Η απάντηση της Ελλάδας!.. (6)

Κωδικός Πόρου: 00285-113967-2462
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 18/04/12 17:30
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Νεώτερη Ελλάδα, 00285-113967-2462




Περιγραφή:

Η απάντηση της Ελλάδας!.. (6)

Η άδικη γερμανική επίθεση εναντίον της Ελλάδος!.. Συγκλονιστικά στοιχεία μέσα από το έργο του αείμνηστου ακαδημαϊκού Διονυσίου Α. Κόκκινου: «Η Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος»!.. Σήμερα διαβάζουμε το κεφάλαιο: Η συνθηκολόγησις του ΤΣΑΜ (Τμήματος Στρατιάς Ανατολικής Μακεδονίας)!..

«Ξαφνικά μες στη νύκτα». (Πίναξ του ζωγράφου Αλ. Αλεξανδράκη, Συλλογή της οικογενείας του ζωγράφου). Το ιππικόν μας συνετέλεσεν αποφασιστικώς εις την πορείαν τών επιχειρήσεων. Ο ελληνικός στρατός κατά τον πόλεμον του 1940 - 1941 είχε μίαν μεραρχίαν ιππικού, μίαν ομάδα αναγνωρίσεως κατά σώμα στρατού δυνάμεως περίπου δύο ιλών και μίαν ομάδα αναγνωρίσεως μικροτέρας δυνάμεως κατά μεραρχίαν. Το ιππικόν, όπως και τα άλλα όπλα, έγραψε λαμπράς σελίδας κατά τας ενδόξους και τας κρισίμους στιγμάς του αγώνος

Συνέχεια από το προηγούμενο…

Η συνθηκολόγησις του ΤΣΑΜ

Αλλά το Ελληνικόν Γενικόν Στρατηγείον παρακολουθούν αγρύπνως την εξέλιξιν της καταστάσεως εγνώριζε την πραγματικότητα από πάσης πλευράς της. Η δυνατότης της αντιστάσεώς των εις την κοιλάδα του Αξιού μέχρι των Κρουσίων ορέων ολιγαρίθμων ελληνικών δυνάμεων εκρίνετο περιωρισμένη από της ενάρξεως τής προς τον τομέα τούτον γερμανικής εισβολής, είχε δε το Στρατηγείον ακριβείς πληροφορίας δια την εις την Γιουγκοσλαυίαν δυσμενή εξέλιξιν των επιχειρήσεων, εκ της οποίας απεκλείετο κάθε ελπίς βελτιώσεως και επιδράσεως επί της τύχης τών ανατολικώς του Αξιού ελληνικών δυνάμεων. Με την πρόοδον των Γερμανών κατά την κοιλάδα του Αξιού προς νότον ηπειλείτο αμέσως η Θεσσαλονίκη, αποκοπτομένης πάσης επικοινωνίας κατά ξηράν μετά της λοιπής χώρας, ηπειλείτο δε επίσης δι’ υπερκεράσεως και προσβολής από των νώτων και η ωχυρωμένη τοποθεσία, όπου εξακολουθούσαν ν' αμύνωνται δι’ υπερανθρώπων προσπαθειών αι φρουραί των οχυρών και αι εκτός τούτων ελάχισται δυνάμεις πεζικού και το υποστηρίζον την άμυναν ακάλυπτον πυροβολικόν. Εξ άλλου η σύμπτυξις όλων των δυνάμεων της ανατολικής Μακεδονίας προς νότον και η επιβίβασις επί πλοίων εκρίνετο ουσιαστικώς ανέφικτος, διότι δεν υπήρχαν εφεδρείαι δια την κάλυψιν του απειλουμένου πλευρού της συμπτύξεως, δεν διετίθεντο δε ούτε πλοία, ούτε αντιαεροπορική προστασία.
Το συμπέρασμα εξ όλων τούτων ήτο ότι ο ουσιώδης σκοπός της αντιστάσεως του Τμήματος στρατιάς ανατολικής Μακεδονίας, δηλαδή η επιβράδυνσις της προελάσεως των Γερμανών προς την τοποθεσίαν Βερμίου, είχεν ουσιαστικώς εκλείψει, διότι είχαν διανοιγή δύο κατευθύνσεις προσβολής της τοποθεσίας αυτής, η μία δια της κοιλάδος του Αξιού και η άλλη δια του Μοναστηρίου.
Υπό τας συνθήκας αυτάς και προς αποφυγήν ανωφελών θυσιών και καταστροφής της ανατολικής Μακεδονίας, την οποίαν θα συνεπήγετο νέας σύμπτυξις, το Γενικόν Στρατηγείον, τροποποιούν παλαιοτέρας οδηγίας που είχε δώσει με την υπ’ αριθ. 805 3/3/41 διαταγήν, δια της οποίας καθωρίζετο ότι αι δυνάμεις του Τ.Σ.Α.Μ., αν καθίστατο αδύνατος η εξασφάλισις της τοποθεσίας Μπέλες - Νέστος, θα συνεπτύσσοντο διεκδικούσαι το έδαφος αναλόγως των συνθηκών υφ’ ας θα ευρίσκοντο, κατά σειράν προτιμήσεως προς Θεσσαλονίκην και εκείθεν δυτικώς του Αξιού προς Καβάλαν, προς Αμφίπολιν, όπου θα κατεβάλλετο προσπάθεια περισυλλογής δια πλοίων, εφ’ όσον τα τμήματα δεν θα ημπορούσαν να συμπτυχθούν δια ξηράς, εξέδωσε διαταγήν κατά την μεσημβρίαν της 8ης Απριλίου προς το Τμήμα στρατιάς ανατολικής Μακεδονίας, διαβιβασθείσαν τηλεφωνικώς, δια της οποίας το εξουσιοδότησεν όπως, εάν εξέλιπε πασά δυνατότης αντιστάσεως, καταθέση τα όπλα. Αλλ’ ιδού η εξαιρετικώς ενδιαφέρουσα αυτή διαταγή:

