Ποιες παραδόσεις επιβίωσαν για το δέντρο της ιτιάς από τον τοκετό της Πρωτόπλαστης Εύας;

Κωδικός Πόρου: 00285-112620-2380
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 02/04/12 21:16
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Ελληνική Λαογραφία, 00285-112620-2380




Περιγραφή:

Ποιες παραδόσεις επιβίωσαν για το δέντρο της ιτιάς από τον τοκετό της Πρωτόπλαστης Εύας;

Διαβάστε τι αναφέρει, μεταξύ άλλων, ένας πανεπιστημιακός δάσκαλος για την παράδοση, που λέει ότι ο αυτοκράτωρ Ιουλιανός αισθάνθηκε οξύ και ισχυρό πόνο στο στήθος ως από βέλος και ανεφώνησε "Νενίκηκάς με Ναζωραίε" ή γιατί η μέθοδος του Σωκράτη λεγόταν "Μαιευτική" και τόσα άλλα άγνωστα λαογραφικά ή ιστορικά στοιχεία!..

Ο Αδάμ και η Εύα . Έργο του Τισιάνο (1549).

ΕΠΙΒΙΩΣΗ ΤΗΣ ΙΤΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΟΚΕΤΟ ΤΗΣ ΕΥΑΣ

Η ιτιά είναι υδροχαρές, λυγοειδές φυτό και φύεται στις όχθες ποταμών και λιμνών. Λέγεται και ιτιά του νερού.

1) Επιβίωση από τη μετάνοια της Εύας και την προσκύνηση τον Νέου Αδάμ
Η ιτιά στην Ελληνική λαϊκή παράδοση είναι η προσωποποίηση της Εύας που μετάνιωσε. Γι' αυτό λέει η λαϊκή παράδοση ότι μόλις βαπτιζόταν ο Χριστός στον Ιορδάνη ποταμό που όλα τα δένδρα έκλειναν την κορυφή τους και προσκυνούσαν η ιτιά δεν έγειρε μόνο την κορυφή της αλλά έγειρε ευλαβικά όλα τα κλωνάρια της όσο μποροΰσε πιο χαμηλά και προσκύνησε το Χριστό, το Νέο Αδάμ. Η ιτιά δεν ξανασήκωσε τα κλαδιά της και όσο ζει αυτός ο Κόσμος θα προσκυνάει το Βασιλιά της Οικουμένης που ήρθε και έσωσε τον άνθρωπο από το προπατορικό αμάρτημα.

2) Επιβίωση για την αλεξικέραυνο δύναμη της ιτιάς
Η Εύα όταν άρχισε να κοιλοπονάει έτρεξε και κάθισε κάτω από μια ιτιά γιατί λένε ότι το δένδρο αυτό δεν το πιάνει το αστροπελέκι (κεραυνός). Κάθισε δε στη ρίζα της γονατιστή επειδή φοβόταν το θυμό του Θεού μη τυχόν την κατακεραυνώσει επειδή την ιτιά δεν την πιάνει το αστροπελέκι. Ο Λαός πιστεύει ότι η ιτιά και η κρανιά είναι αλεξικέραυνα δένδρα. Υπάρχει η παροιμία που λένε οι μανάδες στα τσοπανόπουλα τους:
"Απ' τα έλατα να φεύγεις
και από τις βαλανιδιές
στην ιτιά και κρανιά από κάτω
βρίσκεσαι σε σιγουριά"

3) Επιβίωση για τις πανσώδινες ιδιότητες του φλοιού της ιτιάς
Επιβίωση για τις φλούδες που έτρωγε η Εύα από τα χλωρά, κλαδιά της ιτιάς στις ωδίνες έχουμε το γεγονός ότι η παλιά Γριά-Μπάιιπω έδινε αφέψημα ή έγχυμα από φλούδες ή φύλλα ιτιάς στους μητρόπονους ή υστερόπονους.
Σήμερα γνωρίζουμε από την επιστήμη της Φαρμακογνωσίας ότι ο φλοιός της ιτιάς είναι πλούσιος σε ιτεϊνη και σαλικίνη από τα οποία παρήχθη το σαλικυλικό οξύ (ασπιρίνη). Ο φλοιός και τα φύλλα περιέχουν γλυκοσίδια την σαλικίνη (σαλικοσίδιο), την σαλικορτίνη καθώς και ταννίνη. Ο φλοιός προ εβδομήντα ετών ήταν θεραπευτικός για την ελονοσία, αντιπυρετικός και παυσίπονος για τους μητρόπονους (Cort Salicis). Σήμερα που από το φλοιό της ιτιάς παρασκευάσθηκε το συνθετικό ακετυλοσαλικυλικό οξύ (ασπιρίνη) έχει εκθρονίσει το φλοιό και τα φύλλα της ιτιάς.
Η Ελληνική Ιατρική από τα Μυκηναϊκά και Αρχαία χρόνια χρησιμοποιούσε τις αντιπυρετικές και αναλγητικές ιδιότητες του φλοιού και των φύλλων της ιτιάς. Οι νέες κοπέλες που είχαν θεραπευθεί από πόνους δυσμηνόρροιας πίνοντας αφέψημα φύλλων και φλοιού ιτιάς προσέφεραν άνθη στα "Ηράνθεια" του Αργούς στη θεά Ήρα μέσα σε "ταλάρους" (κάνιστρα) που τα είχαν πλέξει οι ίδιες μόνο με ιτιόβεργες.

