Έχουμε 500.000 παπύρους και ούτε το 1% δεν έχει μελετηθεί διεξοδικά;

Κωδικός Πόρου: 00285-114692-1173
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 19/09/11 16:51
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Τα Άγνωστα Χειρόγραφα, 00285-114692-1173




Περιγραφή:

Έχουμε 500.000 παπύρους και ούτε το 1% δεν έχει μελετηθεί διεξοδικά;

Διαβάστε πώς και γιατί τα ανεκτίμητα κειμήλια του Έθνους βρίσκονται στις διάφορες βιβλιοθήκες του κόσμου, στις ιδιωτικές συλλογές των μεγαθηρίων του πλούτου και στα διάφορα «συρτάρια της γης»!.. Επί πλέον: Η συγκλονιστική αποκάλυψη που κάνει η εφημερίδα «Ελευθεροτυπία» του Σαββάτου 7 Μαΐου 2005 για χιλιάδες παπύρους!..


«Ανάστησαν τον Αρχίλοχο», γράφει σε ολοσέλιδο δημοσίευμά της η εφημερίδα «Ελευθεροτυπία» του Σαββάτου 7 Μαΐου 2005, και μάλιστα για το πώς αποκρυπτογραφήθηκε με τη νέα μέθοδο ένα άγνωστο ποίημα του αρχαίου Έλληνα ποιητή. «Έχουμε 500.000 παπύρους και ούτε το 1% δεν έχει μελετηθεί διεξοδικά», τονίζει η ίδια εφημερίδα!..

