Πού αρχίζουν και πού τελειώνουν οι μύθοι για τον Μέγα Αλέξανδρο;

Κωδικός Πόρου: 00285-112629-732
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 16/07/11 15:43
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Ελληνική Λαογραφία, 00285-112629-732




Περιγραφή:

Πού αρχίζουν και πού τελειώνουν οι μύθοι για τον Μέγα Αλέξανδρο;

Διαβάστε την Εισαγωγή του βιβλίου μας: «Η Άγνωστη Ζωή του Μεγάλου Αλεξάνδρου», όπου δίνουμε πολλές απαντήσεις σε πολλά ερωτήματα. Τι ήσαν , για παράδειγμα, οι «Φυλλάδες του Μεγ’ Αλέξαντρου»» που αφορούν στην γνωστή ή άγνωστη ζωή του θρυλικού Σρατηλάτη!.. Σου δημιουργούν ή όχι νέα ερωτηματικά; Πού αρχίζουν και πού τελειώνουν οι μύθοι; Πού αρχίζει και πού τελειώνει η πραγματικότητα για τον ¨Ελληνα βασιλιά της Μακεδονίας;

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

«Ουκ έστιν όστις άλλος εις ανήρ
τοσαύτα ή τηλικαύτα έργα κατά
πλήθος ή μέγεθος εν Έλλησιν ή
Βαρβάροις απεδέξατο.»
(Αρριανού, Ανάβασις
Αλεξάνδρου Α 12, 4 )

Για την ζωή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, την γνωστή και άγνωστη, έχουν γράψει εκατοντάδες, ίσως και χιλιάδες, άνθρωποι. Συγγραφείς, ερευνητές, λόγιοι, ιστορικοί, καθηγητές και δάσκαλοι, «κάθε καρυδιάς καρύδι», που λέει ο λαός μας, ασχολήθηκαν (και εξακολουθούν να ασχολούνται) με τον Μακεδόνα βασιλιά. Ακόμη περισσότερο όταν η εκπληκτική αυτή προσωπικότητα συγκινεί και γοητεύει, μαγνητίζει και δελεάζει, έλκει και προσελκύει ακόμη πολλά εκατομμύρια ανθρώπους σ’ ολόκληρο τον πλανήτη, ενώ κατά χιλιάδες οι Ελληνολάτρες απανταχού της γης σπεύδουν να ενημερωθούν για ό,τι δήποτε γράφεται, αποκαλύπτεται ή ανακαλύπτεται για την ζωή του θρυλικού Στρατηλάτου. Και τούτο, αν αναλογισθή κανείς τα εκατομμύρια των ανθρώπων που καθημερινά διεισδύουν μέσα στο ηλεκτρονικό δίκτυο του Internet και ανασύρουν από τους εκτυπωτές των τα όποια στοιχεία αναζητούν για την θρυλική αυτή προσωπικότητα.
Η ζωή (γνωστή ή άγνωστη) του Μεγάλου Αλεξάνδρου τροφοδοτεί συνεχώς τον μέσο αναγνώστη, που αναζητά όχι μόνον τις φωτεινές, αλλά και τις κρυφές ή άγνωστες πτυχές της Ελληνικής ιστορίας. Την αθέατη πλευρά της Σελήνης, όπως λένε στο χωριό μου, το Βεσίνι Καλαβρύτων. Πολλώ δε μάλλον όταν έχουν να κάνουν με τον μεγάλο αυτό Έλληνα, τον Μέγα Αλέξανδρο, τον Στρατηλάτη όλων των εποχών.
Δεν νομίζω ότι πρέπει να ασχοληθούμε με χιλιοειπωμένα πράγματα. Ότι, δηλαδή, πατέρας του ήταν ο Φίλιππος και μητέρα του η Ολυμπιάδα. Πως γεννήθηκε στην Πέλλα το 354 π.Χ. και σε ηλικία 20 ετών ανέβηκε στον θρόνο της Μακεδονίας, ενώ δύο χρόνια αργότερα επιχειρεί την μεγάλη εκστρατεία στην Ασία εναντίον της Περσίας «για να χτυπήση τον εχθρό της Ελλάδος στην καρδιά του», όπως ο ίδιος πίστευε, μιας και μέχρι εκείνη την στιγμή η Ελλάδα δεχόταν συνεχώς επιθέσεις από τους Πέρσες. Είκοσι πέντε ετών δίδει το τελικό χτύπημα στην Περσική Αυτοκρατορία στην μάχη των Αρβήλων, ενώ στα 27 χρόνια του περνά τον ΄Οξο ποταμό1 και εισβάλλει στην Σογδιανή2, ενώ 30 ετών εκστρατεύει στις Ινδίες και τρία χρόνια αργότερα (το 323 π.Χ.) πεθαίνει στην Βαβυλώνα μόλις τριάντα τριών χρόνων και μάλιστα κατόπιν πολλών και αφαντάστων περιπετειών, σφραγίζοντας με την ίδια την ζωή του την ίδια την αυτοκρατορία του.

