Η απάντηση της Ελλάδας!.. (14)

Κωδικός Πόρου: 00285-113959-2503
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 26/04/12 17:50
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Νεώτερη Ελλάδα, 00285-113959-2503




Περιγραφή:

Η απάντηση της Ελλάδας!.. (14)

Συγκλονιστικά στοιχεία μέσα από το έργο του αείμνηστου ακαδημαϊκού Διονυσίου Α. Κόκκινου: «Η Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος»!.. Διαβάστε σήμερα το κεφάλαιο: «Η συνθηκολόγησις του Τσολάκογλου» («Αλλά με την πάροδον των ημερών εξεδηλώθησαν αι βαναυσότητες και τα βάρβαρα ένστικτα των Γερμανών. Συχνά Γερμανοί επετίθεντο εναντίον Ελλήνων στρατιωτών και αξιωματικών και τους αφαιρούσαν τα χρήματα και τα πολύτιμα ή απλώς εύχρηστα αντικείμενα που έφεραν επάνω των, υπό την απειλήν πιστολιού αν εύρισκαν αντίστασιν και υπό την ανοχήν των αξιωματικών των…»)!

Ρήψις αλεξιπτωτιστών εις την Κρήτην. (Φωτογραφία από την συλλογήν του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου). Οι υπό της γερμανικής αεροπορίας βομβαρδισμοί έπληξαν το αεροδρόμιον Μάλεμε, τον λιμένα Σούδας,, τας πόλεις Χανιά, Ρέθυμνον και Ηράκλειον. Την πρωίαν της 20 Μαΐου αεροπλάνα «Γιούγκερ και ρυμουλκούμενα ανεμοπλάνα έρριπτον αλεξιπτωτιστάς και πολεμεφόδια, εναντίον των δε διεξήχθησαν επικαί μάχαι υπό των ελληνικών και συμμαχικών δυνάμεων και των κατοίκων της νήσου.

Η συνθηκολόγησις του Τσολάκογλου

Κατά την 19ην Απριλίου ο στρατηγός Πιτσίκας συνέταξεν ημερησίαν διαταγήν δια της οποίας απευθυνόμενος προς αξιωματικούς καν οπλίτας, τους «ενδόξους μαχητάς του αλβανικού μετώπου», εξηγούσε την ανάγκην και την σημασίαν της συμπτύξεως, ωμίλει δια την «σκληράν» δοκιμασίαν που υφίστατο όχι μόνον ο στρατός, αλλά και η Ελλάς ολόκληρος και τους εζητούσε να παραμείνουν ακλόνητοι περί τους αρχηγούς και κατά την κρίσιμον αυτήν στιγμήν και ν’ αποδειχθούν «αντάξιοι του χθεσινού εαυτού των». Υπονοών τους Ιταλούς συνιστούσεν εις τους Έλληνας πολεμιστάς «να συγκρατήσουν τον ηττημένον εχθρόν» μακράν των ελληνικών συνόρων και να μη δώσουν εις τούτον το δικαίωμα να κερδίση έστω και μίαν μάχην και εισέλθη εντός τού ελληνικού εδάφους.
Η εχθρική αεροπορία είχεν επιτείνει από της 19ης Απριλίου την πτώσιν του ηθικού των ανδρών. Είχαν βομβαρδισθή η τοποθεσία της ομάδος μεραρχιών και τα μετόπισθεν της Στρατιάς, κατά δε τας απογευματινάς ώρας το αεροδρόμιον Κατσίκα, η νοτία παρυφή της πόλεως Ιωαννίνων και λίαν εντόνως η Άρτα, με σοβαρωτάτας καταστροφάς. Εσυνεχίζοντο εν τω μεταξύ αι προσπάθειαι δια την κανονικήν σύμπτυξιν. Κατά την 4ην π. μ. της 20ης Απριλίου ο επιτελάρχης του Α’ σώματος στρατού ανέφερεν εις την διοίκησιν της Στρατιάς Ηπείρου ότι η διαρροή των περί την Κακαβιάν μονάδων του Σώματος συνεχίζεται, ότι η διάβασις μένει ακάλυπτος και ότι υπήρχεν ανάγκη παροχής εφεδρειών. Ο στρατηγός Πιτσίκας συνέστησεν εις το Α’ σώμα να προσπαθήση να εξοικονομηθή εκ των ενόντων, διότι η Στρατιά δεν διέθετεν εφεδρείας, και ετόνισεν ότι πρέπει οπωσδήποτε επί μικρόν ακόμη χρονικόν διάστημα να κρατηθή η κατάστασις, προκειμένου να ληφθούν αποφάσεις υπό της κυβερνήσεως.
Κατά την 5.45’ π. μ. της ιδίας ημέρας ο στρατηγός Τσολάκογλου ειδοποίησε δια του τηλεφώνου τον στρατηγόν Πιτσίκαν ότι κατόπιν εξουσιοδοτήσεως υπό των διοικητών σωμάτων στρατού Δεμέστιχα και Μπάκου και κατόπιν διαταγής του Γενικού Στρατηγείου θα προέβαινεν εντός της πρωίας της 20ης Απριλίου εις την λύσιν της καταστάσεως δι’ αποστολής κηρύκων προς τα γερμανικά στρατεύματα. Αλλά δεν ήτο πράγματι διαταγή του Γενικού Στρατηγείου η αναφερθείσα υπό του Τσολάκογλου ως τοιαύτη. Τούτο εξηκριβώθη απολύτως αργότερα, αλλά και τότε κατά τας πρωινάς εκείνας ώρας έγινεν αντιληπτόν εις τους στρατηγούς ότι το Γενικόν Στρατηγείον δεν είχε δώσει εντολήν εις τον Τσολάκογλου δια την «ενέργειαν», όπως και εις κανένα άλλον. Διότι κατά την 6 π. μ., ένα τέταρτον ώρας μετά τον ισχυρισμόν τού στρατηγού Τσολάκογλου ότι είχε τοιαύτην διαταγήν, ελήφθη διαταγή του Γενικού Στρατηγείου δια της οποίας εγνωστοποιείτο εις την Στρατιάν Ηπείρου ότι θα έφθανεν εις τα Ιωάννινα κατά την 12ην ώραν ο στρατηγός Γυαλίστρας ως εκπρόσωπος του νέου προέδρου της κυβερνήσεως προς εκτίμησιν της καταστάσεως και ότι θα έπρεπε να ευρίσκονται εις τα Ιωάννινα και οι διοικηταί των σωμάτων στρατού. Δεν ήτο δε μόνον αυτή η διαταγή. Ελήφθη και άλλη εις απάντησιν τής κατά την προηγουμένην αναφοράς του στρατηγού Πίτσικα, η οποία και δια την ημέραν και την ώραν που απεστάλη καθώς και δια το περιεχόμενόν της είχεν ιδιαιτέραν όλως σημασίαν και έπρεπε να έχη την επίδρασίν της επί των στρατηγών. Ήτο η ακόλουθος:

«Προς τον διοικητήν του Τμήματος στρατιάς Ηπείρου

Επί υπ’αρ. Α. Π. 9415/1407/1941941 αναφοράς σας.

Τόσον ο βασιλεύς και η κυβέρνησις, όσον και εγώ, είμεθα πλήρως κατατοπισμένοι εκ των επανειλημμένων αναφορών σας επί της μαχητικής αξίας των δυνάμεών σας. Ενδιαφερόμεθα δια την τύχην του στρατού, αλλ’ ενδιαφερόμεθα επίσης και κυρίως δια την τιμήν της Ελλάδος και τούτο ζητώ να το κατανοήσωσι πάντες και να συμβάλωσι πάντες μέχρι του ανωτάτου ορίου των δυνάμεών των.
Τους λόγους δια τους οποίους δεν είναι δυνατή η κατάπαυσις των εχθροπραξιών σας ανέπτυξα επανειλημμένως από τηλεφώνου, παρατηρώ όμως εν τούτοις ότι επανέρχεσθε και πάλιν επί του ανωτέρω ζητήματος.
Συνεπώς είναι επιτακτική ανάγκη όπως αντί πάσης θυσίας και δια παντός μέσου διατηρηθή η πειθαρχία και η συνοχή του στρατεύματος.
Εξουσιοδοτώ υμάς όπως δια την επιτυχίαν των ανωτέρω λάβητε όλα τα μέτρα, έστω και αν είναι σκληρότατα, κατά των διοικήσεων των μη αντιλαμβανομένων την σοβαρότητα της ανάγκης τής μη διασπάσεως της συνοχής του στρατεύματος και γενικώς μη ευρισκομένων εις το ύψος της αποστολής ην καθώρισεν αυτοίς η Πατρίς.
Μη διστάσετε να κατέλθετε την κλίμακα της ιεραρχίας μέχρι και του κατωτάτου βαθμού.
Πέπεισμαι ότι θα φανήτε άξιοι της υψηλής αποστολής σας, ότι θα αντιμετωπίσητε την μεγάλην και κρίσιμον ταύτην εθνικήν στιγμήν με το αμείλικτον σθένος που επιβάλλουν αι περιστάσεις και ότι δεν θα επιτρέψητε να καταρρακωθούν αι ένδοξοι και ηρωϊκαί σελίδες που έγραψαν μέχρι σήμερον αντί τόσου αίματος και τόσων θυσιών τα ελληνικά στρατεύματα.
Αθήναι 20 Απριλίου 1941.
Ο αρχιστράτηγος
Α. ΠΑΠΑΓΟΣ».

