Τι είναι -άραγε- η Αγία Γραφή;

Κωδικός Πόρου: 00285-113799-1226
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 26/09/11 14:44
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Κριτική Βιβλίων, 00285-113799-1226




Περιγραφή:

Τι είναι -άραγε- η Αγία Γραφή;

Μία σειρά άρθρων για τα βιβλία της Αγίας Γραφής (Παλαιά και Καινή Διαθήκη) ώστε οι ενδιαφερόμενοι να έχουν μία ευρύτερη γνώση του περιεχομένου της Βίβλου με πολλά και ενδιαφέροντα ιστορικά ή αρχαιολογικά στοιχεία!..

ΕΙΝΑΙ γεγονός ότι οι όροι "Αγία Γραφή", "Βίβλος", "Ιερά Γράμματα" και άλλοι παρόμοιοι δηλώνουν στη χριστιανική παράδοση δύο συλλογές βιβλίων: μια αρχαιότερη, την "Παλαιά Διαθή­κη" και μια νεότερη, την "Καινή Διαθήκη", που αναφέρονται στην αποκάλυψη του θεού μέσα στην ανθρώπινη ιστορία. Έτσι, η Βίβλος δεν είναι προϊόν ενός συγγραφέα ή μίας εποχής, αλλά περιλαμβάνει κείμενα που καλύπτουν μια μακραίωνη χρονική περίοδο, στα οποία αντικατοπτρίζονται οι γλωσσικές ιδιομορφίες και τα εκφραστικά μέσα της κά­θε εποχής, οι φιλοσοφικές, θεολογικές και θρησκευτικές ιδέες και αντιλήψεις, καθώς και τα κάθε φορά πολιτικά και κοινωνικά δεδομένα. Όμως η Βίβλος δεν είναι μόνον αν­θρώπινο έργο αλλά και θείο, καθώς δεν είναι προϊόν γραφείου, καρπός των θεωρητι­κών αναζητήσεων κάποιου διανοουμένου ή το κατασκεύασμα κάποιου ιερατείου, αλλά πίσω από κάθε βιβλικό κείμενο υπάρχει η αποκάλυψη του θεού προς το λαό του ο ο­ποίος τη βίωσε και διατήρησε ζωντανή στην παράδοση του την εμπειρία της. Και είναι ακριβώς αυτή η εμπειρία της αποκάλυψης του θεού μέσα στην ανθρώπινη ιστορία το κοινό στοιχείο που συγκροτεί τούτη τη συλλογή ποικιλόμορφων κειμένων σε ενιαίο σώ­μα και προσδίδει τη θαυμαστή της ενότητα σ' αυτήν από το πρώτο μέχρι το τελευταίο βιβλίο της.
Με τον όρο "Παλαιά Διαθήκη" δηλώνεται το πρώτο μέρος της παραπάνω συλλογής θεόπνευστων βιβλίων, που αποτέλεσε την πρώτη Αγία Γραφή της αρχαίας χριστιανικής Εκκλησίας και που αναγνωρίζεται και από τον ιουδαϊσμό ως ιερή Βίβλος του (39 βιβλία). 0 όρος "διαθήκη", που κατά κυριολεξία δηλώνει την τελευταία έκφραση της βούλησης ενός προσώπου, στη βιβλική γλώσσα αποτελεί απόδοση στα ελληνικά μιας εβραϊκής λέξης που σημαίνει "συνθήκη", "συμμαχία", "σύμβαση" ή "συμφωνία". Εκτός όμως από το νόημα που μπορεί να έχει για τις ανθρώπινες σχέσεις, ο όρος χρησιμοποιείται στη Βίβλο ειδικότερα για να δηλώσει την ιδιότυπου χαρακτήρα συμφωνία που διέπει τις σχέσεις του θεού με άτομα (Γεν 9,8εξ· 15,18-17,1 εξ) ή το λαό του Ισραήλ (Εξ κεφ 19-24) και στοχεύει στη δημιουργία των προϋποθέσεων για τη σωτηρία ολόκληρης της αν­θρωπότητας. Έτσι, η συλλογή των βιβλίων που περιέχουν τις γενικές αρχές και τους ό­ρους της "διαθήκης" αυτής ή αναφέρονται στις συνέπειες που απορρέουν από αυτήν, ονομάστηκε από την Εκκλησία "Παλαιά Διαθήκη", σε αντιδιαστολή προς τη χρονικά με­ταγενέστερη "Καινή Διαθήκη", τη συλλογή των βιβλίων που αναφέρονται στην εκπλή­ρωση των επαγγελιών της παλαιάς και τη σύναψη της νέας "διαθήκης" δια του Ιησού Χριστού, η οποία θα διέπει στο εξής τις σχέσεις του θεού με το νέο λαό του, τους χρι­στιανούς. Η σύναψη της νέας "διαθήκης" εξαγγέλλεται ήδη στην παλαιά από τους προφήτες της (Ιερ 31,31 εξ), μια εξαγγελία που η Εκκλησία την είδε να εκπληρώνεται στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού (Μτ 26,28· κ.ά.).