Οι «Φυλλάδες του Μεγ’ Αλέξαντρου» …

Το ερώτημα, όμως, που «βασανίζει» τακτικά τους αναγνώστες και όλους τους ενδιαφερόμενους είναι το εξής: «Ποια ήταν η άγνωστη ζωή του Μεγ’ Αλέξαντρου»;
Στο πράγματι μυστηριώδες και αγνωστικιστικό αυτό ερώτημα, ήρθε σαν απάντηση το ίδιο το παρελθόν. Μία απάντηση που έχει να κάνη με ορισμένες «Φυλλάδες του Μεγ’ Αλέξαντρου»» που αφορούν στην γνωστή ή άγνωστη ζωή του θρυλικού Σρατηλάτου. Με τη μόνη διαφορά, οι «φυλλάδες» αυτές σου δημιουργούν νέα ερωτηματικά. Ερωτηματικά πού είναι πολύ πιο βασανιστικά, πολύ πιο μυστηριώδη, πολύ πιο ομιχλώδη: «Πού αρχίζει και πού τελειώνει ο μύθος; Πού αρχίζει και πού τελειώνει η πραγματικότης;».
Έτυχε να έχω μπροστά μου πολλές από αυτές τις «Φυλλάδες». Είκοσι (20) χειρόγραφα κείμενα γνωστών η αγνώστων συγγραφέων του παρελθόντος, που βρίσκονται κωδικοποιημένα στις διάφορες βιβλιοθήκες του Εξωτερικού.
Τα κείμενα αυτά ομοιάζουν πολύ μεταξύ των με μικρές ή και ασήμαντες παραλλαγές εις το περιεχόμενον και την δομήν του έργου, αλλά διαφέρουν, ασφαλώς, ως προς την πλοκήν και το ύφος των συγγραφέων, ενώ, με μία προσεκτικότερη μελέτη, προδίδουν ότι έχουν μια βασική πηγή πληροφοριών. Καλόν είναι να δούμε ποια είναι τα κείμενα που έχουμε στα χέρια μας:
1. Ιστορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου (άνευ τίτλου).
Πηγή: Historia Alexandri Magni: Recensio “A” sive
Recensio velusta.
2. «Αλέξανδρος ο Μακεδών» (σε αρχαίο κείμενο).
Πηγή: Historia Alexandri Magni: Recensio “B”.
3. Iστορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου (άνευ και σε αρχαίο κείμενο)
Πηγή: Historia Alexandri Magni: Recensio “B” (e cod.
Leidensi Vul. 93).
4 «Διήγησις εξαίρετος και όντως θαυμασία του
κοσμοκράτορος Αλεξάνδρου του βασιλέως» (σε αρχαίο κείμενο).
Πηγή: Historia Alexandri Magni: Recensio “G” (lib. 1).
. 5. Ιστορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου (άνευ τίτλου και σε αρχαίο κείμενο).
Πηγή: Historia Alexandri Magni: Recensio “G” (lib. 2).
6. Ιστορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου (άνευ τίτλου και σε αρχαίο κείμενο).
Πηγή: Historia Alexandri Magni: Recensio “G” (lib. 3).
7. Ιστορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου (άνευ τίτλου, σε γλώσσα αρχαϊζουσα).
Πηγή: Historia Alexandri Magni: Recensio “Ε”
8. Ιστορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου (άνευ τίτλου και σε αρχαίο κείμενο).
Πηγή: Historia Alexandri Magni: Recensio “L” (lib. 3)
9. Ιστορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου (χωρίς τίτλο και
σε αρχαίο κείμενο).
Πηγή: : Historia Alexandri Magni: Recensio “L”
(Pseudo-Methodius, redactio 1).
10. Ιστορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου (χωρίς τίτλο
και σε αρχαίο κείμενο).
Πηγή: Historia Alexandri Magni: Recensio “L”
(Pseudo-Methodius, redactio 2).
11. Ιστορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου (χωρίς τίτλο
και σε αρχαίο κείμενο).
Πηγή: Historia Alexandri Magni: Recensio “B” ( e
cod. Leidensi Vul. 93).
12. Ιστορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου (χωρίς τίτλο
και σε αρχαίο κείμενο).
Πηγή: Historia Alexandri Magni: Recensio “B” ( e
cod. Paris gr. 1685 et cod. Messinensi 62).
13. «Διήγη<σι>ς πανεξαίρετος περί του θαυμαστού
βασιλέως Αλεξάνδρου» (σε γλώσσα κατανοητή).
Πηγή: Historia Alexandri Magni: Recensio F (cod.
Flor. Laurentianus Ashburn 1444).
14. H γέννησις και διήγησις του Αλεξάνδρου Μακεδόνων,
το πώς εγεννήθη και ανεθράφη και το πώς είχεν την
ανδρείαν και την μάθησιν και την χάριταν από την
αρχήν» (σε γλώσσα κατανοητή)
Πηγή: Historia Alexandri Magni: Recensio Ε (cod.
Eton. College 163).
15. «Διήγησις και η γέννησις και η ζωή του Αλεξάνδρου, το πώς εγεννήθη και ανατράφην και περί της ανδρείας αυτού και την μάθησιν και την χαράν του. Ήτον από τον θεός ορισμός και ήτον φρόνιμος και έμορφος και χαροποιός εις τους αυθεντάδες και εις την στρατείαν και είχεν χέρι καλό να φιλοδωρή και να στέκη εις τον λόγον του, να μηδέν σφάλη τους όρκους του. Και μετά ταύτα εβασίλευσεν όλον τον κόσμον» (σε γλώσσα αρχαΐζουσα)
Πηγή: Historia Alexandri Magni: Recensio V (cod.
Vind. theol. gr. 244).
16. «Διήγησις περί του Αλεξάνδρου και των μεγάλων πολέμων».
Πηγή: Historia Alexandri Magni: Recensio Κ (cod.
236 Kutlumussin – Kloster des Athos).
17. «Γέννησις, κατορθώματα και θάνατος Αλεξάνδρου του Μακεδόνος» (σε γλώσσα κατανοητή).
Είναι το κείμενο που κυκλοφορεί ευρέως και εις την Ελλάδα ως « Η Φυλλάδα του Μεγ’ Αλέξαντρου», με εισαγωγή και σχόλια του Αλέξανδρου Α. Πάλλη (1935).
Πηγή: Historia Alexandri Magni: Recensio “F”.
18. «Αλέξανδρος ο Βασιλεύς» (σε ποιητική και αρχαϊζουσα μορφή)
Πηγή: Historia Alexandri Magni: Recensio
Byzantina Poetica (cod, Marcianus 408).
19. «Γέννησις, κατορθώματα και θάνατος Αλεξάνδρου του Μακεδόνος δια στίχου» (σε ποιητική και κατανοητή γλώσσα).
Είναι το κείμενο το οποίο διαπραγματευόμαστε σ’ αυτό το βιβλίο υπό τον τίτλον « Το Έπος του Αλέξανδρου» και το οποίο έχει συντάξει ο μεσαιωνικός ποιητής Δημήτριος Ζήνος το 1529.
Πηγή: Historia Alexandri Magni: Recensio poetica
(recensio R).
20. Ιστορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου (σε αρχαία γλώσσα).
Πηγή: Historia Alexandri Magni: Recensio : “D” (e cod. Vat. Gr. 1700, 88v-89r).