4) Επιβίωση από τα κάρβουνα των κλαδιών της ιτιάς που άναψε ο Αδάμ για να ζεστάνει την Εύα
Οι παλιές μαμές έκαιγαν τα κλαδιά της ιτιάς μέχρι να γίνουν κάρβουνο σαν τον "Κάη" και μ' αυτό μουτζούρωναν τη θηλάζουσα λεχώνα και το βρέφος για να μην τους πιάσει το κακό μάτι (αντιβασκάνιο) μέχρι να σαραντίσουν. Το κάρβουνο από ιτιά διώχνει τον "κουφό" (=τον Χάρο). Επίσης οι παλιοί δάσκαλοι με καμένα κλαδιά ιτιάς έφτιαχναν τα μολύβια των μαθητών!

5) Επιβίωση στον πόνο της Παναγίας όταν σταυρώθηκε ο Χριστός
Τα άνθη της ιτιάς στην Αρκαδία τα λένε και "δάκρυα της Παναγίας" από την επιβίωση των ωδίνων της Εύας. Λένε ότι όπως η Εύα έφαγε φύλλα ιτιάς για να ξεπεράσει τους φοβερούς πόνους της γέννας (ωδίνες) έτσι και η Παναγία επί τρεις μέρες μετά τη Σταύρωση του Υιού της μασούσε άνθη και φύλλα ιτιάς για να γλυκάνει τον πόνο της. Γι' αυτό τα άνθη της ιτιάς τα λένε "'δάκρυα της Παναγίας".

6) Επιβίωση για το θάψιμο τον πλακούντος (υστέρου)
Επιβίωση από τον τοκετό της Εύας έχουμε για τον πλακούντα. Η παλιά μαμή συνήθιζε και τεμάχιζε τον πλακούντα με ψαλίδι ή μαυρομάνικο μαχαίρι γιατί το θεωρούσε σαν κάτι ζωντανό και σαν προσωποποίηση της κεφαλής του όφεως που ξεγέλασε την πρωτόπλαστη Εύα. Συνήθως το τεμαχίζει στα τέσσερα και τα τεμάχια τα θάβει στο υπόγειο, στις τέσσερις γωνιές του σπιτιού, για να τα φυλάει ο "οικουρός όφις". Επιβίωση έχουμε αναφορικά με τον πλακούντα για τις στείρες γυναίκες. Αν στο χωριό υπάρχει κάποια στείρα την φωνάζει η μαμή και πριν τεμαχίσει τον πλακούντα , όπως είναι ζεστός ο πλακούς, υποχρεώνει τη λαχταρισμένη για παιδί άκληρη να καθίσει γυμνή (χωρίς βρακί) επάνω στο ύστερο λέγοντας τρία "Πάτερ ημών" (είδος μετάνοιας) για να πιάσει και αυτή παιδί.
Την ώρα που η μαμή τεμαχίζει το ύστερο λέγει: "Καταραμένο συντρόφι της Γέβας (Εύας) σού συντρίβω την κεφαλή για να γεννήσει η γυναίκα το άλλο της παιδί "χωρίς λύπαις". Είναι επιβίωση από τον τοκετό της Εύας τότε που ο πλάστης Θεός τη εξέβαλε από τον Παράδεισο και της είπε να "τίκτει εν λύπαις" και ότι "σπέρμα γυναικός θα συντρίψει την κεφαλή". Εδώ η κυρά-Μαμή ταυτίζεται με την Παναγία, επιβίωση της προαναγγελίας της ενανθρωπίσεως του Χριστού. Αν ο πλακούς είναι από γέννηση αγοριού τον τεμαχίζει σε επτά κομμάτια με την ευχή να αποκτήσει η λεχώνα στους επόμενους τοκετούς "εφτά γυιούς και μια μηλιά (θυγατέρα)". Έτσι πιστεύουν ότι έρχονται περισσότερα αγόρια και η μάνα γίνεται "αγορομάνα" (η δύναμη της υποβολιμότητας της μαμής). Αν ο πλακούς είναι από γέννηση κοριτσιού τότε η μαμή αγανακτισμένη πετάει το ύστερο να το φάει μια μαύρη σκύλα για να πισοστρέψουν τα κορίτσια!