Ο στρατηγός Πιτσίκας μετεβίβασεν αμέσως την πρώτην ληφθείσαν διαταγήν περί της αφίξεως του στρατηγού Γυαλίστρα εις τους στρατηγούς Τσολάκογλου και Μπάκον, οι οποίοι εκράτησαν αντίγραφόν της και υπεσχέθησαν ότι κατά την μεσημβρίαν θα ευρίσκωνται εις τα Ιωάννινα. Ο Τσολάκογλου μάλιστα διεβεβαίωσε τον Πιτσίκαν ότι μέχρι της αφίξεως του Γυαλίστρα θα ανέστελλε κάθε ενέργειαν περί συνθηκολογήσεως.
Το ενδιαφέρον δια τους κληθέντας εις την σύσκεψιν της μεσημβρίας στρατηγούς, εκτός των πληροφοριών που ώφειλαν να δώσουν εις τον στρατηγόν Γυαλίστραν προς κατατοπισμόν των εν Αθήναις, έπρεπε να είναι και αι πληροφορίαι που θα είχαν παρά τούτου περί των εις την πρωτεύουσαν γεγονότων, πολλάς σημαντικάς λεπτομερείας των οποίων πιθανόν να ηγνόουν και των οποίων η γνώσις και η εκτίμησις έπρεπε να βαρύνη επί των αποφάσεών των.
Αλλ’ ο στρατηγός Τσολάκογλου, μολονότι επρόκειτο περί αναβολής ολίγων ωρών, δεν κατενόησεν αυτήν την ανάγκην και αυτήν την υποχρέωσιν. Ήτο ήδη αποφασισμένος να προχωρήση προς την ενέργειαν περί συνθηκολογήσεως, παρά την υπόσχεσιν που είχε δώσει εις τον στρατηγόν Πιτσίκαν ότι θα την αναστείλη μέχρι της αφίξεως του στρατηγού Γυαλίστρα.
Οι αξιωματικοί και οι κήρυκες είχαν ήδη παρασκευασθή προς μετάβασιν εις τας εχθρικάς γραμμάς και ανεχώρησαν προς εκτέλεσιν της εντολής των. Ολίγον αργότερα ο στρατηγός Μπάκος εξέδωσε διαταγήν προς τους υπ’ αυτόν διοικητάς μεραρχιών εις την οποίαν έλεγε:

«Παρά την αντίθεσιν διοικητού Στρατιάς, έχων υπ’ όψιν ως υποχρεωτικήν εντολήν εξουσιοδότησίν σας λόγω οικτράς καταστάσεως ανδρών αρνουμένων να πολεμήσωσιν, ανέλαβον με συντριβήν πρωτοβουλίαν μετά λοιπών σωματαρχών και απεστάλησαν σήμερον πρωίαν κήρυκες προς Γερμανούς προς συνθηκολόγησιν. Εξορκίζω τους πάντας συγκρατήσωμεν ό,τι δυνατόν, ίνα τηρούντες σύνορα έναντι Ιταλών μέχρι λήψεως αποφάσεως περισώσωμεν ό,τι απομένει από τιμήν».

Εν τω μεταξύ ενώ οι Έλληνες κομισταί προτάσεων ανακωχής είχαν προχωρήσει εις τας γερμανικάς γραμμάς και τούτο ήτο αδύνατον να μη εγνώριζεν ο αρχηγός τών προς την Ήπειρον γερμανικών δυνάμεων, η εχθρική αεροπορία, αντί να χαλαρώση τουλάχιστον την ενέργειάν της, την ενέτεινε. Μέχρι της μεσημβρίας εβομβαρδίσθησαν δις τα Ιωάννινα με στόχον κατά την πρώτην επιδρομήν το οίκημα όπου ευρίσκετο το στρατηγείον της Στρατιάς Ηπείρου και την Παιδαγωγικήν Ακαδημίαν, όπου ήτο εγκατεστημένον το Α’ στρατιωτικόν νοσοκομείον. Αι απώλειαι υπήρξαν σοβαρώταται. Δύο βόμβαι εξερράγησαν εντός της χειρουργικής αιθούσης όπου εσυνεχίζοντο την ώραν εκείνην εγχειρήσεις και εφονεύθησαν ιατροί και νοσοκόμοι κατά την άσκησιν του ιερού των καθήκοντος.
Η τηλεγραφική επικοινωνία Ιωαννίνων - Αθηνών είχεν ήδη διακοπή καταστραφείσης της γραμμής και εις τας Αθήνας δεν επληροφορήθησαν εγκαίρως τα γεγονότα. Μόλις κατά την 21ην Απριλίου κατωρθώθη να σταλή δια του ασυρμάτου υπό του αρχιστρατήγου το ακόλουθον τηλεγράφημα, εκ του οποίου φαίνεται ότι δεν είχε ληφθή ακόμη εις τας Αθήνας η αναφορά του στρατηγού Πιτσίκα, η αναγγέλλουσα την συνθηκολόγησιν ως τετελεσμένον γεγονός:

«Δι’ ασυρμάτου.
Διοικητήν στρατιάς Ηπείρου.

Πληροφορούμαι ότι αντιστράτηγος Τσολάκογλου ανέλαβε πρωτοβουλίαν συνθηκολογήσεως.
Δέον κατανοηθή παρά πάντων ότι ύψιστα συμφέροντα πατρίδος απαγορεύουσι τούτο. Επικαλούμαι πατριωτισμόν πάντων.
Στρατός δέον αγωνισθή μέχρις εσχάτου ορίου δυνατοτήτων του.
Αντικαταστήσατε αμέσως Τσολάκογλου.
Ο Αρχιστράτηγος Α. ΠΑΠΑΓΟΣ»

Ο Ουίνστον Τσώρτσιλ ενέπνευσεν αισιοδοξίαν εις τους συμμάχους και κατά τας τραγικωτέρας στιγμάς του πολέμου. Φωτογραφία του 1946 κατά την διάρκειαν στρατιωτικής επιθεωρήσεως υπό του «Πατρός της Νίκης» εις Ντόβερ.

Την διαταγήν περί αντικαταστάσεως τού Τσολάκογλου δεν έλαβε καν ο στρατηγός Πιτσίκας. Η διαταγή έφθασεν όταν εις τον σταθμόν διοικήσεως της Στρατιάς Ηπείρου είχεν εγκατασταθή ο στρατηγός Τσολάκογλου.
Αλλ’ όχι πλέον κατά την ημέραν αυτήν, αλλά και κατά την προηγουμένην, όταν εξεδηλώθησαν αι προθέσεις των σωματαρχών, ήτο αδύνατον εις τον στρατηγόν Πιτσίκαν να λάβη οιονδήποτε μέτρον εναντίον τούτων. Οι διοικηταί σωμάτων στρατού, επαγγελλόμενοι την ταχυτέραν σύναψιν ανακωχής ως άμεσον ανάγκην του στρατού και λήξιν των δεινών και ως προσπάθειαν να περισωθή ό,τι ήτο δυνατόν απέναντι των Ιταλών, ήτο φυσικόν να είναι περισσότερον ευχάριστοι προς τας υπ’ αυτούς άλλωστε ευρισκομένας μονάδας, παρά η διοίκησις της Στρατιάς Ηπείρου, η οποία, προσπαθούσα να συγκρατήση τα πράγματα, συνιστά καρτερίαν και προσήλωσιν εις το καθήκον έως ότου η εις τας Αθήνας κατάστασις φέρη προς την λύσιν κατά τρόπον άξιον τού έως τότε συντελεσθέντος ηρωϊκού αγώνος, και χωρίς ζημίαν της όλης ελληνικής υποθέσεως. Την δύναμιν λοιπόν την είχαν πλέον οι σωματάρχαι και την εξεπροσώπει ο στρατηγός Τσολάκογλου, εις τον οποίον είχεν ανατεθή η ενέργεια και επομένως η αρχηγία, ως αρχαιότερον των εκ τούτων αντιστρατήγων. Ο Γερμανός στρατηγός Ντήτριχ με επιτελείς του μετέβη εις το Βοτονάσι, όπου ήλθεν εις επαφήν με τον στρατηγόν Τσολάκογλου. Εκεί συνετάχθη και υπεγράφη κατά την 6 μ. μ. το ακόλουθον πρακτικόν συνθηκολογήσεως προς ανακωχήν.

