Ποιο είναι το ιστορικό και πνευµατικό πλαίσιο της γέννησης της Eλληνικής Λαογραφίας ως επιστήµης;

Κωδικός Πόρου: 00285-112545-7813
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 30/10/15 19:27
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Ελληνική Λαογραφία, 00285-112545-7813




Περιγραφή:

Ποιο είναι το ιστορικό και πνευµατικό πλαίσιο της γέννησης της Eλληνικής Λαογραφίας ως επιστήµης;

«Ο όρος παράδοση προέρχεται από το ρήµα παραδίδω δηλαδή κληροδοτώ στις επόµενες γενιές στοιχεία από το παρελθόν και το παρόν. Η παράδοση είναι γραπτή και προφορική. Η γραπτή είναι ό,τι έχοµε κληρονοµήσει από τους προγόνους µας από την αρχαιότητα µέχρι σήµερα, και για τους Έλληνες ανάγεται σε µεγάλο βάθος χρόνου. Η προφορική παράδοση, αντιπροσωπεύει τα στοιχεία που παραδίδονται από γενιά σε γενιά και συγκροτούν τον πυρήνα του λαϊκού πολιτισµού καθώς στο λεγόµενο παραδοσιακό πλαίσιο οι εγγράµµατοι ήταν πολύ λίγοι…»

1. Η έννοια του παραδοσιακού πολιτισµού

Ο όρος παράδοση προέρχεται από το ρήµα παραδίδω δηλαδή κληροδοτώ στις επόµενες γενιές στοιχεία από το παρελθόν και το παρόν. Η παράδοση είναι γραπτή και προφορική. Η γραπτή είναι ό,τι έχοµε κληρονοµήσει από τους προγόνους µας από την αρχαιότητα µέχρι σήµερα, και για τους Έλληνες ανάγεται σε µεγάλο βάθος χρόνου. Η προφορική παράδοση, αντιπροσωπεύει τα στοιχεία που παραδίδονται από γενιά σε γενιά και συγκροτούν τον πυρήνα του λαϊκού πολιτισµού καθώς στο λεγόµενο παραδοσιακό πλαίσιο οι εγγράµµατοι ήταν πολύ λίγοι.
O όρος «παραδοσιακός πολιτισµός» έχει για ορισµένους µελετητές πρωτίστως µια διάσταση ιστορική, καθώς δίνει βαρύτητα στη µακρά χρονική διάρκεια, που αρχίζει στα χρόνια της Τουρκοκρατίας και φτάνει, σε κάποιες περιπτώσεις, ως τη δεκαετία του 1950. Οι παραδοσιακές κοινωνικές δοµές στο πλαίσιο των οποίων αναπτύχθηκαν οι εκδηλώσεις του παραδοσιακού πολιτισµού υποχωρούν σταδιακά µετά την δηµιουργία του ελληνικού κράτους, ενώ ουσιαστικά καταρρέουν µετά τον δεύτερο παγκόσµιο πόλεµο, τον εµφύλιο, την αγροτική έξοδο προς τις πόλεις του εσωτερικού και την µετανάστευση προς το εξωτερικό που ακολούθησαν.
Υπό τον όρο λαϊκός πολιτισµός νοείται το σύνολο των δραστηριοτήτων και εκδηλώσεων ενός λαού. Πρόκειται για µια ευρύτατη έννοια που περιλαµβάνει την καθηµερινή ζωή του λαού, τις ασχολίες του, τον τρόπο ψυχαγωγίας του, την κοσµοθεωρία του. Τι είναι όµως ο λαός και ποιος τον µελετάει; Η έννοια του «λαού» προϋποθέτει ότι κάποιοι άλλοι, (οι µορφωµένοι, οι αστοί) έχουν αποσπαστεί από αυτόν, στέκονται απέναντί του, τον µελετούν, ενδεχοµένως τον αξιολογούν: o λαός εξελίσσεται πιο αργά σε σχέση µε την πρωτοπορία των µορφωµένων, των αστών. Αυτό το καταρχήν αρνητικό χαρακτηριστικό του, αποκτά θετική φυσιογνωµία υπό την προυπόθεση ότι ο λαός διασώζει διαχρονικότερες µορφές πολιτισµού, πιο αυθεντικές και αποκαλυπτικές της ταυτότητάς του. (...)