Κατόπιν όλων αυτών, ο γράφων θέλησε ν’ απαντήση στα εύλογα και πιθανά ερωτήματα των αναγνωστών. Αυτός και λόγος που θέλησε να διαπιστώση «ιδίοις όμμασι» αυτό πού έλεγαν ή έγραφαν οι πρόγονοί μας για την γνωστή ή άγνωστη ζωή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, μέσα από διάφορες «Φυλλάδες για την ζωή του
Διαβάζοντας, λοιπόν, τα στοιχεία που ο γράφων είχε στην διάθεσή του, αντελήφθη ότι είχε δίκιο ο Αλέξανδρος Α. Πάλλης, όταν θέλησε ν’ ασχοληθή με μία από τις πολλές ιστορίες του Μακεδόνα βασιλιά, όπως για παράδειγμα «Η Φυλλάδα του Μεγ’ Αλέξαντρου», που ο συγγραφεύς της, όποιος και νάναι αυτός, κατάφερε να περιπλέξη μυθολογικά και πραγματικά ιστορικά στοιχεία της ζωής του θρυλικού Στρατηλάτου, με αποτέλεσμα να πάρη ορισμένες θέσεις που υιοθετεί και ο γράφων τις σειρές αυτές, ρίχνοντάς του πολύ φως για την δική του ιστορική επιλογή και φιλολογική ανάλυση του ποιητικού έργου του Δημητρίου Ζήνου.
Γεγονός είναι, ότι η καταπληκτική αυτή σταδιοδρομία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, όπως ισχυρίζεται και ο Αλέξανδρος Πάλλης, στα εισαγωγικά του σχόλια μέσα στην «Φυλλάδα του Μεγ’ Αλέξαντρου» (1935), ήταν εντυπωσιακή, αφού κατόρθωσε, σε ένδεκα χρόνια μέσα, να κατακτήση ολόκληρο σχεδόν τον γνωστό Αρχαίο Κόσμο, να καταλύση την κραταιή Περσική Αυτοκρατορία των Αχαιμενιδών, και να φθάση έως την καρδιά της Ασίας, στην μυθική εκείνη χώρα των Ινδιών, για ν’ αφήση βαθύτατα ίχνη στην φαντασία των λαών εκείνων που είχε κατακτήσει ο Αλέξανδρος.
Αίγυπτος, Αραβικές χώρες, Παλαιστίνη, Συρία, Μεσοποταμία και τόσες άλλες χώρες της Κεντρικής Ασίας διατηρούν ακόμη στην μνήμη τους την εικόνα ή την μορφή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ενώ ακόμη και σήμερα διάφορες φυλές των Βορειοδυτικών Ινδιών ή του Αφγανιστάν (όπως, για παράδειγμα, η φυλή των Καλάς) θεωρούν τιμή τους και υπερηφανεύονται για το γεγονός ότι κατάγονται κατ’ ευθείαν από τους απογόνους των στρατιωτών του Μεγάλου Αλεξάνδρου3, αφού και σήμερα λέγουν, ότι ο πρόγονός τους ήταν ο Αλέξανδρος ο Δικέρατος, ο Ισκάνταρ Δού-λ-Καρνέϊν, που αναφέρουν οι Μουσουλμανικοί λαοί της περιοχής.
Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι και το Κοράνι κάνει ειδική αναφορά στον Μέγα Αλέξανδρο, όπως σημειώνει και ο Νικόλαος Μάρτης, πρώην υπουργός επί κυβερνήσεως του αειμνήστου Κωνσταντίνου Καραμανλή, μέσα σ’ ένα βιβλίο του για την πλαστογράφηση της Ελληνικής Μακεδονίας4. Την παράδοση αυτή την μνημονεύει ο περίφημος Βενετός περιηγητής Μάρκο Πόλο, ο οποίος εταξίδευσε στην Κεντρική Ασία τον 13ον αιώνα5, ενώ ο Sir Henry Yule αναφέρει διαφόρους φυλάρχους πολλών περιοχών στα βορειοδυτικά σύνορα των Ινδιών, όπως του Καρατεγκίν, Νταρουάζ Ροσάν, Σιγνάν, Ουαχάν, Τσιτράλ, Γκιλγίτ, Σουάτ και Χαπολόρ 6.
Ακόμη και τάφο του Μεγάλου Αλεξάνδρου δείχνουν στο Μάργκιλεν, πρωτεύουσα της επαρχίας Φεργανά του δυτικού Τουρκεστάν, που είναι μάλιστα στολισμένος με κόκκινη σημαία – δείγμα της τρυφερής και άδολης αγάπης που τρέφουν οι ντόπιοι για τον Μεγάλο νεκρό, τον οποίον άλλωστε δεν διστάζουν να χαρακτηρίσουν και εθνικό ήρωά τους (!!)7.