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΝ

Οι υπογεγραμμένοι στρατηγοί των ανδρείων στρατών Γερμανίας και Ελλάδος Ντήτριχ και Τσολάκογλου αντιπροσωπεύοντες τους αντιστοίχους στρατούς συνελθόντες εις Βοτονάσι συνωμολόγησαν τα κάτωθι:
1. Παύουν αι εχθροπραξίαι μεταξύ Ελλάδος και Γερμανίας την 18ην ώραν της σήμερον και μετ’ ολίγας ώρας παύουν αι εχθροπραξίαι μεταξύ Ελλάδος και Ιταλίας μερίμνη του Γερμανού αρχιστρατήγου.
2. Επιτρέπεται η διέλευσις γερμανικού στρατού από της 6ης αύριον Δευτέρας — 21ης Απριλίου — ίνα παρεμβληθή μεταξύ ελληνικών και ιταλικών στρατευμάτων και ίνα διευκολυνθώσι τα κάτωθι συμφωνηθέντα:
α. Τα ελληνικά στρατεύματα υποχρεούνται ν’ αποσυρθούν μέχρι των παλαιών ελληνοαλβανικών συνόρων εις χρονικόν διάστημα 10 ημερών.
β. Αι στρατιαί Ηπείρου και Μακεδονίας θ’ αποστρατευθούν, των ανδρών παραδιδόντων τον οπλισμόν των εις αποθήκας ορισθησομένας παρά της στρατιάς και έπειτα θα μεταβούν εις τας εστίας των.
γ. Οι αξιωματικοί θα φέρουν την εξάρτυσιν και τον οπλισμόν των τιμητικώς μη θεωρούμενοι ως αιχμάλωτοι. Ο στρατός θα ρυθμισθή και οι αξιωματικοί θα διοικούνται βάσει των ελληνικών νόμων.
δ. Ο εφοδιασμός γενικώς του στρατού θα συνεχισθή μερίμνη αυτού.
Εφ’ ω συνετάγη το παρόν εις διπλούν είς τε την ελληνικήν και την γερμανικήν εις Βοτονάσι την 18ην ώραν της 20ης Απριλίου 1941.
Ο Γερμανός στρατηγός ΝΤΗΤΡΙΧ
Ο Έλλην στρατηγός Γ. ΤΣΟΛΑΚΟΓΛΟΥ