2. Το ιστορικό και πνευµατικό πλαίσιο της γέννησης της ελληνικής Λαογραφίας ως επιστήµης

Η Λαογραφία γεννήθηκε ως επιστήµη τον 19ο αιώνα παράλληλα µε την απάντηση της έννοιας του έθνους. Τα εθνικά κινήµατα που αναπτύχθηκαν τον 19ο αιώνα είχαν ως βασικό σκοπό το κάθε έθνος να αποτελέσει κράτος. Την εποχή εκείνη αρχίζουν να διαλύονται οι πολυεθνικές αυτοκρατορίες και να δηµιουργούνται τα εθνικά κράτη. Προϋπόθεση για τη δηµιουργία τους είναι η ανάπτυξη εθνικής συνείδησης. Η λαογραφικές σπουδές προσπάθησαν µεταξύ άλλων να ξεκαθαρίσουν τα εθνικά στοιχεία στον πολιτισµό κάθε λαού από τα επείσακτα, τα δάνεια δηλαδή στοιχεία από άλλους πολιτισµούς προκειµένου να εδραιωθεί η εθνική παράδοση και η εθνική συνείδηση. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγµα των Φινλανδών λαογράφων των αρχών του 19ου αιώνα οι οποίοι ανέλαβαν να διακρίνουν τα εθνικά στοιχεία του πολιτισµού τους από αυτά των γειτονικών πολιτισµών, του σουηδικού και του ρωσικού, οι οποίοι ως επικρατέστεροι απειλούσαν να τον αφοµοιώσουν. Προκειµένου να ανταποκριθούν στην ζωτική αυτή ανάγκη οι Φινλανδοί επινόησαν την ιστορική-γεωγραφική µέθοδο γνωστή και ως «φινλανδική» προκειµένου να διακρίνουν τα «δικά τους» πολιτισµικά στοιχεία, από τα «ξένα». Στην Ελλάδα αντίστοιχα εθνική αποστολή της λαογραφίας ήταν να αποδείξει µε επιχειρήµατα από το βίο και τη γλώσσα του λαού, την αδιάσπαστη συνέχεια του ελληνικού πολιτισµού από την αρχαιότητα ως σήµερα. Τον 19ο αιώνα οι Έλληνες λόγιοι βρέθηκαν στην ανάγκη να αντικρούσουν τις κατηγορίες του αυστριακού ιστορικού Ph. Fallmerayer ο οποίος υποστήριξε ότι στις φλέβες των νεοελλήνων δεν κυλάει σταγόνα αίµα αρχαιοελληνικό. Στη δεκαετία του 1830 η κατηγορία αυτή έθιξε βαθύτατα τους Έλληνες, καθώς η ροµαντική έννοια του έθνους στηριζόταν βασικά στην πίστη ότι εκείνο που µας συνδέει µε τους προγόνους µας και τους συµπατριώτες µας είναι το κοινό αίµα. Καθώς όµως κάτι τέτοιο δεν µπορούσε να αποδειχτεί επιστηµονικά στο επίπεδο της φυσικής ανθρωπολογίας η µάχη δόθηκε στο επίπεδο του πολιτισµού. Ο σύγχρονος βίος του ελληνικού λαού και οι εκδηλώσεις του νεοελληνικού πολιτισµού (του πολιτισµού των χωρικών ο οποίος είχε µείνει κοντά στα παραδεδοµένα από τους προγόνους, σε αντίθεση µε τον αστικό ο οποίος είχε υποστεί την επίδραση της Ευρώπης) ήταν άξιες µελέτης προκειµένου να εντοπιστούν τα επιβιώµατα του ένδοξου παρελθόντος. Χαρακτηριστική της τάσης αυτής είναι η µελέτη του Νικολάου Πολίτη Μελέτη επί του βίου των Νεωτέρων Ελλήνων: Νεοελληνική Μυθολογία (τόµος Α΄ 1881, τόµος Β΄ 1874), την οποία έγραψε σε ηλικία µόλις 19 ετών, το 1871. Βέβαια ο επιστηµονικός ορίζοντας του Νικολάου Πολίτη, και κατ’ επέκταση της ελληνικής Λαογραφίας δεν παρέµεινε αποκλειστικά εθνικός. Ο Πολίτης δεν αρκέστηκε σε µια διαχρονική εξέταση των λαογραφικών φαινοµένων, αναζητώντας την ιστορική τους καταγωγή. Ήθελε να συγκρίνει τα ελληνικά δεδοµένα µε ανάλογά τους από όλον τον κόσµο, όπως δίδασκε η εθνολογία της εποχής του. Η τάση αυτή - γνωστή ως συγκριτική µέθοδος - εκδηλώθηκε πολύ νωρίς στη σκέψη του Πολίτη στα 1882. ∆ιατυπώθηκε στο εναρκτήριο µάθηµά του µε τίτλο Λόγος εισιτήριος εις το µάθηµα της ελληνικής µυθολογίας, όταν εξελέγη υφηγητής της Συγκριτικής Μυθολογίας στο Πανεπιστήµιο Αθηνών. Ο Πολίτης, λοιπόν, κα- τόρθωσε να συνδυάσει την εθνική διάσταση της λαογραφίας µε την υπερεθνική της επιστήµης της εθνολογίας της εποχής του (…)

ΠΗΓΗ: Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων: «Λαογραφία: Παραδοσιακός Πολιτισμός», Επιστηµονική Ευθύνη: Άσπα Τσαούση, ∆ρ. Κοινωνιολογίας, Επισκ. Καθηγήτρια ALBA, Συγγραφή: Καµηλάκη-Πολυµέρου Αικατερίνη, Καραµανές Ευάγγελος.