Πλην, όμως, τα χρόνια πέρασαν… Η μορφή του Αλέξάνδρου άρχισε να καταντά ένας θρύλος με πολλούς μύθους και φαντασιοπληξίες, που δεν είχαν να κάνουν με τον γνωστό Μέγα Αλέξανδρο, αλλά – θα λέγαμε- με μία σκιά του, έτσι όπως ακριβώς ήθελαν να τον απεικονίσουν στην δική τους σκέψη οι συγγραφείς, που έγραψαν τις διάφορες φυλλάδες τους όπως ο περίφημος «Ψευδοκαλλισθένης», για τον οποίον γράφουμε ειδικό άρθρο στο βιβλίο αυτό, ο Δημήτριος Ζήνος ή ορισμένοι άλλοι συγγραφείς της Ιστορίας του Μεγάλου Αλεξάνδρου, που διαβάζουμε στα διάφορα (και ερμητικώς κλεισμένα) αρχαία ελληνικά χειρόγραφα 8.
Ας παρακολουθήσουμε, όμως τις σκέψεις του Αλέξανδρου Πάλλη, που όπως προείπαμε απετέλεσαν και το φωτεινό μονοπάτι για τον γράφοντα αυτές τις σειρές:
«Ο Αλέξανδρος9 του μύθου αυτού δεν μοιάζει πια παρά πολύ αμυδρά με τον Αλέξανδρο της ιστορίας. Τα πραγματικά περιστατικά της ζωής του πνίγονται μέσα σε πυκνό και φοβερό ρουμάνι φανταστικών άθλων και περιπετειών. Ο στρατηλάτης Αλέξανδρος μεταβάλλεται σ’ ένα μυθολογικό ήρωα, που συνενώνει τα χαρακτηριστικά πολλών μυθικών προσώπων παλαιότερων ή και νεώτερων εποχών. Ωρισμένα ανέκδοτα μας θυμίζουν το ταξίδι του Γίλγαμου του Βαβυλώνιου για την αναζήτηση της αθανασίας, τους άθλους του Ηρακλή, τα ταξίδια του Οδυσσέα (την ιστορία των Σειρήνων), τον Άγιο Γεώργιο (τον φόνο του δράκου) και τον Σεβάχ τον Θαλασσινό (το φαράγγι με τα διαμάντια).
Οι σχέσεις του Αλέξανδρου με τον Αριστοτέλη επίσης παίρνουν ένα μυθολογικό χαρακτήρα. Ο μαθητής του Σταγειρίτη γίνεται σαν ένα είδος μεσαιωνικός μάγος, με υπερφυσικές γνώσεις, που συνδυάζει την σοφία του Σολομώντα με την θεόπνευστη αποστολή ενός προφήτη της Παλαιάς Διαθήκης ή της Αποκάλυψης.
Πού και πότε πρωτογεννήθηκε ο θρύλος αυτός δεν είναι ακριβώς γνωστό. Πάντως φαίνεται, από ωρισμένα γνωρίσματα που μας παρουσιάζει η πρώτη Ελληνική έκδοση του Μύθου, πως η αρχική του πηγή θάταν η Αίγυπτος της Πτολεμαϊκής Εποχής, όπου ο Αλέξανδρος, μετά τον θάνατό του, λατρεύθηκε σαν θεός.

Από την Αίγυπτο δεν άργησε, βέβαια, να ξαπλωθεί ο θρύλος στις γειτονικές χώρες – Παλαιστίνη, Συρία, Αραβία κλπ. – και ύστερα, με τον καιρό, σ’ ολόκληρη την Οικουμένη. Τον συναντούμε σε όλες τις χώρες και σε όλες τις γλώσσες - από την Ελλάδα ίσα με την Ισπανία, από την Αιθιοπία ίσα με τις Σκανδιναυικές χώρες, ακόμα και την Ισλανδία, και από την Περσία ίσα με τα πέρατα του Τουρκεστάν, των Ινδιών και του Μαλαϊκού Πελάγους. Έφθασε και ως την Ιαπωνία10.
Eννοείται πως σε κάθε μία χώρα ο Μύθος παρουσιάζει παραλλαγές και διαμορφώνεται ανάλογα με τα γούστα, τις εθνικές παραδόσεις και ακόμα και τις θρησκευτικές προλήψεις του περιβάλλοντος. Ορισμένα όμως ανέκδοτα τα ξαναβρίσκουμε σ’ όλες τις εκδόσεις του Μύθου – απόδειξη πως έχουνε κοινή την προέλευσή τους».

