιουστινιανού (6ος αι. μ.Χ.) ως ακρόπολη ευρύτερου οικισμού.

Οι Άγιος Γεώργιος (: σταυρεπίστεγος ναός, με τοιχογραφία του 13 ου αι.) & Άγιος Νικόλαος στο Μπάϊκο, βυζαντινών χρόνων και οι δύο, συνδέονται μεταξύ τους με το «Παλαίκαστρο» (που ορθώνεται πάνω από τους ναούς αυτούς) με τη μοναδική πηγή πόσιμου νερού («Βρύση τ’ Άη-Γιώργη»).

Στην περιοχή υπάρχουν επίσης λείψανα ενός ναού αφιερωμένου στην Αγία Παρασκευή, που γιορτάζει στις 2 Ιουνίου. Η ανακάλυψη του ναού αυτού λέγεται ότι έγινε χάρη στο όραμα που κάποια βελβεντινή είδε το 1964: την ημέρα της Αγίας Παρασκευής της παρουσιάστηκε ο Δεσπότης Εμμανουήλ και της μαρτύρησε ότι στο ύψωμα του Παλιόκαστρου, σε μυστική κρύπτη είναι φυλαγμένα εκκλησιαστικά κειμήλια.

Τέλος, το «Παλαίκαστρο» αποτελεί έναν εξαιρετικό φυσικό προορισμό, καθώς βρίσκεται σε ένα πανέμορφο περιβάλλον, με πανοραμική θέα στην κοιλάδα του μέσου ρου του Αλιάκμονα και της Λίμνης Πολυφύτου από τη μια μεριά, αλλά και των Πιερίων από την άλλη, με θέα τη «Σμίξη» των ρεμάτων Ξερόλακκα & Θολόλακκα και της πυκνής βλάστησης του ορεινού όγκου.

Προτεινόμενη Διαδρομή: «Μετόχι –Καρυές – Άγιος Βασίλειος & Πέτρα του Βασιλιά – Θέση θέας (Παλιό ΥΠΕΜ) – Παλαίκαστρο»
Αξίζει κανείς να εντάξει το «Παλαίκαστρο» σε μία ευρύτερη διαδρομή στα Πιέρια: Ξεκινώντας από το Μετόχι μπορεί να κατευθυνθεί και να διασχίσει πεζός την περιοχή «Καρυές» και τον Άγιο Βασίλειο με την «Πέτρα του Βασιλιά», συνεχίζοντας έπειτα στη «θέση θέας στο παλιό ΥΠΕΜ» και τέλος το «Παλαίκαστρο». Αν δε θέλει να εγκαταλείψει το αυτοκίνητό του, τότε, μπορεί κατευθείαν να ακολουθήσει τη διαδρομή «Μετόχι-ΥΠΕΜ-Παλαίκαστρο», κάνοντας βέβαια μία στάση και στη θέση θέας ‘ΥΠΕΜ’ για να θαυμάσει τον κάμπο του Βελβεντού και τη Λίμνη Πολυφύτου που απλώνεται μπροστά του.

ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΑΣ
Το «Μοναστήρι Αγίας Τριάδας», βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 900μ. Χρονολογικά η ίδρυσή του εντάσσεται στον 15 ο αι. μ.Χ. και διαδραμάτησε σπουδαίο εθνικό ρόλο κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας.

Επιπλέον, βρίσκεται σε μια πολύ ωραία τοποθεσία με ανοιχτό ορίζοντα!

Προτεινόμενη Διαδρομή: Βελβεντό – Μοναστήρι Αγίας Τριάδος – Θέση Νιβριζάρα – (με αυτοκίνητο αλλά και με πεζοπορία)

ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΙ ΝΑΟΙ – ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ - ΞΩΚΛΗΣΙΑ
Άγιος Μηνάς: 12 ος – 15 ος αι. μ.Χ., μονόχωρη ξυλόστεγη βασιλική με τοιχογραφίες του 12 ου και του 15 ου αι. Επιπλέον αρχαιολογικά ευρήματα: ταφές της περιόδου του Ιουστινιανού (6 ος μ.Χ. αι.). Νέα ανασκαφικά δεδομένα μαρτυρούν ότι ο χώρος λειτούργησε ως οργανωμένο λουτρό.
Άγιος Γεώργιος (Τσιτσιρίκη): σταυρεπίστεγος ναός, με τοιχογραφία του 13 ου αι. & Άγιος Νικόλαος στο Μπάϊκο: βυζαντινών χρόνων, συνδέονται μεταξύ τους και με το «Παλαίκαστρο» (που ορθώνεται πάνω από τους ναούς αυτούς) με τη μοναδική πηγή πόσιμου νερού («Βρύση τ’ Άη-Γιώργη»)
Άγιος Δημήτριος (Γριτσιάνης): τέλη 14 ου – αρχές 15 ου αι., μικρή τρίκλιτη βασιλική, με τοιχογραφίες 3 ων φάσεων (15 ου και 16 ου αι.)
Αγία Παρασκευή (Αβουζιανή): μικρός βυζαντινός ναός με ξεθωριασμένες τοιχογραφίες του 14 ου αι.
Άγιος Νικόλαος: 16 ου αι., μονόκλιτη, μικρών διαστάσεων ξυλόστεγη βασιλική, με τοιχογραφίες του λαϊκού ζωγράφου Νικολάου (: κτητορική επιγραφή: 1588)
Προφήτης Ηλίας Παλαιογρατσάνου: μέσα 16 ου αι. μ.Χ., μοναστηριακός ναός
Κεντρικός Ιερός Ναός «Κοίμησης της Θεοτόκου»: αρχές 19 ου αι. μ. Χ.: τρίκλιτη βασιλική: εγκαινιάστηκε το 1804 και ολοκληρώθηκε μέσα σε 4 χρόνια, το 1807.

Χρόνια Τουρκοκρατίας

Κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας, οι κάτοικοι της περιοχής συσπειρώθηκαν στο Βελβεντό, που είχε δοθεί ώς " Μαλικανές", δηλαδή ως δώρο, στη Βαλιδέ-Χανούμ, τη μάνα του Σουλτάνου που είχε την περιοχή υπό την προστασία του.
Εκείνη την περίοδο κατέφυγαν στο Βελβεντό πολλοί κάτοικοι των γύρω περιοχών, όπως του Παλαιοκάστρου, του Παλαιογράτσανου και της Γρατσιάνης.
Από τον 16ο αιώνα το Βελβεντό είχε αρχίσει να αναπτύσσεται και να ξεχωρίζει ως μια ακμάζουσα κωμόπολη. Το υψηλό κοινωνικό, οικονομικό και πνευματικό επίπεδο που είχε αναπτύξει εκείνα τα χρόνια φαίνεται ακόμη και σήμερα στις σωζόμενες καλλιτεχνικές δημιουργίες. Για τους παραπάνω λόγους, αλλά και εξαιτίας ενός είδους γεωγραφικής απομόνωσης, οι κάτοικοι του Βελβεντού, ζώντας κάπως πιο μέσα σε σχέση με τους Τούρκους, διατήρησαν γνήσια την αρχαία ελληνική παράδοση, τη θρησκεία, τη γλώσσα, τα ήθη και τα έθιμά τους.

 