7) Επιβίωση του εξορκισμού των μαστών της Εύας
Η Εύα πριν βάλει τον Κάη να βυζοπιάσει έφτυσε στον κόρφο της τρεις φορές και τον έτριψε με άνθη κρανιάς για να τον εξορκίσει επειδή από τον κόρφο της πέρασε ο όφις και της έδωσε το μήλο που έφαγε ο Αδάμ.
Σαν επιβίωση έχουμε τη Γριά-Μαμή να υποχρεώνει το βράδυ (μεσάνυχτα της τρίτης ημέρας από τη γέννα) πριν αρχίσει η μάνα τον πρώτο θηλασμό να φτύσει τρεις φορές τον κόρφο της για να κατεβάσει γάλα. Επίσης κρεμάει στην αριστερή πλευρά πάνω από το μαστό της ένα ματσάκι με λουλούδια συνήθως γαρύφαλλα ή μόσχο.
Ως γνωστόν, ο παραδοσιακός θηλασμός αρχίζει από τον αριστερό μαστό ο οποίος είναι μεγαλύτερος και πλουσιότερος σε γάλα ίσως λόγω της καλύτερης αιμάτωσης από τη γειτνίαση του με την καρδιά και τα μεγάλα αγγεία του θώρακος. Όταν το βρέφος πρωτοθηλάσει από τον αριστερό μαστό ηρεμεί καλύτερα γιατί ακούει τους καρδιακούς ήχους που είναι οι ίδιοι με τους παλμούς της κοιλιακής αορτής που άκουγε όταν ήταν μέσα στη μήτρα. Όταν το βρέφος από λαιμαργία έχει αεροφαγία και ερυγές η μάνα του επιφωνεί; "μόσχος και γαρύφαλλα!" ή "Χριστός και Παναγιά!" και αν αυτό συνεχίζεται σε κάθε θηλασμό του βράζει μόσχο ή μαντζουράνα και το ποτίζει.

8) Επιβίωση της θυσίας τον αλέκτορος
Επειδή η Εύα είχε αγαλακτία λόγω του παρατεταμένου τοκετού και της ταλαιπωρίας της, αφού οι γαλατσίδες (γαλακταγωγά βότανα) δεν είχαν το ποθούμενο αποτέλεσμα, αναγκάστηκε ο Αδάμ και έσφαξε ένα μαύρο κόκορα και έδωσε στην Εύα το ζουμί και να φάει το στηθάμι για να κατεβάσει γάλα για τον Κάη. Τα παλιά χρόνια αν η γυναίκα έκανε αγόρι υποχρεωνόταν ο πατέρας του παιδιού να σφάξει μαύρο κόκκορα και της έδιναν το "στηθάμι" (στήθος) που το λένε "του πουλιού το γάλα". Αν έκανε κορίτσι τότε η μάνα της λεχώνας ή η μαμή έσφαζε μαύρη κότα. Το βρασμένο στήθος είναι πλούσιο σε πρωτεΐνες, είναι άσπρο σαν το γάλα και θεωρείται το κατ' εξοχήν παραδοσιακό γαλακταγωγό. Για το σφάξιμο του μαύρου πετεινού έχουμε μέχρι σήμερα επιβίωση από τη Μυκηναϊκή, την Αρχαία και τη Βυζαντινή εποχή.

α) Η Άρτεμις ,θεά του τοκετού της Λητούς, για να φέρει η Λητώ γαλακτοφορία έσφαξε στη Δήλο "αλεκτρίωνα".

β) Στην αρχαία Αθήνα η μητέρα του Σωκράτη Φαιναρέτη που ήταν επιφανής μαία συνήθιζε να σφάζει μαύρο κόκκορα μετά από το αίσιο πέρας και την απελευθέρωση της γυναίκας από ένα δύσκολο τοκετό.
Ο Σωκράτης λάτρευε τη μητέρα του Φαιναρέτη σε αντίθεση με τη γυναίκα του Ξανθίππη και ακολουθούσε πιστά τα έθιμα της μαμικής της τέχνης στη φιλοσοφία. Γι' αυτό η φιλοσοφική μέθοδος του Σωκράτη λεγόταν "Μαιευτική". Ο Σωκράτης λίγο προ του θανάτου συνέστησε στον Κρίτωνα να προσφέρει θυσία στον Ασκληπιό έναν αλεκτρίωνα (Πλάτων- Φαίδων 118). Ο Αλέκτωρ ήταν ιερό ζώο του Ασκληπιού και συμβόλιζε την ανατολή του Ηλίου και την ανατολή της νέας ζωής (του τοκετού και της αθανασίας της ψυχής).
Ο Σωκράτης, ο κορυφαίος φιλόσοφος των εννοιών "περί λύχνων αφάς" , με τη χαραυγή της ροδοδάχτυλη; Ηούς λίγο πριν πεθάνει πίνοντας το Κώνειο, εθεώρησε υποχρέωση να προσφέρει ευχαριστήριο θυσία πρoc τον Ασκληπιό, όχι διότι είχε δεχτεί κάποια θεραπευτήρια ενέργεια αλλά γιατί πίστευε ότι την ώρα του θανάτου του απελευθερωνόταν από τη "νόσον" δηλαδή από τη δέσμευση της Ελευθερίας της ψυχής του από το φθαρτό και πρόσκαιρο υλικό του σώμα, αφού πίστευε αταλάντευτα στην αθανασία της ψυχής. Γι' αυτό είναι συγκινητικά τα τελευταία λόγια που είπε ο Σωκράτης αφού έλαβε το Κώνειο;
"Ω Κρίτων τω Ασκληπιώ οφείλομεν
αλεκτρίωνα αλλά αποδότε
και μη αμελήσητε" (Πλάτων "Φαίδων" παραγρ. 118)