Λογάδες και ιστορικοί …

Βεβαίως και μέσα στο βιβλίο μας εμείς δεν θ’ ασχοληθούμε διεξοδικά με τους Μύθους του Αλεξάνδρου, αλλά μονάχα με την ιδιαίτερη μορφή (και μάλιστα ποιητική) που πήρε ένας εξ αυτών των Μύθων, όπως είναι του Δημητρίου Ζήνου το 1529 μ.Χ. και τον δημοσιεύουμε έτσι όπως ακριβώς τον βρίσκουμε μέσα στα μεσαιωνικά χειρόγραφα , που είναι μία άλλη –διαφορετική θα λέγαμε - παραλλαγή των διαφόρων Μύθων περί Αλεξάνδρου. Είναι αμαρτία από τον Θεό να υπάρχη ένα παρόμοιο κείμενο, που όπως είναι γραμμένο μοιάζει σαν ένα πραγματικό Έπος (αυτός και ο λόγος που το ονομάσαμε « Το Έπος του Αλέξανδρου») και οι Έλληνες να στερούνται της γοητείας του λόγου και της γραφής του εκπληκτικού (έστω και φανταστικού σε ορισμένες περιπτώσεις) αυτού κειμένου.
Δεν παύει, όμως, το ποιητικό αυτό έργο , που ομοιάζει πολύ και συνάδει – όπως και τα υπόλοιπα - με την «Φυλλάδα του Μεγ’ Αλέξαντρου», να έχει τις γνωστές υπερβολές και μυθοπλασίες, Αυτός και ο λόγος που η «άγνωστη ζωή» του Μεγάλου Αλεξάνδρου έγινε αντικείμενο μελέτης όχι μόνον των διαφόρων ιστορικών και ερευνητών, αλλά και των μεγάλων λογοτεχνών και καλλιτεχνών της οικουμένης.
Γράφει, στο σημείο αυτό, ο Αλέξανδρος Πάλλης:
«Η ζωή και τα κατορθώματα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, όπως τα αφηγούνται οι εθνικοί ποιητές της Περσίας – ο Φιρντουσή και ο Νιζάμη- ήταν για ολόκληρους αιώνες ανεξάντλητη πηγή εμπνεύσεως για τους Πέρσες ζωγράφους, ιδίως από τον 14ον ως τον 16ον αιώνα. Τα χειρόγραφα των έργων των δύο τούτων ποιητών είναι, πολλές φορές, στολισμένα με εικόνες που πολλές τους είναι αληθινά αριστουργήματα τέχνης. Οι εικόνες αυτές παριστάνουνε διάφορα επεισόδια της ζωής – της μυθικής εννοείται ζωής - του ήρωα Ισκάνταρ, Ισκεντέρ ή Σικάνταρ, όπως ονομάζουνε τον Αλέξανδρο, με την ιδιάζουσά τους προφορά, οι Άραβες, οι Τούρκοι και οι Πέρσες.
Όπως είπα παραπάνω, από πολύ νωρίς η λαϊκή φαντασία είχε αρχίσει να παραμορφώνει τα περιστατικά της ζωής του Μεγάλου Αλεξάνδρου, έτσι που μόλις μπορούμε να ξεχωρίσουμε, μέσα σε όλο αυτό το κατασκεύασμα της Ασιατικής φαντασίας, τον γνήσιο Αλέξανδρο της ιστορίας.
Αρχική πηγή του θρύλου, όπως είδαμε, ήτανε η Αίγυπτος. Εκεί γράφηκε, κάπου τέσσαρες-πέντε αιώνες μετά τον θάνατο του Αλέξανδρου, δηλ. τον Β΄ ή Γ΄ αιώνα μ.Χ. - βέβαια από κάποιο Έλληνα ή Ελληνοαιγύπτιο που το όνομά του είναι άγνωστο11- μία όλως διόλου φανταστική αφήγηση της ζωής του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Το σύγγραμμα αυτό12 είναι ένα είδος μυθιστόρημα όπως εκείνα τα μεσαιωνικά ρωμάντζα που γίνηκαν ύστερα πολύ της μόδας στη Δυτική Ευρώπη και περιγράφουνε τις περιπέτειες και τα κατορθώματα των ιπποτών του Καρλομάγνου.
Στα χειρόγραφα, το μυθιστόρημα τούτο φέρεται ως έργο του Καλλισθένη, του άτυχου εκείνου ανεψιού του Αριστοτέλη που, καθώς αναφέρουν ο Πλούταρχος και οι άλλοι ιστορικοί, συνόδεψε τον Αλέξανδρο στην Ασιατική του εκστρατεία με την ιδιότητα του ιστοριογράφου και καταδικάστηκε ύστερα σε θάνατο, το 328 μ.Χ., με την κατηγορία πως ήταν ανακατωμένος στη συνωμοσία του Ερμολάου που ήθελε να σκοτώσει τον βασιλιά.
Στον άγνωστο συγγραφέα του μυθιστορήματος τούτου οι λόγιοι δώσανε το όνομα «Ψευδοκαλλισθένης»13 - δηλαδή, ο ψεύτικος Καλλισθένης, γιατί πραγματικά γράφηκε αρκετούς αιώνες αφού πέθανε ο αληθινός Καλλισθένης.
Ο Ψευδοκαλλισθένης είναι η πηγή για όλες τις μεταγενέστερες εκδόσεις – είτε μεταφράσεις ή διασκευές – που γενήκανε σε διάφορες ανατολικές ή ευρωπαϊκές γλώσσες, και όπου βρίσκουμε όλες εκείνες τις μυθικές περιγραφές για τα ταξίδια του Μεγ’Αλέξανδρου ως τα πέρατα της γης – στην Ισπανία, την Αβησσυνία, την Σιβηρία, και την Κίνα- όπως και σε άλλες χώρες εντελώς φανταστικές, καθώς την χώρα των Αμαζόνων, των Τρωγλοδυτών, του Ηλίου και του Αιωνίου Σκότους.
Με τα αναγνώσματα αυτά ο Μεγ’ Αλέξανδρος απόχτησε, στον Μεσαίωνα, τεραστία δημοτικότητα σε όλη την Οικουμένη – απόδειξη πως όταν, τον 14ον αιώνα, τα παιγνιόχαρτα εισήχτηκαν στην Δυτική Ευρώπη από την Ανατολή, ο Αλέξανδρος, μαζί με τον Βασιλέα Δαυίδ των Ιουδαίων, τον Ιούλιο Καίσαρα και τον Καρλομάγνο, έδωσε τ’ όνομά του σε ένα από τους τέσσερες ρηγάδες της τράπουλας – τον ρήγα σπαθί 14.
Στην Περσία, όπως θα εξηγήσω λεπτομερέστατα παρακάτω στο ειδικό κεφάλαιο όπου γίνεται λόγος για τον τρόπο της διασκευής του Μύθου από τους Πέρσες ποιητές Φιρντουσή και Νιζάμη, ο Αλέξανδρος, αν και ξένος καταχτητής, αναγνωρίστηκε για εθνικός ήρωας. Η ιπποτική του συμπεριφορά απέναντι του Δαρείου, η τρομερή τιμωρία που επέβαλε στον δολοφόνο του τον Βήσσο, ο γάμος του με την Περσίδα πριγκήπισσα – την κόρη του Δαρείου Ρουσανέκ (ή Ρωξάνη)15 – του είχαν καταχτήσει την συμπάθεια του Περσικού λαού»
Στο σημείο αυτό, σύμφωνα με τον παραπάνω συγγραφέα, η Περσική απηχεί την ιστορική παράδοση, δεδομένου ότι, η πολιτική του Αλέξανδρου, μετά την κατάχτηση της Περσίας, τουλάχιστον κατά την μαρτυρία του Πλουτάρχου16, ήταν αληθινά ν’ αφομοιωθή όσο το δυνατόν περισσότερο με το περιβάλλον, σε βαθμό μάλιστα που να δυσαρεστηθούν οι δικοί του άνθρωποι, που δεν ήσαν άλλοι από τους Έλληνες Μακεδόνες.