Αριθ. πρωτ. 1381
Γενικόν Στρατηγείον
Τηλεφωνικώς
Τμήμα Στρατιάς Ανατολικής Μακεδονίας

Η δημιουργηθείσα κατάστασις δια της αποσυνθέσεως του νοτίου γιουγκοσλαυϊκού μετώπου και η ως εκ τούτου άμεσος βεβαία απειλή ου μόνον αποκοπής των δυνάμεών σας από της λοιπής χώρας, αλλά και της προσβολής των προς την θάλασσαν συγκοινωνιών, δημιουργεί νέα δεδομένα, επιβάλλοντα την τροποποίησιν της δοθείσης υμίν αποστολής.
Κατόπιν τούτου και προς αποφυγήν αποσυνθέσεως των δυνάμεών σας, οίαν θα προεκάλει μία απόπειρα βαθείας προς την θάλασσαν συμπτύξεως με απειλάς του εχθρού κατά των συγκοινωνιών σας, δυναμένας να εκδηλωθώσιν εκ πολλών κατευθύνσεων, και προς πρόληψιν της πλήρους αναστατώσεως του πληθυσμού, την οποίαν θα προυκάλει μία τοιαύτη ενέργεια,

Καθορίζομεν τα εξής:
Ι. Αποστολή σας: Άμυνα επί τόπου άνευ ιδίας συμπτύξεως επί σκοπώ διατηρήσεως της μέχρι τούδε κτηθείσης δόξης των ελληνικών οπλών και επαυξήσεως αυτής.
II. Δια την περίπτωσιν καθ’ ην η αντίστασις αύτη, είτε εξ ελλείψεως εφοδίων, είτε εκ κυκλώσεως — προς ην κύκλωσιν δεν διαθέτετε μέσα έστω και μερικώς τοπικώς δια να ανταποκριθήτε — καθίσταται ανέφικτος, σας εξουσιοδοτούμεν όπως καταθέσητε επί τόπου τα όπλα επιδιώκοντες κατά το δυνατόν εντίμους όρους συνθηκολογήσεως.
ΙΙΙ. Την ανωτέρω εξουσιοδότησιν συνθηκολογήσεως, υπό τους ως άνω καθοριζομένους όρους, εξουσιοδοτείσθε όπως μεταβιβάσητε κατά την κρίσιν σας εις τους υφισταμένους σας διοικητάς τομέων και υποτομέων και εν χρόνω τον οποίον ηθέλατε κρίνει σκόπιμον.
IV. Εφιστώμεν ιδιαιτέρως την προσοχήν σας και παρακαλούμεν όπως ιδιαιτέρως επιστήσητε την προσοχήν των υφισταμένων σας, όπως συγκρατήσωσι την τάξιν των τμημάτων και αποφύγωσι πάση θυσία να δώσωσι και την παραμικράν εικόνα διαλύσεως και αποσυνθέσεως του στρατού. Δέον να κατανοήσωσι πάντες ότι η οδυνηρά αύτη κατάστασις, εις την οποίαν θα περιέλθωσι, δεν οφείλεται εις τους μαχητάς μας, οι οποίοι εξετέλεσαν πλήρως το προς την πατρίδα καθήκον.
V. Έναντι μιας ως ανωτέρω πιθανότητος, θεωρούμεν σκόπιμον, όπως οι διοικηταί των μονάδων ευρίσκωνται παρά τα τμήματά των, ή παρά τον όγκον αυτών, ίνα ρυθμίσωσιν οι ίδιοι αυτοπροσώπως την στιγμήν καθ’ ην θα αναγκασθώσι να καταθέσωσι τα όπλα και την έκτασιν της ζώνης εν τη οποία θα λάβη χώραν τούτο εκάστοτε.
VI. Διαβιβάσατε ακόμη μίαν φοράν προς τους μαχητάς σας τα συγχαρητήριά μου δια το μέχρι τούδε επιτευχθέν μεγαλειώδες έργον και απαιτήσατε από τούτους να μη το κηλιδώσωσι την τελευταίαν στιγμήν, είτε δια προώρου συνθηκολογήσεως, είτε δι’ αποσυνθέσεως.
VII. Εις την ανωτέρω εξουσιοδότησιν συνθηκολογήσεως υπάγονται και τα οχυρά, τα οποία θα ακολουθήσωσι την τύχην του στρατού εκστρατείας. Τούτ’ αυτό ισχύει και δια τα οχυρά Νυμφαίας και Εχίνου, δια τα οποία ειδικώς, μετά την κατάθεσιν των όπλων όλων των δυνάμεων του Τ.Σ.Α.Μ., θα μεριμνήσητε υμείς δι’ αξιωματικού σας να μεταβιβάσητε εις τους διοικητάς των την διαταγήν καταθέσεως των όπλων.
Αθήναι τη 8 Απριλίου 1941. Ώρα 12η
Ο Αρχιστράτηγος
Α. ΠΑΠΑΓΟΣ».