Η συγκρότηση της συλλογής των βιβλίων της Αγίας Γραφής, που ονομάζεται "κανό­νας", ακολούθησε μια μακροχρόνια και πολύπλοκη πορεία, η οποία, ιδιαίτερα για τα βι­βλία της Παλαιάς Διαθήκης, δεν είναι σε όλες τις φάσεις της με βεβαιότητα γνωστή. Η αρχαία ελληνική λέξη "κανών" δηλώνει κάθε ευθεία ράβδο που χρησιμεύει για ευθυ­γράμμιση, το όργανο που χρησιμοποιείται για τη χάραξη ευθειών γραμμών (χάρακας) και μεταφορικά καθετί που χρησιμεύει ως μέτρο, πρότυπο, κριτήριο ή μια γενική αρχή. Στην Καινή Διαθήκη (Β' Κορ 10,13εξ" Γαλ 6,16), αλλά και στην εκκλησιαστική γραμμα­τεία του 3ου μ.Χ. αιώνα, ο όρος "κανών" δηλώνει την επίσημη παράδοση, διδασκαλία, κλπ., η οποία ρυθμίζει την πίστη και τη ζωή των χριστιανών. Από τον 4ο μ.Χ. αιώνα ο ί­διος όρος χρησιμοποιείται και για τη δήλωση της Αγίας Γραφής, ως το μέτρο και κριτή­ριο της χριστιανικής πίστης και ζωής. Αργότερα η λέξη "κανών" πήρε τη σημασία της συλλογής, του καταλόγου των βιβλίων της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης.
Αν και αρκετά βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης αποτελούν προϊόν συλλογής κειμένων, όπως π.χ. το βιβλίο των Ψαλμών που συνιστά μια συλλογή ύμνων, προσευχών και άλ­λων ποιημάτων, οι απαρχές της συγκρότησης του "κανόνα" θα πρέπει να τοποθετη­θούν στον 5ο π.Χ. αιώνα (εποχή Έσδρα), εποχή κατά την οποία διαμορφώνεται η συλ­λογή των βιβλίων του Νόμου (= Πεντάτευχος). Παράλληλα με το Νόμο άρχισαν να απο­κτούν κανονική ισχύ και συλλογές λόγων των προφητών ή έργων που αναφέρονταν στη δράση τους ή αποδίδονταν σ' αυτούς, καθώς επίσης ποιητικές συλλογές, σοφιολογικά έργα, κλπ. Όπως μαρτυρεί ο πρόλογος της ελληνικής μετάφρασης του βιβλίου Σοφία Σειράχ (στχ 8-10. 24-25), ήδη κατά το 2ο π.Χ. αιώνα είχε συγκροτηθεί μια συλλογή των ιερών κειμένων του ιουδαϊσμού, η οποία περιλάμβανε τρεις ομάδες βιβλίων: "Νόμος", "Προφήτες" και "Πάτρια" ή "Λοιπά Βιβλία". Την ύπαρξη μιας τέτοιας συλλογής με τρι­μερή διαίρεση ("Νόμος", "Προφήτες", "Ψαλμοί") υπαινίσσεται και η Καινή Διαθήκη στο Λκ 24,44. Ο κατάλογος των βιβλίων της ιουδαϊκής Βίβλου πήρε την οριστική του μορφή το 90 μ.