Δυσαρέσκειες και θρησκείες …

Αυτοί (οι Μακεδόνες δηλαδή) βλέποντας τον Βασιλέα να κλίνη προς τις επιθυμίες, τα γούστα και τις συνήθειες των Ανατολικών λαών και να καλοπιάνη τους Πέρσες 17 , εύλογο ήταν να δυσαρεστηθούν, έστω και αν πλήρωναν το τίμημα της δυσαρεσκείας αυτής. Είναι γνωστή άλλωστε η επιβολή της ποινής του θανάτου στον Πολύμαχο, έναν από τους επιφανέστερους Μακεδόνες, γιατί εσύλησε τον τάφο του Μεγάλου Βασιλέα Κύρου, κάτι που θα πρέπει να σήκωσε πολύ ψηλά την εκτίμηση των Περσών απέναντι του Αλεξάνδρου18.
Είχε, όμως, και άλλη πολιτική ο Μέγας Αλέξανδρος απέναντι των άλλων λαών και ιδίως απέναντι των θρησκειών τους;
Λέει ο Αλέξανδρος Πάλλης:
«Κατά παλαιότερη Περσική παράδοση, ο Δαρείος πεθαίνοντας, είχε συστήσει στον Αλέξανδρο να σεβαστεί την εθνική θρησκεία του Ζαρντούστ (ή Ζοροάστρη), και δεν υπάρχει αμφιβολία πως ο Αλέξανδρος θα συμμορφώθηκε προς την σύστασή του εκείνη, γιατί η πολιτική του Αλέξανδρου, στην Αίγυπτο, στην Παλαιστίνη, στας Ινδίας και όπου αλλού πήγε, ήτο να σέβεται την θρησκεία των υποταγμένων λαών. Η μεταγενέστερη όμως Περσική παράδοση είναι επηρεασμένη από τον Μουσουλμανικό φανατισμό και τον Αλέξανδρο τον θέλει διώκτη της πυρολατρικής θρησκείας της αρχαίας Περσίας. Ο Νιζάμη μάλιστα διηγείται, αδιαφορώντας για τον αναχρονισμό που διαπράττει, πως ο Αλέξανδρος κατάστρεψε τους ναούς των πυρολατρών και επανέφερε (έτσι) την θρησκεία του Ιμπραήμ (Αβραάμ) – δηλαδή του Ισλάμ – στην Περσία 19.
Ο Μωάμεθ, στο Κοράνι, συγκαταλέγει τον Αλέξανδρο με τους προφήτες της Προϊσλαμικής εποχής, που ήσαν οι πρόδρομοί του. Οι μεταγενέστεροι, όμως, Μουσουλμάνοι χρονογράφοι, διαστρέφοντας εντελώς την ιστορία, παριστάνουνε τον Αλέξανδρο φανατικό Μουσουλμάνο που πολεμούσε τους απίστους για την δόξα του Ισλάμ και πήγαινε κιόλας στην Μέκκα να προσκυνήσει σαν καλός χατζής 20. Το τελευταίο αυτό επεισόδιο – δηλαδή την επίσκεψη του Αλέξανδρου στην Μέκκα - το αναφέρουν και ο Φιρντουσή και ο Νιζάμη. Σε χειρόγραφα του «Σαχνάμα» και «Ισκανταρνάμ»| βρίσκουμε εικόνες που παριστάνουν το ταξίδι του στην Μέκκα και τον δείχνουν που προσκυνά κατά το Μουσουλμανικό έθιμο στην Καάμπα, το ιερό κέντρο της θρησκείας του Ισλάμ.
Αλλά, όσο οι Μουσουλμάνοι, από θρησκευτικό φανατισμό, παραβιάσανε την ιστορία, τόσο και οι δικοί μας οι Βυζαντινοί πρόγονοι κάνανε το ίδιο παριστάνοντας τον Αλέξανδρο σαν θεοφοβούμενο χριστιανό Βασιλέα, σαν άγιο – ή μάλλον όσιο – που ιδρύει μοναστήρια και εκκλησίες κατά το πρότυπο των Βυζαντινών Αυτοκρατόρων 21.
Οι Εβραίοι δείχνουνε και αυτοί ξεχωριστή εκτίμηση για το πρόσωπο του Αλέξανδρου – και με το δίκιο τους άλλωστε, γιατί ο Αλέξανδρος, άμα κατάχτησε την Παλαιστίνη, σεβάστηκε την Ιερουσαλήμ και τον Ναό της. Κατά μία αφήγηση μάλιστα, δίχως άλλο Εβραϊκή, ο Αλέξανδρος παριστάνεται πιστός λατρευτής του Ιεχωβά – του Θεού των Εβραίων - ως περιμένοντας και αυτός, μαζί με όλο το Λαό του Ισραήλ, να έλθει ο Μεσσίας, και πεθαίνοντας κληροδοτεί το στέμμα του στον μέλλοντα Βασιλέα των Ιουδαίων 22.
Οι Αιγύπτιοι διεκδικούσαν επίσης τον Αλέξανδρο για δικό τους. Στο μυθιστόρημα του Ψευδοκαλλισθένη, που, όπως είπα παραπάνω, έχει Αιγυπτιακή την προέλευση, ο Αλέξανδρος παριστάνεται ως γιος του τελευταίου ντόπιου βασιλέα της Αιγύπτου – του Νεκτεναβού. Ο Νεκτεναβός, διωγμένος από την Αίγυπτο, καταφεύγει στην Μακεδονία, στην αυλή του Φιλίππου, όπου επιτηδεύεται τον μάγο και κατορθώνει, με τα μάγια του, να ξεγελάσει την Βασίλισσα- την Ολυμπιάδα - και αποχτά μαζί της παιδί – τον Αλέξανδρο – που ύστερα φονεύει τον πατέρα του.
Στην δυτική Ευρώπη, στον Μεσαίωνα, ο Αλέξανδρος μεταμορφώνεται σε Φράγκο ιππότη του κύκλου του Καρλομάγνου.
Η ίδια πάντοτε Ανατολική παράδοση παριστάνει τον Αλέξανδρο μεγάλο ταξιδιώτη και τολμηρό θαλασσοπόρο, που σκίζει ωκεανούς και ερημιές αναζητώντας περιπέτειες και διψώντας να πλουτίσει τις γνώσεις του. Ανακαλύπτει τις πηγές του Νείλου, ερευνά την βόρειο Αφρική, φτάνει ως τα ακρότατα σημεία της Ανατολής και της Δύσης, από το Θίμπετ 23 και την Κίνα ως την Ισπανία και τον Ατλαντικό Ωκεανό.
Σε όλα αυτά υπάρχουνε, βέβαια, αναμνήσεις από τις πραγματικές εκστρατείες του Αλεξάνδρου, αλλά είναι φανερή επίσης η επίδραση των παλαιοτέρων μύθων που περιγράφουν τις περιπλανήσεις του Ηρακλή και του Οδυσσέα.
Διατήρησε, δηλαδή, ο θρύλος τα κύρια χαρακτηριστικά του μεγάλου Βασιλιά – την παληκαριά του, την σωματική του ρώμη και αντοχή, την ακατάσχετή του ενεργητικότητα, την φιλομάθειά του και την περιέργειά του για τις ξένες θρησκείες και φιλοσοφίες 24, την μανία για κατακτήσεις και την δίψα για περιπλανήσεις που τον φέρανε πραγματικά ως τον Όξο και τον Ινδό ποταμό – δηλαδή ως τα πέρατα του τότε γνωστού κόσμου -, μα όλα αυτά τα σκέπασε μ’ ένα πυκνό πέπλο φαντασίας και μυθολογίας».