Ο Χίτλερ συμπληρώνει το «Μνημείον της Καταπιέσεως». (Φωτογραφία γελοιογραφίας δημοσιευθείσης εις αγγλικήν εφημερίδα. Από την συλλογήν του Εκδότου). Ο κύκλος των υποταχθεισών χωρών έχει συμπληρωθή με την εισβολήν εις την Ελλάδα.

Αλλ’ η τμηματική συνθηκολόγησις, περί της οποίας ωμίλει η ανωτέρω διαταγή, εθεωρήθη υπό της διοικήσεως του Τμήματος στρατιάς ανατολικής Μακεδονίας όχι μόνον ανέφικτος εις την εφαρμογήν της, αλλά και ασύμφορος. Τούτο δε ήτο εντελώς δικαιολογημένον. Διότι μετά την συνθηκολόγησιν του πρώτου τμήματος θα ήτο δύσκολον, αν όχι και αδύνατον, εις τα υπόλοιπα τμήματα να συνεχίσουν τον αγώνα, εκ της ψυχολογικής επιδράσεως της πρώτης τμηματικής συνθηκολογήσεως, και θα επηκολούθει εκ τούτου σύγχυσις και διάλυσις.
Ο στρατηγός Μπακόπουλος ωμίλησεν επί του ζητήματος τούτου από τηλεφώνου με τον αρχηγόν του Γενικού Επιτελείου στρατηγόν Μελισσηνόν, παρεκάλεσε να διευκρινισθή η σχετική παράγραφος της διαταγής και εζήτησε ν’ αφεθή εις αυτόν, ως ενήμερον της όλης καταστάσεως και δυνάμενον να παρακολουθή εκ του σύνεγγυς και συνεχώς την εξέλιξίν της, το απόλυτον δικαίωμα της εκλογής τής καταλλήλου στιγμής της συνθηκολογήσεως, η οποία έπρεπε να είναι γενική δια το Τ.Σ.Α.Μ. εις το σύνολόν του. Ο στρατηγός Μελισσηνός του απήντησεν ότι δεν του απεκλείετο εκ της διαταγής του Γενικού Στρατηγείου το δικαίωμα να ενεργήση όπως θα έκρινε καλύτερον.
Εμεσολάβησεν όμως μικρά παρανόησις εκ της ατελείας τών δια του τηλεφώνου μόνον δυνατών συνομιλιών και συνεννοήσεων επί ζητημάτων επιβαλλόντων ταχείας αποφάσεις, η οποία προς τοις άλλοις εμαρτύρει την νευρικότητα που διηγείρετο από την βαρείαν και πιέζουσαν τα στήθη ατμόσφαιραν, την δημιουργηθείσαν κατά τας κρίσιμους εκείνας ώρας.
Ο διοικητής της ομάδος μεραρχιών αντιστράτηγος Δέδες, πληροφορηθείς παρά του επιτελάρχου του εκ τηλεφωνικής συνομιλίας τούτου με τον επιτελάρχην του Τ.Σ.Α.Μ. τα της διαταγής περί εξουσιοδοτήσεως προς συνθηκολόγησιν, εζήτησεν εις το τηλέφωνον τον αρχιστράτηγον όχι δια να κρίνη την απόφασιν ή να υποδείξη άλλην, ούτε διότι επίστευεν ότι ήτο δυνατή πλέον η αντίστασις και ήθελε να την συνεχίση δια των υπ’ αυτόν μεραρχιών, αλλά δια ζητήματα συναφή με την εκτέλεσιν της διαταγής και δια να έχη μίαν τελευταίαν επαφήν με αυτόν. Αλλ’ ο στρατηγός Παπάγος μόλις ήκουσε την λέξιν συνθηκολόγησις, θεωρών ότι ο στρατηγός Δέδες ήθελε να του είπη ότι αυτός ημπορούσε να συνεχίση την άμυναν και εννοών, σύμφωνα άλλωστε προς το πνεύμα της διαταγής του, ότι συνθηκολόγησις δεν έπρεπε να γίνη παρά όταν θα εξηντλείτο το δυνατόν όριον αντιστάσεως και τμηματικώς, τον διέκοψε και του είπε:
—Όχι, όχι. Δεν είναι αλήθεια. Να συνεχίσετε την αντίστασίν σας. Ο αρχιστράτηγος ενόμιζεν ότι ενίσχυε το πνεύμα αντιστάσεως του διοικητού της ομάδος μεραρχιών, ενώ εκείνος ήκουσε με έκπληξιν την σύστασιν, διότι επίστευε πράγματι ότι η περαιτέρω αντίστασις δεν ημπορούσε όχι πλέον να βελτιώση, αλλ’ ούτε να επιβραδύνη καν επ’ αγαθώ την ραγδαίως εξελισσομένην κατάστασιν. Αλλά κρίνων ότι οι λόγοι του αρχιστρατήγου εφανέρωναν την ζωηράν επιθυμίαν του προς παράτασιν του αγώνος, απήντησεν:
—Έως τώρα απεκρούσαμεν όλας τας επιθέσεις. Στο Ροϋπελ είναι σωροί τα πτώματα. Ημπορούμεν να συνεχίσωμεν.
Επρόκειτο περί απαντήσεως γενναίου και υπερηφάνου στρατιώτου οφειλομένης εις μίαν ψυχολογικήν στιγμήν.
Ο αρχιστράτηγος διέταξε κατόπιν τούτου τον διοικητήν του Τ.Σ.Α.Μ. να συντελεσθή τμηματικώς η συνθηκολόγησις. Αλλ’ επηκολούθησεν επαφή δια του τηλεφώνου μεταξύ του στρατηγού Δέδε και του αρχηγού του Γενικού Επιτελείου, κατά την οποίαν ο πρώτος εξήγησεν ότι υπήρξε παρανόησις εις την προ ολίγου συνομιλίαν του με τον αρχιστράτηγον, ότι θεωρεί την τμηματικήν συνθηκολόγησιν ως την χειροτέραν λύσιν και ότι δεν έβλεπεν «άλλο τι δυνατόν παρά ό,τι επρότεινεν η Στρατιά», και επήλθε νέα επικοινωνία μεταξύ του στρατηγού Παπάγου και του στρατηγού Μπακοπούλου, κατά την οποίαν ο αρχιστράτηγος ανεγνώρισε την ανάγκην της συνολικής συνθηκολογήσεως του Τ.Σ.Α.Μ. και ενέκρινε να χειρισθή το ζήτημα ο Μπακόπουλος κατά την κρίσιν του.
Ολόκληρον αυτό το επεισόδιον είναι χαρακτηριστικόν των δραματικών εκείνων ωρών. Η συνθηκολόγησις του Τ.Σ.Α.Μ. ήτο το ποτήριον εις τον κήπον τής Γεθσημανή, το οποίον ήθελαν να παρέλθη από τον χειλέων των εκείνοι που ήσαν υποχρεωμένοι να το πίουν. Επρόκειτο περί βαθείας δοκιμασίας, που εξηγεί τας παρανοήσεις και τους δισταγμούς να ομολογήσουν την τελευταίαν των συντριβήν εκείνοι που ήσαν μέχρι της στιγμής εκείνης νικηταί.
Τα γεγονότα επήλθαν ραγδαία κατά το απόγευμα της ιδίας εκείνης ημέρας, 8ης Απριλίου. Οι Γερμανοί μετά τας μέχρι της μεσημβρίας επιτυχίας των εξεκαθάρισαν νοτίως της Δοϊράνης τον χώρον Μεταλλικόν - Πολύκαστρον - Μεταμόρφωσις από τα υπολείμματα των ελληνικών δυνάμεων και εσυνέχισαν σφοδρότερον τας επιθέσεις των κατά της τοποθεσίας Κρουσίων. Κατώρθωσαν να την σπάσουν εις την αριστεράν πτέρυγα και ν’ απορρίψουν τα αγωνιζόμενα εκεί ελληνικά τμήματα προς τα όρη προς την νοτιοανατολικήν κατεύθυνσιν. Κατά την 5ην μ. μ. οι Γερμανοί είχαν εισδύσει εις το κέντρον της τοποθεσίας, εις την ζώνην που κατείχε θέσεις το 3ον μηχανοκίνητον σύνταγμα της XIX μεραρχίας, η οποία στερουμένη πλέον εφεδρειών και ανίσχυρος ν’ αντιμετωπίση την εναντίον τών νώτων της τοποθεσίας Κρουσίων απειλήν και ν’ αναχαιτίση την εχθρικήν προέλασιν δια του Μεταλλικού προς το Κιλκίς, ήρχισε να συμπτύσσεται ανατολικώς τούτου προς την περιοχήν Ελληνικόν. Φραγμός πλέον προ της Θεσσαλονίκης δεν υπήρχε.