ΧΩΡΙΣ αμφιβολία, με το εμπόριο των χειρογράφων ασχολήθηκαν στο παρελθόν πάρα πολλοί λόγιοι και ειδικοί, απεσταλμένοι, πρεσβευτές, ιερωμένοι, αρχαιοκάπηλοι και τόσοι άλλοι ενδιαφερόμενοι προσφέροντας συχνά σημαντικά ποσά για να τα εξασφαλίσουν ακόμη και από τα πιο απίθανα μέρη!
Το ανελέητο κυνήγι του χειρογράφων, όπως αργότερα και το κυνήγι των αρχαιολογικών θησαυρών, αποτέλεσε ισχυρή έλξη για τους δυτικούς ταξιδιώτες στις χώρες της Δύσης και της Ανατολής.
Από πού ν’ αρχίσει κανείς και πού να τελειώσει!.. Αποστολές χρηματοδοτημένες από κυβερνήσεις και ηγεμόνες ξεκινούσαν με το σκοπό να τα αποκτήσουν, ακόμη αργά μέσα στον 18ο και τον 19ο αιώνα! Δεν ήσαν λίγοι οι πρόξενοι των δυτικών χωρών στα λιμάνια της Μεσογείου και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που υπήρξαν συχνά από τους κύριους διαπραγματευτές στην αγοραπωλησία παλαιών κωδίκων!
Γνωστές υπήρξαν, ανάμεσα στις πολλές, οι αποστολές του abbe Sevin, του Villoison, του Άγγλου Clarke, που κατόρθωσε να αποκτήσει από το μοναστήρι της Πάτμου τον πολύτιμο κώδικα με έργα του Πλάτωνα, όπως γνωστή είναι και η βίαιη αντίδραση του Κοραή για την αστοργία των μοναχών της Πάτμου απέναντι στην προγονική κληρονομιά, όπως γράφουμε και στα προηγούμενα βιβλία μας (1).
Εάν έλθουμε για παράδειγμα, στην Ιταλία που «ξαναβρίσκει πρώτη το δίδαγμα της αρχαιότητας», η παράδοση του αρχαίου κόσμου είναι πολύ πιο ζωντανή και πιο απτή: στα μοναστήρια της φυλάγονται παλαιά χειρόγραφα, ενώ μνημεία και ερείπια θυμίζουν τον αρχαίο κόσμο ερεθίζοντας τη φαντασία του ανθρώπου να τον πλησιάσει και μέσα από τα ίδια του τα κείμενα να ικανοποιήσει τις ανάγκες όσες δημιουργεί η εποχή του!
Πρέπει εδώ να πούμε, ότι, όπως λένε και οι ειδικοί (2), η ιδιομορφία που χαρακτηρίζει τον ιταλικό γεωγραφικό χώρο, όπου ήδη από τον 11ο αιώνα ακμάζει και κυριαρχεί η πόλη-κράτος, δημιουργεί ανοίγματα προς ποικίλες κατευθύνσεις. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι οι ανανεωμένοι τρόποι των οικονομικών συναλλαγών, η διεύρυνση του εμπορικού γεωγραφικού χώρου, η ανάπτυξη του ναυτικού και το άνοιγμα των θαλάσσιων δρόμων, όπως και η κινητικότητα του ανθρώπινου στοιχείου επέφεραν συσσώρευση των αγαθών και μεταλλαγές στις κοινωνικές δομές.
Η συνέχεια είναι γνωστή: Επακολουθεί, μέσα στα σχήματα μιας κοινωνίας χαρακτηριστικά «αστικής», η βαθμιαία απομάκρυνση από την άμεση επιρροή της Εκκλησίας, ενώ τα καινούρια ενδιαφέροντα, πνευματικά και άλλα, γίνονται τώρα πιο συγκεκριμένα και τείνουν να ανταποκριθούν και να εξυπηρετήσουν τις νέες συνθήκες της ανθρώπινης ζωής.
Σ' αυτό το ανανεωμένο και ανανεωτικό κλίμα προάγεται και η σπουδή άλλων επιστημών έκτος από τη θεολογία και τη σχολαστική φιλοσοφία: τα νομικά, η ιατρική, η φιλοσοφία στην ευρύτερη της έννοια, γίνονται αντικείμενο μελέτης και διδασκαλίας από εκκλησιαστικούς και λαϊκούς.
Ανάμεσα στους πρώτους ουμανιστές η παρουσία των νομικών ξεχωρίζει: δικαστές, δικηγόροι, νοτάριοι μελετούν αρχαία ελληνικά και λατινικά (ή άλλα) χειρόγραφα γραμματικής, ρητορικής τέχνης, φιλοσοφίας προκειμένου να ολοκληρώσουν την επαγγελματική τους παιδεία διευρύνοντας έτσι τον κόσμο της γνώσης.
Γράφεται (3), ότι ο ουμανισμός, το κίνημα, δηλαδή, που αποδέσμευσε τη γνώση από την αποκλειστική κυριαρχία της εκκλησίας, ακτινοβόλησε χάρη στο καινότροπο περιεχόμενο της διδασκαλίας του άλλα και χάρη στους δρόμους που χάραξε και ακολούθησε για την προσπέλαση των γνώσεων. Πολύ πιο κοντά στη φύση των πραγμάτων, καλλιέργησε την περιέργεια και επιζήτησε να εκφράσει την καινούρια θέαση του κόσμου δίνοντας βαθύτερο νόημα και περιεχόμενο στις τέχνες και στα γράμματα!
Πράγματι!..
Φωτισμένοι πρίγκιπες και ηγεμόνες, ανώτατοι κληρικοί, ενισχύοντας έδρες διδασκαλίας της κλασικής παιδείας, ενθαρρύνοντας την ερευνά για τη συλλογή αρχαίων ελληνικών, λατινικών ή άλλων χειρογράφων, προστατεύοντας την ίδρυση Ακαδημιών, ευνόησαν την εισαγωγή και τη διείσδυση των ουμανιστικών θεωριών στα πανεπιστήμια και στα κολέγια.
Κι όλα αυτά γιατί;
Γιατί οι πάσης φύσεως λόγιοι που ζουν και εργάζονται στις ηγεμονικές αυλές επιδίδονται στην ανίχνευση και στη μελέτη χειρογράφων!
Χωρίς αμφιβολία, η έρευνα αρχικά είχε αποβλέψει να εντοπίσει και να περισυλλέξει τα λατινικά χειρόγραφα, βαθμιαία, όμως, απλώθηκε και σε άλλες γραμματείες- εβραϊκά χειρόγραφα, κώδικες ελληνικοί και ό,τι άλλο μπορούσε να γίνει αντικείμενο συλλεκτικού πάθους, ενώ συνάμα συμβάλλανε στη δημιουργία μιας καινούριας αντίληψης για τη σημασία των κλασικών σπουδών!

ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΠΟΣΤΟΛΕΣ!..

Οι ιστορικοί ερευνητές (4) διεπίστωσαν πως με την παρακίνηση των λογίων της εποχής εκείνης χρηματοδοτούνται ειδικές αποστολές για την ανεύρεση και αγορά χειρογράφων με τα όποια πλουτίζονται ηγεμονικές συλλογές!
'Ήδη στα 1423 ο Giovanni Aurispa, επιστρέφοντας στην Ιταλία από ένα ταξίδι στην Ανατολή, φέρνει μαζί του 238 κώδικες!..
Ο Κυριάκος Σιμόπουλος, μέσα στο περισπούδαστο έργο του «Η λεηλασία των ελληνικών αρχαιοτήτων» καταγράφει συγκλονιστικά στοιχεία για την απογύμνωση του Ελληνικού χώρου από τα πνευματικά κειμήλιά του!
Ωστόσο, εύλογη αιτιολογία για το κυνήγι των κωδίκων ήταν κοντά στ' άλλα και η διάσωση τους από την καταστροφική μανία των Τούρκων, οι όποιοι, σύμφωνα με μαρτυρίες της εποχής, εφόρτωναν ειδικές άμαξες μεταφοράς χειρογράφων (5).
Μέσα στο έργο: «Το Ελληνικό Βιβλίο 1476-1830) διαβάζουμε:
«Προσπαθώντας να γνωρίσουν τα κείμενα που έφθαναν στα χέρια τους μέσα από το πρωτότυπο, οι λόγιοι άρχισαν να αισθάνονται την ανάγκη να μαθαίνουν τις αρχαίες γλώσσες. Ανάμεσα σ' αυτές η γνώση της ελληνικής θεωρήθηκε απαραίτητη και η αναζήτηση δασκάλων άρχισε να συστηματοποιείται. Βυζαντινοί λόγιοι που επισκέπτονταν τις ευρωπαϊκές αυλές αποτέλεσαν τους πυρήνες διδασκαλίας της ελληνικής και ανέλαβαν να προσοικειώσουν ένα περιορισμένο αριθμητικά, εκλεκτό κοινό, διψασμένο να γνωρίσει την κλασική παιδεία, με τη γλώσσα στην οποία είχαν διατυπωθεί τα έργα της αρχαίας γραμματείας. Με τον Χρυσολωρά, διπλωματικό απεσταλμένο του αυτοκράτορα Μανουήλ Β' Παλαιολόγου στη Δύση, εγκαινιάζεται στη Φλωρεντία, ήδη στα 1397, η διδασκαλία των ελληνικών. Όμως οι Ιταλοί ουμανιστές χρησιμοποίησαν ευρύτατα, καθώς μάλιστα τους ήταν πιο προσιτά, τα λατινικά για να γνωρίσουν τα αρχαία κείμενα. Στις λατινικές μεταφράσεις εργάστηκαν Έλληνες λόγιοι, ο Θεόδωρος Γαζής, ο Γεώργιος Τραπεζούντιος και άλλοι• ανήκοντας στο άμεσο περιβάλλον του Βησσαρίωνα, ασχολήθηκαν συστηματικά στις λατινικές αποδόσεις ελληνικών έργων. Με το σκοπό να μάθουν ελληνικά λόγιοι Ιταλοί, ο Guarino, ο Filelfo, έκαναν το ταξίδι στην Κωνσταντινούπολη αποβλέποντας επίσης να αποκτήσουν ελληνικά χειρόγραφα…» (6)

ΑΡΧΑΙΑ ΚΕΙΜΕΝΑ!..