Χ., κατά τη ραββινική σύνοδο της Ιάμνειας της Παλαιστίνης. Ο κατάλογος αυτός περιλαμβάνει 39 βιβλία, τα οποία κατανέμονται σε τρεις ομάδες: "Νόμος", "Προφήτες" και "Αγιόγραφα". Στο "Νόμο" περιέχονται τα 5 πρώτα βιβλία της Αγίας Γραφής (Γένεσις, Έξοδος, Λευιτικόν, Αριθμοί και Δευτερονόμιον). Η ομάδα "Προφή­τες" περιέχει δύο υποομάδες βιβλίων. "Προγενέστεροι" και "Μεταγενέστεροι Προφή­τες". Στην πρώτη υποομάδα κατατάσσονται 6 βιβλία (Ιησούς Ναυή, Κριτές, Α'- Β' Σα-μουήλ, Α'- Β' Βασιλέων), ενώ στη δεύτερη 15 βιβλία (Ησαΐας, Ιερεμίας, Ιεζεκιήλ και τα 12 βιβλία των "μικρών" προφητών). Τέλος, η ομάδα "Αγιόγραφα" περιλαμβάνει τα βι­βλία: Ψαλμοί, Ιώβ, Παροιμίες, Ρουθ, Άσμα Ασμάτων, Εκκλησιαστής, θρήνοι, Εσθήρ, Δα­νιήλ, Έσδρας, Νεεμίας και Α'- Β' Χρονικών. Η γλώσσα στην οποία γράφτηκαν τα βιβλία αυτά είναι η εβραϊκή, εκτός από ορισμένα τμήματα των βιβλίων Δανιήλ και Έσδρας που είναι γραμμένα στα αραμαϊκά, τη γλώσσα που μετά τον 5ο π.Χ. αιώνα έγινε καθομιλου­μένη στο χώρο της Παλαιστίνης.
Για τη χριστιανική Εκκλησία η συγκρότηση του κανόνα της Παλαιάς Διαθήκης υπήρ­ξε περισσότερο περίπλοκη. Ήδη από τον 3ο π.Χ. αιώνα είχε αρχίσει στο χώρο της Αλε­ξάνδρειας η μετάφραση εβραϊκών έργων στα ελληνικά. Την εποχή αυτή γίνεται η μετά­φραση του Νόμου και ακολουθούν οι μεταφράσεις και άλλων βιβλικών έργων. Καρπός όλης αυτής της μεταφραστικής εργασίας υπήρξε μια μεγάλη συλλογή ιουδαϊκών έργων στα ελληνικά που είναι γνωστή με το όνομα "Μετάφραση των Εβδομήκοντα" (συμβολί­ζεται: Ο'). Η συλλογή αυτή περιλάμβανε περισσότερα βιβλία από τα 39 που αποτέλε­σαν τελικά την ιουδαϊκή Βίβλο και, μάλιστα, ορισμένα από αυτά ή μέρη αυτών δεν ήταν μεταφράσεις από τα εβραϊκά, αλλά γραμμένα πρωτοτύπως στα ελληνικά. Εκτός από τον αριθμό των βιβλίων, η παραπάνω συλλογή διαφοροποιείται από την εβραϊκή Βίβλο και στο θέμα της ονομασίας των έργων (π.χ. Α'- Β' Σαμουήλ = Βασιλειών Α'- Β', Α'- Β' Βασιλέων = Βασιλειών Γ'- Δ', Α'- Β' Χρονικών = Παραλειπομένων Α'- Β'). Η ευρεία διάδοση της Μετάφρασης των Εβδομήκοντα στον ελληνόφωνο ιουδαϊσμό της διασπο­ράς διευκόλυνε σε πολύ μεγάλο βαθμό τη χριστιανική ιεραποστολή. Αυτό είχε ως απο­τέλεσμα να υιοθετηθεί η μετάφραση αυτή από την Εκκλησία ως η ιερή Βίβλος της, χω­ρίς ωστόσο να οριοθετηθεί από την αρχή σαφώς ο αριθμός των βιβλίων που αυτή πε­ριέχει.