Η διοίκησις του Τ.Σ.Α.Μ. είχε πλήρη και βαθείαν γνώσιν της καταστάσεως, όχι μόνον της εξελισσόμενης εις την κοιλάδα του Αξιού, αλλά και της γενικωτέρας. Είχεν επανέλθει κατά την ημέραν αυτήν από τα Σκόπια ο σύνδεσμος του Τ.Σ.Α.Μ. πλησίον τού εις την νότιον Σερβίαν γιουγκοσλαυϊκού στρατηγείου, ο οποίος ανέφερε περί της άκρως απελπιστικής καταστάσεως εις την οποίαν είχε περιέλθει ο γιουγκοσλαυϊκός στρατός κατόπιν της πλήρους και ανεπανορθώτου ήττης του. ‘Υπήρχαν επί πλέον πληροφορίαι παρά του IX συνοριακού τομέως, ευρισκομένου εις στενήν επαφήν με τους Σέρβους παρά την Δοϊράνην, εκ του σιδηροδρομικού σταθμού Ειδομένης και από αστυνομικούς παραμεθορίους σταθμούς.
Τα στοιχεία και αι πληροφορίαι που είχεν εξ άλλων πηγών το Γενικόν Στρατηγείον το ώθησαν εις την έκδοσιν της διαταγής προς το Τ.Σ.Α.Μ. περί εξουσιοδοτήσεως προς συνθηκολόγησιν. Ο στρατηγός Μπακόπουλος ενημέρωσε δια του τηλεφώνου περί τούτου τους διοικητάς μεγάλων μονάδων αντιστράτηγον Δέδεν και υποστρατήγους Ζωτόπουλον και Λιούμπαν. Αφού τους ωμίλησε δια την κρισιμότητα της καταστάσεως εκ της προελάσεως ισχυρών γερμανικών ταχυκινήτων μονάδων δια της κοιλάδος του Αξιού, κατόπιν της ήττης των Σέρβων, τους ανεκοίνωσε τα της διαταγής περί συνθηκολογήσεως κατά την ώραν που θα έκρινεν αυτός κατάλληλον και ετόνισεν ότι εκείνο που προείχεν ήτο το να διατηρήσουν με κάθε θυσίαν όλας τας θέσεις της τοποθεσίας αντιστάσεως μέχρι της στιγμής της συνθηκολογήσεως, αφ’ ενός δια την τιμήν των όπλων και αφ’ ετέρου διότι τότε μόνον θα ήτο δυνατόν να επιτευχθή η υπογραφή συνθήκης υπό ορούς ευνοϊκούς και εντίμους.
Κατά τας απογευματινάς ώρας της 8ης Απριλίου κανείς πλέον εις την Θεσσαλονίκην δεν ηπατάτο περί της ταχείας εισόδου των Γερμανών εις την πόλιν, η οποία δεν εφαίνετο ότι θα εβράδυνε πέραν της πρωίας της επομένης. Οι εις την Θεσσαλονίκην ευρισκόμενοι Άγγλοι αναχωρούσαν εσπευσμένως. Ενδιαφέρει μία στιχομυθία γενομένη εις το γραφείον του διοικητού του Τ.Σ.Α.Μ. Ο πλησίον του στρατηγείου του Τ.Σ.A.M. σύνδεσμος του αγγλικού στρατηγείου αντισυνταγματάρχης Μπάρτερ, προκειμένου να αναχωρήση δια να μη πέση αιχμάλωτος εις τας χείρας των Γερμανών, επεσκέφθη τον στρατηγόν Μπακόπουλον δια να τον αποχαιρετήση, και αφού του εξέφρασε την ικανοποίησιν και τα συγχαρητήριά του δια την τριήμερον μέχρι της στιγμής αντίστασιν του Τ.Σ.Α.Μ., καθώς και την λύπην του δια την διάσπασιν του σερβικού μετώπου, τον ηρώτησε τι σκέπτεται να πράξη Ο στρατηγός Μπακόπουλος τον ηρώτησε τι εννοούσε, και εκείνος συνεπλήρωσε:
—Εάν θα παραμείνετε να πέσετε αιχμάλωτος εις χείρας του εχθρού, εφ’ όσον έχετε τον καιρόν και τα μέσα να φύγετε.
Η ερώτησις εφάνη, όπως ήτο εύλογον, απροσδόκητος εις τον Έλληνα στρατηγόν, ο οποίος απήντησε:
— Και τον στρατόν που διοικώ που θα τον αφήσω; Οι αρχηγοί του στρατού εις την Ελλάδα δεν εγκαταλείπουν ποτέ τους στρατιώτας των, αλλά συνταυτίζουν την τύχην των μαζί των, υπό οιασδήποτε συνθήκας και αν ευρεθούν.
Ο Μπάρτερ συγκινημένος έσφιξε το χέρι του Έλληνος στρατηγού.
Ο στρατηγός Μπακόπουλος μετά την κατά το απόγευμα εξέλιξιν της καταστάσεως ώφειλε να ενεργήση εσπευσμένως. Το ζήτημα ετίθετο ως εξής: «Του εχθρού κατέχοντος την κοιλάδα του Αξιού και την Θεσσαλονίκην, το Τ.Σ.Α.Μ. ως εκ της θέσεως του απεκόπτετο και απεκλείετο τελείως από της λοιπής Ελλάδος και συνεπώς η ολοκληρωτική αιχμαλωσία του ήτο πλέον ή αναπόφευκτος. Επί πλέον ο εχθρός εκ Θεσσαλονίκης θα ηδύνατο, δια των ταχυκινήτων τμημάτων του, να εισχωρήση ταχύτατα και εκ των νώτων εντός της περιοχής του Τ.Σ.Α.Μ. Κατ’ αυτόν τον τρόπον εντός ολίγων ωρών θα κατελάμβανε τας Σέρρας, την Δράμαν, την Καβάλαν και τα λοιπά κέντρα, όπου τα στρατηγεία και οι σταθμοί διοικήσεως των διαφόρων μεγάλων μονάδων, βοηθητικοί σχηματισμοί κλπ. Και συνεπώς πάντα ταύτα θα ηχμαλωτίζοντο εντός της πρωίας. Μία τοιαύτη ταχεία προέλασις του εχθρού εις το εσωτερικόν της τοποθεσίας θα είχεν ως ασφαλή συνέπειαν και την πλήρη παράλυσιν τής κατά μέτωπον αντιστάσεως υπό των ελληνικών τμημάτων της πρώτης γραμμής κλπ.».
Έπρεπεν επομένως να ζητηθή εκ μέρους του Τ.Σ.Α.Μ. και να επιτευχθή η κατάπαυσις των εχθροπραξιών πριν εισέλθουν οι Γερμανοί εις την Θεσσαλονίκην και επέλθη η πλήρης συντριβή και αιχμαλωσία τού στρατού, η οποία επεδιώκετο να προληφθή δια της συνθηκολογήσεως. Συνετάχθη τότε και μετεφράσθη αμέσως εις την γερμανικήν αίτησις συνθηκολογήσεως.
Προ της αποστολής της αιτήσεως αυτής ο στρατηγός Μπακόπουλος συνέταξε την επί του γεγονότος τούτου τελευταίαν του αναφοράν προς τον αρχιστράτηγον. Παρέχομεν αμέσως κατωτέρω το έγγραφον τούτο, δια του οποίου παρέχεται ζωηρά εικών τού προς την ανατολικήν Μακεδονίαν αγώνος από τον στρατηγόν που τον διηύθυνε, γραμμένον με την συγκίνησιν των δραματικών εκείνων στιγμών, την οποίαν ησθάνετο περισσότερον παντός αλλού αυτός, με συνείδησιν της εκτελέσεως της δυσκόλου αποστολής του κατά τον λαμπρότερον τρόπον, αλλά και με συναίσθησιν της βαρείας του μοίρας.
«Σ.Δ. 7 Απριλίου 1941 ώρα 20ή
Ο Διοικητής του Τ.Σ.Α.Μ Αντιστράτηγος
Κ. Μπακόπουλος
Προς τον Αρχιστράτηγον
Αλέξανδρον Παπάγον