γ) Από τα χρόνια του Βυζαντίου υπάρχει η παράδοση για τον Αυτοκράτορα τον Ιουλιανό τον Παραβάτη ο οποίος ήθελε να αναβιώσει την αρχαία θρησκεία. Όταν επισκέφθηκε το ναό της Αρτέμιδος στην Έφεσο ζήτησε από τον ιερέα να θυσιάσει ταύρο, αλλά ουδείς επροθυμοποιήθη να προσφέρει έστω και μικρό σφάγιο. Η ιέρεια του ναού που ήταν μαία και γυναίκα του ιερέα προσέφερε έναν μαύρο κόκκορα τον μοναδικό που είχε λέγοντας περίπου: " Ω Βασιλευ, θυσιάσετε τούτον τον αλεκτρίωνα ίνα σας στεφανώνουν οι νίκες στον βίο σας".
Ο Αυτοκράτορας έφυγε θυμωμένος και πριν επιτεθεί στους Πέρσες στη θέση Μαράγκα της Μεσοποταμίας το 363, πέρασε από την Αντιόχεια για να θυσιάσει στο ναό του Απόλλωνα. Βρήκε όμως το ναό κλειστό και το λαό αδιάφορο. Τότε κατέφυγε στο ναό της Ήρας Δάφνιδος. Εκεί η μαία ιέρεια με τον άνδρα της ιερέα του προσέφεραν για θυσία μια χήνα (ιερό ζώο της θεάς Ήρας) που συνήθιζαν να σφάζουν μετά από το αίσιο πέρας ενός δύσκολου τοκετού στη Μυκηναϊκή εποχή για να κατεβάσει η αρχόντισσα λεχώνα γάλα. Ο Ιουλιανός έφυγε μανιασμένος ("μήνις εξαγρίωσεν αυτόν") καλπάζοντας το άτι του γιατί κατάλαβε ότι "τα αρχαία παρήλθαν", η δε θεία μορφή του θεανθρώπου , του γλυκού Ναζωραίου με την αγάπη και την παραμυθία των ψαράδων της Γαλιλαίος είχαν καταλύσει την αρχαία θρησκεία. Η παράδοση λέει ότι ο αυτοκράτωρ αισθάνθηκε οξύ και ισχυρό πόνο στο στήθος ως από βέλος και ανεφώνησε "Νενίκηκάς με Ναζωραίε" και αμέσως εξέπνευσε έξω από την Αντιόχεια σε ηλικία 39 ετών, την 26 Ιουνίου του 363. Πιθανόν να πέθανε από οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου (ηλικία εμφράγματος) λόγω άγχους και κόπωσης. Για τον Ιουλιανό ήταν το τρίτο ψυχικό πλήγμα μετά το πρώτο της Πυθείας του Μαντείου των Δελφών το περίφημο:

"Είπατε τω Βασιλεί, χαμαί πέσε δαίδαλος αυλά.
Ουκέτι Φοίβος έχει καλύβαν, ου μάντιδα δάφνην,
ου παγάν λαλέουσαν. Απέσβετο και λάλον ύδωρ"
.

Τα παραπάνω τρία χαρακτηριστικά παραδείγματα δείχνουν πόσο οι μαίες κρατούν την παράδοση του τοκετού. (*)
------------
(*) Από τη μελέτη του κ Χρίστου Θ. Οικονομόπουλου: «Ο τοκετός της Πρωτόπλαστης Εύας και οι επιβιώσεις του στη λαϊκή μας παράδοση», Ανάτυπον από το περιοδικό: «ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ – ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ. ΤΟΜΟΣ ΙΕ΄. τ. 3, 2001.