Η συγκρότηση ενός χριστιανικού κανόνα της Παλαιάς Διαθήκης προέκυψε από την ανάγκη να καθοριστούν τα βιβλία εκείνα που εκφράζουν αυθεντικά την πίστη της Εκκλη­σίας, ώστε να αποκλειστούν μεταγενέστερα ψευδεπίγραφα έργα, που περιείχαν μη α­ποδεκτές ή και αιρετικές διδασκαλίες. Παρ' όλα αυτά οι διάφορες τοπικές Εκκλησίες ακολούθησαν διαφορετικές πρακτικές στην αναγνώριση των βιβλίων της Παλαιάς Δια­θήκης, με αποτέλεσμα να μην υπάρξει ένας ενιαίος κανόνας ολόκληρης της χριστιανι­κής Εκκλησίας. Το μεγάλο σχίσμα μεταξύ Ανατολικής και Δυτικής Εκκλησίας και αργό­τερα η Μεταρρύθμιση συνέβαλαν στο να παγιωθούν οι διαφορετικές παραδόσεις στο θέμα του κανόνα, με αποτέλεσμα οι τρεις μεγάλες Ομολογίες να δέχονται σήμερα δια­φορετικό αριθμό βιβλίων της Παλαιάς Διαθήκης. Έτσι η παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας δέχεται ως "κανονικά" (= βιβλία που ανήκουν στον κανόνα), εκτός από τα 39 βιβλία της ιουδαϊκής Βίβλου (τα οποία όμως τιτλοφορούνται σύμφωνα με τους Ο'), 10 επιπλέον (Α' 'Εσδρας, Τωβίτ, Ιουδίθ, Α'- Β'- Γ' Μακκαβαίων, Σοφία Σολομώντος, Σοφία Σειράχ, Βαρούχ και Επιστολή Ιερεμίου), ανεβάζοντας τον αριθμό των βιβλίων σε 49. Εκτός από τα επιπλέον βιβλία, εκτενείς προσθήκες στα ελληνικά υπάρχουν και στα βιβλία Εσθήρ και Δανιήλ. Όσα βιβλία δεν συμπεριλαμβάνονται στον κανόνα (π.χ. Δ' Μακκαβαίων, κ.ά.) ονομάζονται "απόκρυφα". Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία ακολούθησε ανάλογη πρακτική δεχόμενη τελικά 46 βιβλία, τα οποία διακρίνει σε "πρωτοκανονικά" και "δευτεροκανονικά". Στα πρωτοκανονικά έργα συγκαταλέγονται τα 39 βιβλία της ι­ουδαϊκής Βίβλου, ενώ στα δευτεροκανονικά τα βιβλία Τωβίτ, Ιουδίθ, Α' και Β' Μακκα­βαίων, Σοφία Σολομώντος, Σοφία Σειράχ, Βαρούχ (+ Επιστολή Ιερεμίου), καθώς και οι ελληνικές προσθήκες στα βιβλία Εσθήρ και Δανιήλ. Τα βιβλία που δεν συμπεριλαμ­βάνονται στον κανόνα αυτόν (Α' 'Εσδρας και Γ' Μακκαβαίων) ονομάζονται επίσης "από­κρυφα". Τέλος, οι Εκκλησίες που προέκυψαν από τη Μεταρρύθμιση δέχτηκαν τον κανό­να της ιουδαϊκής Βίβλου με τα 39 βιβλία. Τα επιπλέον βιβλία που υπάρχουν στον κανό­να της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας ονομάστηκαν "απόκρυφα", ενώ όσα δεν συμπερι­λαμβάνονται σ' εκείνον "ψευδεπίγραφα" (π.χ. το Β' Μακκαβαίων είναι "κανονικό" για τους ορθοδόξους, "δευτεροκανονικό" για τους καθολικούς και "απόκρυφο" για τους διαμαρτυρόμενους, ενώ το Γ' Μακκαβαίων είναι αντίστοιχα "κανονικό", "απόκρυφο" και "ψευδεπίγραφο"). Κοινό στοιχείο στους κανόνες όλων των χριστιανικών ομολογιών αποτελεί το σύστημα κατάταξης των βιβλικών έργων, που διαφέρει από εκείνο της ιου­δαϊκής Βίβλου. Έτσι, τα βιβλία κατατάσσονται ανάλογα με το χαρακτήρα τους σε τρεις ομάδες, "Ιστορικά", "Ποιητικά - Διδακτικά" και "Προφητικά", αλλά η σειρά των βιβλίων ποικίλει στις διάφορες εκδόσεις της Βίβλου.