Ιταλικόν αεροδρόμιον εις την Βόρειον Αφρικήν κατεστραμμένον από τους βομβαρδισμούς της συμμαχικής αεροπορίας. φωτογραφία έχει ληφθή κατά τον Δεκέμβριον 1942, κατά την κρισιμωτέραν δια τους συμμάχους περίοδον του πολέμου.

Λαμβάνω την τιμήν ν’ αναφέρω ότι το υπ’ εμέ Τμήμα Στρατιάς Ανατολικής Μακεδονίας, του οποίου την διοίκησιν μοι ενεπιστεύθη η Πατρίς, η Α. Μ. ο Βασιλεύς και Υμείς, με αποστολήν την υπεράσπισιν του εθνικού εδάφους επί της γραμμής Μπέλες - Νέστος, εξεπλήρωσε πλήρως ταύτην, διεξάγον επί τρία συνεχή ημερονύκτια σκληρούς και απεγνωσμένους αγώνας κατά αντιπάλου πολυαριθμοτέρου και διαθέτοντος όπλα και λοιπά πολεμικά μέσα απείρως ισχυρότερα και πολυαριθμότερα, και ιδία αεροπορίαν ισχυροτάτην έναντι μηδαμινής ιδικής μας.
Δι’ όλων των όπλων τούτων ο εχθρός έβαλλε σφοδρότατα κατά των οχυρών μας και διαφόρων σημείων του μετώπου. Τα πυρά του εχθρού εδημιούργουν μίαν κόλασιν εντός της οποίας θα ήτο αδύνατον ν’ ανθέξη πάσα ζωή.
Ο Έλλην όμως στρατιώτης, εμπνεόμενος από τα υψηλότερα ιδανικά της φυλής μας, από τον Πατριωτισμόν, την Τιμήν και την Ελευθερίαν της Ελλάδος, ηγωνίσθη μετά ηρωϊσμού αφθάστου και πρωτοφανούς αυτοθυσίας. Αρκεί ν’ αναφέρω ότι οι άνδρες ενίων οχυρών επί ώρας ηγωνίζοντο φονεύοντες τους εισβάλλοντας στρατιώτας τού αντιπάλου. Δύο των οχυρών μας υπέκυψαν μετά λυσσώδη αγώνα των υπερασπιστών των, και οι οποίοι απέθνησκον εξ ασφυξίας συνεπεία των υπό του αντιπάλου δημιουργουμένων εντός τούτων ασφυκτικών αερίων.
Οι υπερασπισταί του οχυρού Αρπαλούκι, πολιορκουμένου πανταχόθεν, μου εζήτησαν δι’ ασυρμάτου την άδειαν ηρωικής εξόδου, μη δυνάμενοι ν’ ανθέξουν εκ των ασφυκτικών αερίων και συνεπεία των οποίων πολλοί είχαν υποκύψει, ήτις και εδόθη.
Και πλείστα άλλα κατορθώματα κινούντα τον ανθρώπινον θαυμασμόν έλαβον χώραν εις τον τόσον άνισον και σκληρόν τούτον αγώνα εκ μέρους των στρατιωτών μας.
Οφείλω να τονίσω ότι άπαντες οι αξιωματικοί και οι στρατιώται εξεπλήρωσαν πιστώς και ευόρκως το προς την φιλτάτην Πατρίδα καθήκον, γράψαντες τας λαμπροτέρας και πλέον ηρωϊκάς σελίδας της συγχρόνου Ελληνικής Ιστορίας.
Και μεθ’ όλα τα άφθαστα ταύτα κατορθώματα και παρ’ όλον ότι το ηρωϊκόν τούτο Τμήμα του Ελληνικού Στρατού δεν ενικήθη, αναγκάζομαι την στιγμήν ταύτην, λόγω της απροόπτως δημιουργηθείσης δεινής στρατιωτικής καταστάσεως και εκ λόγων μη αφορώντων ούτε την μαχητικήν αξίαν, ούτε την απόφασιν ταύτην όπως αμυνθή μέχρις εσχάτων και συνεπεία της υπ’αριθ. Α. Π. 1381 διαταγής Υμών, να ζητήσω βραδύτερον και εν καταλλήλω στιγμή την συνθηκολόγησιν μετά του εκ της κοιλάδος Αξιού προελαύνοντος εις τα νώτα ημών ισχυρού αντιπάλου και την κατάθεσιν των τετιμημένων και δοξασμένων όπλων μας.
Το σκληρόν τούτο καθήκον, το οποίον μοι επεφύλασσεν η μοίρα, πράττω μετά βαθυτάτης ψυχικής οδύνης και με δάκρυα εις τους οφθαλμούς.
Ζήτω η Ελλάς.
Ζήτω ο Βασιλεύς.
Κ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Αντιστράτηγος»