Αλλά και για τα αρχέτυπα κείμενά μας, που αποτελούν το 50% της όλης εκδοτικής δραστηριότητος, μπορούμε να διαβάσουμε τα εξής εκπληκτικά στοιχεία:
«Το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής αρχετύπων αποτελούν τα αρχαία κείμενα που φθάνουν να καλύπτουν γύρω στο 50% της όλης εκδοτικής δραστηριότητας σε τούτα τα πρώτα χρόνια της ελληνικής βιβλιοπαραγωγής. Ας μην ξεχνούμε ότι έχει ήδη προβληθεί από τους μελετητές ως ένα από τα πρώτα ελληνικά έντυπα η Βατραχομυομαχία (περ. 1474). Το ίδιο κείμενο επανεκδόθηκε στη Βενετία, στα 1486, από τον Λαόνικο τον Κρήτα• στο τέλος του ολιγοσέλιδου εντύπου (24 φύλλα χωρίς σελιδαρίθμηση) έχει καταχωρισθεί στιχούργημα του Μιχαήλ Αποστόλη, με την ένδειξη: «του διδασκάλου κυρίου Μιχαήλ Αποστόλη στίχοι οι αυτοί ηρωικοί και πολιτικοί».
Στο Μιλάνο, ο Bonus Accursius τύπωσε, γύρω στα 1484, Αίσωπο, Θεόκριτο, Ησίοδο, ενώ στη Φλωρεντία κυκλοφόρησε, στα 1488, η δίτομη έκδοση του Ομήρου, πραγματικό επίτευγμα της τέχνης της τυπογραφίας. Την επιμελήθηκε ο Δημήτριος Χαλκονδύλης, που την ίδια εποχή δίδασκε ελληνικά στο Πανεπιστήμιο της Φλωρεντίας. Χορηγοί της δαπάνης του έργου, όπως αναφέρεται στον Κολοφώνα του δεύτερου τόμου, οι Φλωρεντινοί ευγενείς αδελφοί Nerli ενώ η τυπογραφική εργασία εκτελέστηκε «πόνω και δεξιότητι του Δημητρίου του Κρητός», του Δημήτριου Δαμιλά, χαράκτη των τυπογραφικών στοιχείων που χρησιμοποιήθηκαν για την έκδοση της Επιτομής του Κ. Λάσκαρι.
Μια άλλη έκδοση (Μιλάνο, 1493), την οποία επιμελήθηκε επίσης ο Χαλκονδύλης, όταν ζούσε πλέον στην πόλη αυτή, είναι του Ισοκράτη. Η απήχηση της στη βιβλιαγορά δεν στάθηκε μεγάλη • σαράντα χρόνια αργότερα, τα αντίτυπα όσα δεν είχαν διατεθεί διοχετεύθηκαν στο εμπόριο με την καινούρια χρονολογία κυκλοφορίας, 1530. Η συνήθεια αυτή να παρουσιάζεται δηλαδή ένα παλαιότερο έντυπο με νέα χρονολογία και συνεπώς με νέο εξώφυλλο επικράτησε αργότερα και με αυτό τον τρόπο προγενέστερες εκδόσεις ξανάμπαιναν στο βιβλιεμπόριο με μια καινούρια, ανανεωμένη όψη.
Στη Φλωρεντία, όπως θα δούμε πιο κάτω, στη Ρώμη, κάπως αργότερα, συνεχίστηκαν οι εκδόσεις αρχαίων συγγραφέων. Ωστόσο, ανυπέρβλητη στάθηκε η συμβολή —χωριστά από τις άλλες ιταλικές πόλεις— ιδίως της Βενετίας στις εκδόσεις των Ελλήνων κλασικών. Σε τούτη την πολιτεία όπου η τέχνη της τυπογραφίας είχε πολύ γρήγορα βρει την τέλεια έκφραση της, συγκεντρώθηκαν εν τέλει εργαστήρια, ξένα και ελληνικά καθώς και ο κόσμος της ελληνικής τυπογραφίας, που επιδόθηκαν με επιτυχία στην παραγωγή ελληνικών βιβλίων» (7)
Και πιο κάτω:
«Έλληνες, όπως ο Ζαχαρίας Καλλιέργης, ο Νικόλαος Σοφιανός, ίδρυσαν εδώ τα τυπογραφικά τους εργαστήρια. Εδώ πρόκρινε και ο Άλσος, πριν ακόμη από το τέλος του 15ου αιώνα, να εγκαταστήσει το δικό του τυπογραφικό εργαστήρι. Μέσα σε διάστημα περίπου είκοσι χρόνων (πέθανε στα 1514), με όλες τις αντιξοότητες, τις δημιουργημένες από κρίσεις οικονομικές, από πολέμους και αναταραχές, πρόφθασε να βάλει σε εφαρμογή το φιλόδοξο αλλά και συστηματικά μεθοδευμένο εκδοτικό του πρόγραμμα, που απέβλεψε να παρουσιάσει τους Έλληνες κλασικούς συγγραφείς. Το εργαστήρι του άλλωστε εξακολουθούσε να εργάζεται και υστέρα από το θάνατο του με την επίβλεψη του πεθερού και συνεταίρου του Andrea Torresani.» (8)

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

1. Βλ. Άγγελου Παν. Σακκέτου: «Πού βρίσκονται τα αρχαία ελληνικά χειρόγραφα» (Α΄ και Β΄ τόμος)
2. Βλ. «Το Ελληνικό Βιβλίο 1476-1830», Αθήνα 1986, Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος.
3. Όπως παραπάνω
4. Όπως παραπάνω
5. «[...] φας βίβλους απάσας υπέρ αριθμόν υπερβαίνουσας, τοις άμαξες φορτηγώσαντες απανταχού εν τη ανατολή και δύσει διέσπειραν [...] ευαγγέλια μετά κόσμου παντοίου υπέρ μέτρων, ανασπώντες τον χρυσόν και τον άργυρον, άλλ' επώλουν, άλλ' έρριπτον» (Μ. Δούκας, στο: Corpus scriptorum historiae byzantinae...,Βόννη, 1834, 312 Β. Βλ. και Ε. Pears, The Destruction of the Greek Empire and the Story of the Capture of Constantinople by the Turks, London, 1903, 411-412. Επίσης A. Vasiliev, Ιστορία της Βυζαντι¬νής Αυτοκρατορίας (ελλ. μτφρ.), 1954, 816.)
6. «Το Ελληνικό Βιβλίο 1476-1830», Αθήνα 1986, Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, σελίδα 28.
7. Όπως παραπάνω, σελίδες 52-53
8. Όπως παραπάνω, σελίδες 52-53