ΤΟ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΒΕΛΒΕΝΤΟΥ

Το Λαογραφικό Μουσείο Βελβεντού εγκαινιάστηκε επί δημαρχίας Μανώλη Στεργίου στις 28/5/2006.
Στεγάζεται στο αναπαλαιωμένο αρχοντικό Κώστα (1890) σχεδόν στην είσοδο του Βελβεντού και έχει εκθέματα από την ζωή των κατοίκων του 19ου και του 20ου αιώνα.
Το Μουσείο δεν δείχνει απλώς αντικείμενα. Διηγείται ιστορίες. Ιστορίες που για άλλους είναι η δική τους ζωή, για άλλους είναι η ζωή των γιαγιάδων και των παππούδων τους και για άλλους είναι μια ζωή πολύ διαφορετική και από τη δική τους και από των γιαγιάδων και των παππούδων τους.
Γιατί έτσι πρέπει να είναι τα μουσεία. Να λένε ιστορίες. Να διηγούνται παραμύθια.
Αυτές οι ιστορίες και τα παραμύθια μιλάνε για τον τόπο μας με τη μακριά ιστορία. ‘Εξι χιλιάδες τόσα χρόνια. Για τα έργα και τις ημέρες των ανθρώπων επώνυμων και ανώνυμων, ανθρώπων που έζησαν και ζουν σ’ αυτόν τον τόπο, που έφυγαν μακριά και ξενιτεύτηκαν στην Αμερική και στην Αυστραλία, ανθρώπων που μας κοιτάζουν, καθώς μπαίνουμε στο μουσείο, από ψηλά.
Μιλάνε για την καθημερινή τους ζωή στο καθημερινό τους δωμάτιο.
Μιλάνε για τη γιορτινή τους ζωή, στο καλό τους δωμάτιο.
Μιλάνε για τον κόπο τους ως να ευφράνουν την καρδία τους με τον οίνο, να ζεστάνουν την ψυχή τους με το ρακί, να γλυκαθούν με το πετιμέζι και τα ρετσέλια από χέρια προκομμένα.
Μιλάνε για την «τυράνια» τους ώσπου να φτιάξουν τον «άρτον αυτών τον επιούσιον», για το στάρι το ευλογημένο, που θα κάνουν πληγούρι και τραχανά, για τις πίτες και τα λουκάνικα, που θα τους ζεστάνουν το χειμώνα.
Μιλάνε για το δρόμο που χρειάζεται ώσπου να κάνουν την πρώτη ύλη, μαλλί, λινάρι, μετάξι ή μπαμπάκι, ως να την υφάνουν για να την κάνουν σκουτιά και στρωσίδια.
Μιλάνε για τις αντρικές δουλειές του ξυλοκόπου, του μαραγκού, του ράφτη και του τσαγκάρη, που η τεχνολογία, ο αυτοματισμός και η μηχανή οδήγησαν στο μουσείο, στο μουσείο μας.
Δεν μιλάνε όμως. Κάνουν κιόλας. Γιατί το εκπαιδευτικό πρόγραμμα, που συνοδεύει την περιήγηση αυτού του Μουσείου και που υποστηρίζεται από το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Βελβεντού, δίνει στους επισκέπτες και ειδικά στα παιδιά μας τη δυνατότητα να καταλάβουν ότι το ψωμί δεν το αγοράζανε στο σούπερ μάρκετ και ότι όλη η οικογένεια έπρεπε να κοπιάσει για να έχει τα απαραίτητα αγαθά προς το ζην, ότι οι τεντζερέδες και τα κιούπια ήταν δύσχρηστα πράγματα αλλά εντελώς λειτουργικά, ότι αν η μαμά τους ζούσε τότε έπρεπε να ήταν στο πόδι από το ένα πρωινό ως την άλλη νύχτα, ότι… ότι… ότι…
Το Μουσείο είναι αφιερωμένο σε όλους τους ανώνυμους και επώνυμους βελβεντινούς που με τους αγώνες και τις προσπάθειές τους έφτασαν το Βελβεντό στη σημερινή του θέση…

Ο ΔΗΜΑΡΧΟΣ

Ο νυν Δήμαρχος Βελβεντού κ. Μανώλης Κ. Στεργίου γεννήθηκε το 1960 και ζει στο Βελβεντό. Σπούδασε οικονομικές επιστήμες στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο της Αθήνας (πρ. ΑΣΟΕΕ).

Στην κοινωνία του Βελβεντού, όπου ζει μόνιμα με την οικογένειά του, αναμίχθηκε με τα κοινά τόσο του Δήμου όσο και των άλλων συλλογικών φορέων από πολύ μικρή ηλικία, υπέρμαχος της ιδέας του ενεργού πολίτη και της εθελοντικής προσφοράς. Ήταν Δημοτικός Σύμβουλος επί δυο τετραετίες (1994-1998 & 1999-2002). Εκλέχτηκε Δήμαρχος Βελβεντού για την τετραετία 2003-2006 επικεφαλής του Ανεξάρτητου Συνδυασμού «Ανοιχτοί Ορίζοντες». Επανεκλέχτηκε το 2006 με ποσοστό 62,17% για την τετραετία 2007-2010.

Επίσης από το 1981 ως το 1994 διετέλεσε πολλές φορές μέλος και Πρόεδρος του Δ.Σ του ιστορικού Μορφωτικού Ομίλου Βελβεντού.

Στην πρώτη του θητεία ως Δημ. Σύμβουλος επί μια τετραετία διετέλεσε Πρόεδρος του Πνευματικού Κέντρου. Εργάστηκε για το θεσμό των ανταλλαγών νεολαίας του Βελβεντού με νέους των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσα από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα YOUTH , το οποίο εφαρμόστηκε με εξαιρετική επιτυχία με τη συμμετοχή νέων.

Για τη διετία 2001-2003 ήταν ταμίας του Αθλητικού Συλλόγου Βελβεντού.

Την διετία 1997-1999 υπηρέτησε στη Γενική Γραμματεία της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας, ως υπεύθυνος θεμάτων Τοπικής Αυτοδιοίκησης και Ευρωπαϊκών Περιφερειακών Προγραμμάτων.

Εργάζεται στα Ελληνικά Ταχυδρομεία ως στέλεχος της διοίκησης.

Στον επαγγελματικό του χώρο από το 1987 ως το 1993 ήταν μέλος της διοίκησης του Συλλόγου υπαλλήλων ΕΛΤΑ Νομού Κοζάνης.

Γνωρίζει την Αγγλική γλώσσα.

Είναι παντρεμένος με την εκπαιδευτικό Στέλλα Τσιακμάκη με την οποία έχει τέσσερα παιδιά.