Το πρωτόκολλον ετέθη εις εφαρμογήν την 11ην μ. μ., διότι ανεμένετο να εγκριθή τούτο εν τω μεταξύ υπό του στρατάρχου Λιστ.
Κατόπιν τούτων ο στρατηγός Πιτσίκας, θεωρών περιττήν την εις την Στρατιάν παρουσίαν του, ανεχώρησεν από τα Ιωάννινα δια τας Αθήνας. Την διοίκησιν της Στρατιάς ανέλαβεν ο στρατηγός Τσολάκογλου.
Αλλά το πρωτόκολλον της 20ης Απριλίου, το περιέχον άλλως τε ανεπαρκείς όρους και το οποίον είχεν υπογράψει εκ μέρους τών Γερμανών ο διοικητής της ενεργούσης προς την Ήπειρον θωρακισμένης μεραρχίας «Αδόλφος Χίτλερ» στρατηγός Ντήτριχ και όχι εκπρόσωπος της γερμανικής στρατιάς, δεν ήτο πράγματι παρά ένα πρώτον πρακτικόν προς κατάπαυσιν τών εχθροπραξιών και διευθέτησιν τής απέναντι αλλήλων θέσεως των ελληνικών και ιταλικών στρατευμάτων, προς πραγματοποίησιν της οποίας είχε προχωρήσει προς την Ντραμπάτοβαν η σημειωθείσα γερμανική μηχανοκίνητος φάλαγξ.
Δεν εξετελέσθησαν εν τούτοις ούτε αι αναληφθείσαι δια του πρωτοκόλλου τούτου υποχρεώσεις των Γερμανών. Η ιταλική αεροπορία, παρά τον όρον ότι θα καταπαύσουν «μετ’ ολίγας ώρας από της υπογραφής του πρωτοκόλλου και αι μεταξύ Ελλάδος και Ιταλίας εχθροπραξίαι μερίμνη του Γερμανού αρχιστρατήγου», εξηκολούθησεν εντατικώτερον την δράσιν της και κατά την 21ην Απριλίου.
Εξ άλλου η μηχανοκίνητος γερμανική φάλαγξ που είχε φθάσει εις την Ντραμπάτοβαν, εις μικράν απόστασιν από των Ιωαννίνων δια να παρεμβληθή μεταξύ των ελληνικών και των ιταλικών στρατευμάτων, είχε παραδοθή εις αναψυχήν παρά την ιστορικήν λίμνην.
Εσχηματίζετο εκ τούτου εις τα Ιωάννινα η εντύπωσις ότι το υπογραφέν πρωτόκολλον απετέλει σκηνοθεσίαν προς παράλυσιν πάσης κινήσεως του ελληνικού στρατού προς άμυναν.
Εις το σημείον τούτο ευρίσκοντο τα πράγματα όταν την 4ην μ. μ. έφθασαν εις τα Ιωάννινα ο στρατηγός Γκράιφεμπεργκ, επιτελάρχης του Λιστ, και ο στρατηγός Ντήτριχ, οι οποίοι έφεραν εις τον στρατηγόν Τσολάκογλου προς υπογραφήν «πρωτόκολλον παραδόσεως». Δια των όρων του πρωτοκόλλου τούτου η ανωτέρα διοίκησις τών εις την Ελλάδα γερμανικών στρατευμάτων απεδέχετο την άνευ όρων παράδοσιν της ελληνικής στρατιάς Ηπείρου και Μακεδονίας, οι ανήκοντες εις την ελληνικήν στρατιάν εθεωρούντο ως αιχμάλωτοι πολέμου, οι οποίοι θα παρέμεναν προς το παρόν εις χώρους συγκεντρώσεως, προβλεπομένου ότι εις το τέλος θ’ απηλευθερούντο όλοι.