Προς τον γενναίον δε εκείνον στρατόν της Ανατολικής Μακεδονίας που διεξήγαγε τον υπέροχον αγώνα, δια την περιγραφήν του οποίου ο ιστορικός θα έπρεπε να λησμονή την φειδώ του επιθέτου και του φραστικού χρώματος και να ημπορή να χρησιμοποιή τα δώρα του επικού ποιητού, προς τον στρατόν που είχε δικαίως την ψυχολογίαν ήρωος ευρεθέντος εντός κλοιού, απηύθυνεν ο στρατηγός του δια της ημερησίας διαταγής του Τ.Σ.Α.Μ. της 9ης Απριλίου αποχαιρετισμόν υμνητικόν, βαθύτατα συγκινημένος εκ της σκληράς του τύχης, εις τον οποίον περιείχοντο και τα εξής:

«Κατά τον διεξαχθέντα επί τετραήμερον σκληρόν και πείσμονα αγώνα κατά γενναίου, αλλά ασυγκρίτως ανωτέρου εις αριθμόν και εις πολεμικά μέσα στρατού εξετελέσατε μετά απαραμίλλου γενναιότητος και αυτοθυσίας το καθήκον σας.
Ετιμήσατε τα όπλα μας και εχαρίσατε εις την Ελλάδα μίαν ακόμη δόξαν αιωνίαν.
Εδείχθητε εφάμιλλοι των αθανάτων προγόνων μας και των ηρώων του 1821, ως και ισάξιοι των συναδέλφων σας του Στρατού του αλβανικού μετώπου.
... Εβάλλεσθε σφοδρότατα δι’ όλων των όπλων και των συγχρόνων πολεμικών μέσων και μηχανημάτων. Εδέχθητε επανειλημμένως εφόδους αρμάτων μάχης. Κατεκλύσθητε από σμήνη αεροπλάνων που ακαταπαύστως σας εβομβάρδιζαν. Ευρίσκεσθε συνεχώς υπό καταιγισμούς οβίδων του ισχυρού εχθρικού πυροβολικού. Προσεβλήθητε εντός των οχυρών από φλογοβόλα μηχανήματα και αποπνικτικά αέρια. Απωλέσατε και ανακατελάβατε ωρισμένες θέσεις σας. Και εν γένει διεξηγάγατε σκληρούς και απεγνωσμένους αγώνας κατά γενναίου, πείσμονος και συνεχώς επιτιθεμένου αντιπάλου.
Τίποτε όμως δεν εστάθη δυνατόν να σας καταβάλη. Δύο προκεχωρημένα οχυρά, τα οποία υπέκυψαν, υπέκυψαν μετά λυσσώδη αγώνα τόσον εκτός τούτων, όσον και εντός τούτων στήθος με στήθος προς τον εχθρόν και αφού προηγουμένως εύρον πλείστοι των υπερασπιστών των ένδοξον θάνατον.
Τα ονόματα των οχυρών Ρούπελ, Ουσίτα, Περιθώρι, Μπαρταλούσκα, Παλουριώνες, Κελκαγιά, Ιστίμπεη, Ποστλίβιτσα, Αρπαλούκι, Εχίνος, Λίσσε, Ντάσαβλι και άλλων, θα αναγραφούν με μεγάλα χρυσά γράμματα εις την πανένδοξον ιστορίαν της Ελλάδος μας.
Πρέπει να είσθε υπερήφανοι εσαεί και σεις και οι απόγονοί σας δια τα μεγάλα και ασύγκριτα αυτά κατορθώματά σας και δια τας εξαιρετικάς και ανεκτιμήτους υπηρεσίας τας οποίας προσεφέρατε εις την πατρίδα και της οποίας την τιμήν τόσον υψηλά εκρατήσατε.
Εγώ ιδιαιτέρως θεωρώ τον εαυτόν μου ευτυχή και αισθάνομαι μεγίστην υπερηφάνειαν διότι διώκησα τοιούτον Στρατόν, αποτελούμενον πράγματι από γενναίους και ήρωας όπως σεις.
Σας εκφράζω εκ βάθους ψυχής τα θερμότατα συγχαρητήρια μου και τον θαυμασμόν μου. Εκ μέρους δε της Πατρίδος την άπειρον ευγνωμοσύνην της δια την νέαν άφθαστον δόξαν την οποίαν της εχαρίσατε.
Επέπρωτο όμως, παρά τα μεγάλα σας αυτά κατορθώματα και παρ’ ότι μέχρι της τελευταίας στιγμής εστάθητε ακλόνητοι εις τας θέσεις σας, να διακόψωμεν τον αγώνα λογω απροόπτου δυσμενούς τροπής της στρατιωτικής καταστάσεως εις την περιοχήν μας, συνεπεία της προελάσεως εκ του σερβικού εδάφους ισχυρών εχθρικών δυνάμεων εις τα νώτα μας δια της κοιλάδος του Αξιού.
Έστω όμως γνωστόν εις πάντας ότι τούτο ουδόλως μειώνει την αξίαν του ηρωικοϋ και ενδόξου αγώνος μας.
Το σκληρόν αυτό καθήκον της καταθέσεως των δοξασμένων όπλων μας, και κατόπιν της υπ’ αριθ. Α. Π. 1381 διαταγής του Αρχιστρατήγου, το εκτελώ με την μεγαλυτέραν ψυχικήν οδύνην και εύχομαι όπως το ταχύτερον λήξη η δοκιμασία μας αύτη και πάντες να επανέλθητε υγιείς εις τας οικογενείας σας με το μέτωπον υψηλά όπως αρμόζει εις γενναίους και ηρωικούς στρατιώτας και με την ακλόνητον πεποίθησιν οτι η Ελλάς θα εξέλθη περισσότερον μεγάλη και ένδοξος από τον παρόντα πόλεμον».

Ο στρατηγός Μπακόπουλος, έχων ύπ’ όψει ότι κατά την επομένην τα πάντα εις την Θεσσαλονίκην, και συνεπώς και τα αρχεία του Τ.Σ.Α.Μ. θα περιήρχοντο εις χείρας του εχθρού, διέταξε να μεταφερθούν εις τας Αθήνας προς εξασφάλισιν τα ουσιώδη, τα απόρρητα και τα εμπιστευτικά έγγραφα, τα δε λοιπά να καούν.*
---------------
Στο επόμενο: Το πρωτόκολλον της συνθηκολογήσεως

*ΠΗΓΗ: Διονυσίου Α. Κόκκινου, της Ακαδημίας Αθηνών: "Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος", Εκδόσεις Μέλισσα.