«Το Έπος του Αλέξανδρου»: Μύθος ή πραγματικότητα;

Επειδή, λοιπόν, ο γράφων «δεν μπορούσε να κοιμηθή ήσυχος» χωρίς να έχη εκδώση ένα βιβλίο για τον Μέγα Αλέξανδρο, απεφάσισε να ασχοληθή μ’ αυτό που λέμε «άγνωστη ζωή», που έχει να κάνη με τον θρυλικό Στρατηλάτη, τον μέγιστο των Ελλήνων, αφού η λεγόμενη «αθέατη πλευρά της Σελήνης» της ιδικής του ζωής δεν ήταν ικανή να αντικρυσθή από τους πάσης φύσεως συγγραφείς, μ’ εξαίρεση αυτούς που ήθελαν να δουν τα γεγονότα από μία άλλη οπτική γωνία, όπως ακριβώς ήθελε να την δει ο μεσαιωνικός ποιητής Δημήτριος Ζήνος.
Διαβάζοντας, λοιπόν, και τα 20 προηγηθέντα κείμενα, που βρίσκονται στις διάφορες βιβλιοθήκες του Εξωτερικού, καθώς κ και στο Άγιον Όρος, κατέληξα στον Δημήτριο Ζήνο, διότι με έκπληξη διεπίστωσα, ότι η εν γένει γραφή και το λεξιλόγιο του εν λόγω ποιητού είναι ακριβώς το ίδιο πού χρησιμοποιούσαν – και χρησιμοποιούν- όχι μόνον οι παππούδες, αλλά και οι γονείς μας σε ολόκληρη την ελληνική ύπαιθρο!
Ακόμη και σήμερα υπάρχουν γέροντες (όπως στο χωριό μου το Βεσίνι Καλαβρύτων) που χρησιμοποιούν το ίδιο λεξιλόγιο με αυτό, που χρησιμοποιεί εδώ και 500 περίπου χρόνια ο Δημήτριος Ζήνος, ενώ ο τρόπος περιγραφής των γεγονότων θυμίζει έντονα τις περιγραφές των παππούδων μας για όλα τα εθνικά, ιστορικά, θρησκευτικά ή όποια κοινωνικά γεγονότα της ζωής και μάλιστα μ’ αυτόν τον υπέροχο ποιητικό τρόπο, που μοιάζει καταπληκτικά με ένα ιστορικό – αφηγηματικό Έπος.
Ασφαλώς και υπάρχουν υπερβολές. Ασφαλώς και υπάρχουν ανιστόρητα ή αναπόδεικτα στοιχεία. Ουδείς όμως θα κατηγορήση έναν άνθρωπο πού έζησε σε διαφορετικές εποχές απ’ τις δικές μας και που η κρατούσα αντίληψη είχε ανάγκη από έναν «μύθο», όπως ακριβώς σήμερα, που η κοινωνία μας, στερημένη του λεγομένου «μύθου» έχει ανάγκη από κάθε έννοια σχετική με το όραμα, τα πρότυπα, τις ιδέες.
Μύθος, λοιπόν, ή πραγματικότητα « Το Έπος του Αλέξανδρου»; Και για να επεκτείνουμε το θέμα: Υπάρχει ή όχι άγνωστη και αδημοσίευτη μέχρι τώρα πραγματικότητα για την ζωή του μεγάλου Στρατηλάτη;
Θα ήταν ιστορική βλασφημία ν’ αφήναμε τα πράγματα ως έχουν, χωρίς τις δέουσες και αντικειμενικές απαντήσεις σε όλους τους προβληματισμούς που θα δημιουργηθούν στους αναγνώστες με την ανάγνωση του «΄Επους του Αλεξάνδρου», έτσι όπως ακριβώς το απέδωσε με τον ποιητικό του τρόπο ο Δημήτριος Ζήνος το 1529 και μάλιστα υπό τον τίτλον: «Γέννησις, κατορθώματα και θάνατος Αλεξάνδρου του Μακεδόνος δια στίχου».
Αλλά δεν σταματάμε στην απλή δημοσίευση του κειμένου. Προχωρούμε και πάρα πέρα με 700 συνολικές παρατηρήσεις, σχόλια και φιλολογικές ερμηνείες των αγνώστων (δι’ ημάς τους νεωτέρους) Ελλήνων, ώστε το έργο να καταστή ένα τρυφερό και συγκινητικό ανάγνωσμα για όλους τους σημερινούς αναγνώστες, που διψούν για πραγματική μάθηση.
Και να ήσαν μόνον αυτά;
Μέσα στο έργο μας που φέρει τον γενικόν τίτλον: « Η άγνωστη ζωή του Μεγάλου Αλεξάνδρου», καταχωρίζομεν επί πλέον ένα Παράρτημα με όλα εκείνα τα άρθρα ή τις μελέτες πού έχουμε γράψει τα τελευταία και τα οποία έχουν δει το φώς της δημοσιότητος σε διάφορες εφημερίδες, περιοδικά ή βιβλία μας, ώστε ο αναγνώστης να έχη μίαν ολοκληρωμένην εικόνα και μάλιστα σε σοβαρά ζητήματα, όπως οι απαντήσεις που δίδομεν για τους πάσης φύσεως επικριτές (καλοπροαίρετους ή μη) της προσωπικής ζωής του Μεγάλου Αλεξάνδρου, που τελευταίως κατακλύζουν τις στήλες των εφημερίδων και των περιοδικών ή που γίνονται κατ’ επανάληψιν τηλεοπτικά σήριαλ στις χαμηλού επιπέδου εκπομπές των ανθρώπων της τηλεθέασης!..
Εάν σε όλα αυτά προσθέσουμε και τέσσερα (4) εκπληκτικά Λεκώματα του Μεγάλου Αλεξάνδρου ( 1. Ο Μέγας Αλέξανδρος στην Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή Τέχνη 2. Ο Μέγας Αλέξανδρος σε χειρόγραφους κώδικες και μινιατούρες. 3. Ο Μέγας Αλέξανδρος σε υφάσματα και χαλκογραφίες. 4. Ο Μέγας Αλέξανδρος σε πίνακες διασήμων ζωγράφων), μία μεγάλη προσφορά του γράφοντος σε όλους τους φίλους και αναγνώστες του Άγγελου Σακκέτου, τότε – και μόνον τότε - θα αντιληφθούν οι πάσης φύσεως αναγνώστες την σοβαρότητα (αλλά και χρησιμότητα) του τόσο επίκαιρου και διαχρονικού αυτού βιβλίου.
Καλή ανάγνωση.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

1. Το σημερινό Αμού-Νταριά.
2. Την τωρινή Μπουχάρα.
3. Για το θέμα αυτό έχουμε κάνει ειδική τηλεοπτική εκπομπή με τον κ Δημήτριο Αλεξάνδρου στον τηλεοπτικό δίαυλο «Τηλετώρα» την 10ην Μαρτίου 1993.
4. Νικόλαος Κ. Μάρτης: «Η πλαστογράφησις της ιστορίας της Μακεδονίας».
5. Μάρκο Πόλο, Ταξίδια (Ι.26). Επίσης βλέπε Sir Lucas Memoirs of Babur (vol. I. Ixv).
6. H. Yule, Travels of Marco Polo (London 1903): vol. I. 160 n.
7. Ο άλλοτε πρέσβης της Ρωσσίας στην Αθήνα, Πρίγκηψ Ντεμίτρωφ, που ταξίδεψε πολύ στο Τουρκεστάν και την Μογγολία, είχε διηγηθεί στον Αλέξανδρο Πάλλη πως σε πολλά μέρη άκουσε ν’ αναφέρεται ο Ισκαντάρ – Μπεγκ (δηλαδή ο Αλέξανδρος) σαν εθνικός ήρωας της περιοχής!..
8. – «Historian Alexandri Magni» : Σε διάφορες παραλλαγές.
9. Ο Αλέξανδρος Πάλης χρησιμοποιεί τον λαϊκό όρο «Αλέξαντρος» και όχι Αλέξανδρος.
10. Βλέπε: Staden (Douglas B, W), “More gueer things about Japan” (London 1904).
11. Τώρα, πώς γίνεται και οι διάφοροι σύγχρονοι ή και παλιότεροι διανοούμενοι έδωσαν το όνομα «Ψευδοκαλλισθένης», όπως έκαναν και με διάφορα άλλα κείμενα, αυτό είναι «άλλου παπά βαγγέλιο»…
12. «Η Φυλλάδα του Μεγ’ Αλέξαντρου». Εισαγωγή: Α. Α. Πάλλη. Η έκδοση αυτή πρωτοκυκλοφόρησε το 1935 και ανατυπώθηκε το 1989 από τις εκδόσεις «Δημιουργία» του Απόστολου Χαρίση.
13. Το περίεργο είναι ότι ο Αλέξανδρος Πάλλης δεν μνημονεύει το όνομα των λογίων. Έτσι, για μία ακόμη φορά, επισημοποιείται η άποψις του γράφοντος το παρόν κείμενο, ότι ο Ψευδοκαλλισθένης ανήκει στην φαντασία πολύ μεταγενέστερων συγγραφέων, αφού στα αρχαία κείμενα οι συγγραφείς δεν μνημονεύουν καν το όνομα αυτό.
14. Δεν είναι τυχαίο ότι και κατά την διάρκειαν της Επαναστάσεως του 1821 πολλές φιλελληνικές οργανώσεις, σωματεία ή σύλλογοι της Ευρώπης και της Αμερικής, για να εισπράξουν χρήματα υπέρ του Αγώνος των Ελλήνων, εξέδιδαν τραπουλόχαρτα με τις μορφές των Ηρώων του Γένους μας εις απομίμησιν του γεγονότος αυτού!…
15. Ο περίφημος Έλλην σκιτσογράφος Μπόστ (κατά κόσμον Γιάννης Μποστατζόγλου) σε έναν από τους πίνακές του απεικόνισε τους γάμους Αλεξάνδρου και Ρωξάνης. Εις ερώτησιν δε του γράφοντος - και νεαρού τότε εις την δημοσιογραφίαν συντάκτου - γιατί έπραξε τούτο, απήντησε ότι θεωρούσε το γεγονός σαν ένα από τα πλέον σημαντικά γεγονότα, που σημάδεψαν τον Ελληνισμό!.. ( Βλέπε Λεύκωμα στο τέλος του βιβλίου μας).
16. Πλουτ. Βίος Αλεξ. XLV και XLVII.
17. Ίσως οι Μακεδόνες να μην είχαν αντιληφθή την στρατηγική και την διορατική πολιτική του Μεγάλου Αλεξάνδρου που έβλεπε ότι χωρίς την συμπάθεια των λαών αυτών η πολιτική του δεν θα είχε επιτυχία!
18. Πλουτ. Βίος Αλεξ. LΧIΧ.
19. Νιζάμη – Ισκανταρνάμα-ε μπάρρα ΧΧΧΙΙ.
20. Η λέξις «χατζής» προέρχεται εκ της ελληνικής λέξεως «άγιος».
21. Το ίδιο συμβαίνει και στην Αιθιοπική έκδοση του Μύθου (βλέπε: W. Budge, Life and Exploits of Alexander the Great. London, 1896.
22. Περί αυτού υπάρχουν ειδικά άρθρα μας μέσα στο βιβλίο. Παρά ταύτα βλέπε: A. K. Anderson – “Alexander’s Gate: Gog and Magog. Άρθρο στα περιοδικά Mediaeval Academy of America 1932 και Speculum, A Journal of Mediaeval Studies”, April. 1933
23. Εννοεί το Θιβέτ.
24. Για τις συζητήσεις του Αλεξάνδρου με τους Βραχμάνους (αρχαία, γυμνοσοφιστές) των Ινδιών, βλέπε: Πλούταρχος, Βίος Αλεξάνδρου LXIX – LXV και Ψευδοκαλλισθένης ΙΙΙ. 9-16.