Ο στρατηγός Τσολάκογλου, ο οποίος είχε πιστεύσει ότι όλη η ταλαιπωρία του θα περιωρίζετο εις το πρωτόκολλον που είχεν υπογράψει κατά την προηγουμένην, εχαρακτήρισε το «πρωτόκολλον παραδόσεως» ως δεύτερον τοιούτον, αποτελούν παραβίασιν του πρώτου, διεμαρτυρήθη δια τας «νέας αξιώσεις», δεν ήθελε να το υπογράψη, χαρακτηρίζων εαυτόν ως αιχμάλωτον πολέμου ο οποίος δεν είχεν ελευθέραν γνώμην δια ν’ αποφασίση και τέλος υπό την πίεσιν των πραγμάτων το υπέγραψε.
Αλλ’ αι δοκιμασίαι του στρατηγού δεν είχαν τελειώσει. Κατά την 2αν μ. μ. της επομένης, 22ας Απριλίου, παρουσιάσθη εις το στρατηγείον της Στρατιάς Ηπείρου νέα επιτροπή Γερμανών αξιωματικών, εκ μέρους της διοικήσεώς των, η οποία εζήτει τροποποίησιν του υπογραφέντος «πρωτοκόλλου παραδόσεως» και υπέδειξε ταυτοχρόνως ν’ απευθυνθή η ανωτέρα διοίκησις της Στρατιάς Ηπείρου και Μακεδονίας εις την ανωτάτην ιταλικήν διοίκησιν και να ζητήση και παρ’ αυτής σύναψιν ανακωχής. Εις το νέον πρωτόκολλον θα έπρεπε να συνυπογράψη και ο εκπρόσωπος του ιταλικού στρατού.
Ο στρατηγός Τσολάκογλου διεμαρτυρήθη και αυτήν την φοράν δια την τροποποίησιν πρωτοκόλλου υπογραφέντος μόλις προ εικοσιτετραώρου. Οι Γερμανοί επέμειναν και άφησαν διάστημα τριών ωρών δια να σκεφθή ο Έλλην στρατηγός. Μετά το τρίωρον τούτο ο στρατηγός Τσολάκογλου απηύθυνεν έγγραφον διαμαρτυρίαν προς τον αντιστράτηγον Γιόντελ ότι «ως αιχμάλωτος των Γερμανών μεθ’ όλου του υπ’ αυτόν στρατού δεν δύναται ν’ αποφασίση ελευθέρως, αλλ’ είναι υποχρεωμένος να υπακούση εις τας διαταγάς της γερμανικής διοικήσεως, η οποία θα υπέχη την ευθύνην. Ουχ ήττον δεν δύναται παρά να σημειώση την δια τρίτην φοράν επί τα χείρω δια τον ελληνικόν στρατόν τροποποίησιν των όρων της ανακωχής, δι’ ό και διαμαρτύρεται». Τούτο εσήμαινεν ότι υπέκυπτε.
Εδέησε ν’ αποσταλή και εις την ανωτάτην ιταλικήν στρατιωτικήν διοίκησιν επιτροπή αξιωματικών δια να ζητήση ανακωχήν. Η επιτροπή απετελέσθη από ένα συνταγματάρχην και δύο ακόμη αξιωματικούς κατωτέρου βαθμού και θα συνωδεύετο από ένα σαλπιγκτήν και ένα κήρυκα με λευκήν σημασίαν.* Ο ορισθείς συνταγματάρχης παρεκάλεσε ν’ απαλλαγή της οδυνηράς αποστολής, αλλά διετάχθη εκ νέου υπό του στρατηγού Τσολάκογλου να την εκτέλεση.
Οι Ιταλοί έκαμαν κινηματογραφικήν ταινίαν της προσελεύσεως των Ελλήνων αξιωματικών προς αίτησιν συνάψεως ανακωχής, την οποίαν επέβαλαν δια των Γερμανών. Έτσι θα ικανοποιείτο το φιλοθεάμον ιταλικόν κοινόν, το οποίον έπειτα από τόσας συνεχείς ήττας του ιταλικού στρατού θα έβλεπεν επί τέλους έξαφνα τους Έλληνας να ζητούν ανακωχήν.
Ο στρατηγός Τσολάκογλου ειδοποιηθείς μετέβη δι’ αεροπλάνου κατά την 23ην Απριλίου εις την Θεσσαλονίκην. Εκεί υπεγράφη το ακόλουθον πρωτόκολλον:

Σύμβασις συνθηκολογήσεως μεταξύ της ανωτάτης διοικήσεως του γερμανικού στρατού και της διοικήσεως του εν Αλβανία ιταλικού στρατου αφ’ ενός και της ελληνικής στρατιάς Ηπείρου και Μακεδονίας αφ’ ετέρου.

Η ανωτάτη διοίκησις της βασιλικής ελληνικής στρατιάς Ηπείρου Μακεδονίας, αντιπροσωπευομένη υπό του αρχιστρατήγου στρατηγού Τσολάκογλου, προέβη εις διάβημα παρά τη ανωτάτη διοικήσει των γερμανικών στρατευμάτων εν Ελλάδι και παρά τη ανωτάτη ιταλική διοικήσει τού εν Αλβανία στρατού με την παράκλησιν της αποδοχής τής άνευ όρων συνθηκολογήσεως της ελληνικής στρατιάς Μακεδονίας Ηπείρου.
Άρθρ. 1. Η ανωτάτη γερμανική και ιταλική διοίκησις αποδέχονται την τοιαύτην άνευ όρων παράδοσιν της ελληνικής στρατιάς Ηπείρου -Μακεδονίας.
Άρθρ. 2. Οι ανήκοντες εις την ελληνικήν στρατιάν Ηπείρου - Μακεδονίας είναι αιχμάλωτοι πολέμου. Λαμβανομένης υπ’ όψει τής υπό των ελληνικών στρατευμάτων επιδειχθείσης ανδρείας επί του πεδίου της μάχης και της ως εκ τούτου διατηρήσεως της στρατιωτικής τιμής διατηρούσιν οι Έλληνες αξιωματικοί ξίφος και εξάρτυσιν.
Άπαντες οι Ιταλοί αιχμάλωτοι πολέμου, οίτινες υπάρχουν εν τη περιοχή της ελληνικής στρατιάς Ηπείρου - Μακεδονίας, πρέπει να παραδοθούν αμέσως εις τα ιταλικά στρατεύματα. Οι Έλληνες αιχμάλωτοι πολέμου θα συγκεντρωθούν επί του παρόντος εις στρατόπεδα συγκεντρώσεως. Μετά το πέρας των εχθροπραξιών επί του ελληνικού ηπειρωτικού εδάφους και των Ιονίων νήσων προβλέπεται η απελευθέρωσις απάντων των αξιωματικών, υπαξιωματικών και στρατιωτών.
Άρθρ. 3. Η ανωτάτη ελληνική διοίκησις φροντίζει όπως τα ελληνικά τμήματα παραμείνουν υπό την διοίκησιν των αξιωματικών των και όπως λάβουν πάντα τα μέτρα δια την τακτικήν διεκπεραίωσιν της συνθηκολογήσεως. Ο εφοδιασμός και η ιατρική περίθαλψις τών εν αιχμαλωσία στρατευμάτων είναι κατ’ αρχήν έργον της ανωτάτης ελληνικής διοικήσεως.
Άρθρ. 4. Τα όπλα, άπαν το πολεμικόν υλικόν και αι προμήθειαι της στρατιάς ταύτης συμπεριλαμβανομένου και του αεροπορικού υλικού, ως και αι επίγειοι εγκαταστάσεις αεροπορίας είναι λεία πολέμου.
Άρθρ. 5. Η ανωτάτη διοίκησις των ελληνικών στρατευμάτων φροντίζει με παν μέσον όπως αι εχθροπραξίαι καταπαύσουν άνευ χρονοτριβής, όπως πάσα καταστροφή ή εκμηδένισις πολεμικού υλικού και προμηθείας παύση και όπως αι εν τη περιφερεία της στρατιάς υπάρχουσαι οδοί επισκευασθούν πάραυτα.
Άρθρ. 6. Ο απόπλους πλοίων πάσης φύσεως εκ των λιμένων και πάσα αεροπορική επικοινωνία εν τη περιφερεία της στρατιάς Μακεδονίας και Ηπείρου πρέπει ν’ απαγορευθή με άμεσον ισχύν του όρου τούτου.
Η ανωτάτη διοίκησις της ελληνικής στρατιάς είναι υπεύθυνος όπως κατασχεθούν τα εις τους λιμένας ευρισκόμενα πλοία, συμπεριλαμβανομένων και των φορτίων τών ως και των λιμενικών εγκαταστάσεων, και όπως ταύτα παραμείνουν υπό την επίβλεψιν των ελληνικών στρατευμάτων μέχρις ότου ληφθή οριστική απόφασις περί αυτών.
Άρθρ. 7. Η ανωτάτη διοίκησις των ελληνικών στρατευμάτων ορίζει πληρεξουσίους επιτελικούς συνδέσμους, οίτινες κανονίζουν τας λεπτομερείας τής διεκπεραιώσεως τής συνθηκολογήσεως μετά των γερμανικών και ιταλικών υπηρεσιών και οίτινες θα κατονομασθούν. Οι επιτελικοί ούτοι σύνδεσμοι παραδίδουν όσον το δυνατόν ενωρίτερον μίαν συγκεντρωτικήν κατάστασιν της δυνάμεως εξοπλισμού και πολεμικής συνθέσεως της μέχρι τούδε στρατιάς Ηπείρου - Μακεδονίας.
Άρθρ. 8. Η κατάπαυσις των εχθροπραξιών μεταξύ των γερμανικών στρατευμάτων και των ελληνικών στρατευμάτων της στρατιάς Ηπείρου - Μακεδονίας παραμένει ως καθορίζεται εν τω πρωτοκόλλω παραδόσεως της 21ης Απριλίου. Η κατάπαυσις των εχθροπραξιών μεταξύ των ιταλικών και της στρατιάς Ηπείρου - Μακεδονίας τίθεται εν ισχύι μόνον την 23ην Απριλίου 18ην ώραν, εκτός εάν τα ελληνικά στρατεύματα προ του ιταλικού μετώπου κατέθεσαν τα όπλα προηγουμένως ήδη.
Άρθρ 9. Δια της συμβάσεως ταύτης τίθεται εκτός ισχύος το πρωτόκολλον παραδόσεως της 21ης Απριλίου, το συνταχθέν μεταξύ της ανωτάτης διοικήσεως των γερμανικών στρατευμάτων εν Ελλάδι και τού ανωτάτου διοικητού της ελληνικής στρατιάς Ηπείρου - Μακεδονίας.
Δια την ιταλικήν ανωτάτην διοίκησιν εν Αλβανία
ΦΕΡΡΕΡΟ
Δια την γερμανικήν ανωτάτην στρατιωτικήν διοίκησιν
ΓΙΟΝΤΕΛ
Ο αρχιστράτηγος της ελληνικής στρατιάς Ηπείρου - Μακεδονίας
ΤΣΟΛΑΚΟΓΛΟΥ

Ενώ εσυνεχίζετο από της 22ας Απριλίου η προεργασία δια την συνθηκολόγησιν και με τους Ιταλούς και δια την υπογραφήν του οριστικού τούτου πρωτοκόλλου και με τους δύο αντιπάλους, αι μονάδες του ελληνικού στρατού εκινούντο χωρίς ανάπαυλαν προς τα Ιωάννινα δια να εισέλθουν νοτίως της γραμμής Ηγουμενίτσα - Μπισδούνι - Μέτσοβον μέχρι της 6 μ. μ. της 23ης Απριλίου, δια ν’ αποφύγουν την επαφήν με τον ιταλικόν στρατόν προ της υπογραφής του πρωτοκόλλου. Ο Γερμανός στρατηγός Μπίλερ επέδειξεν ενδιαφέρον δια τούτο διατάξας τον διοικητήν της γερμανικής φάλαγγος διαχωρισμού μεταξύ Ελλήνων και Ιταλών να παραμείνη εις τας θέσεις του και πέραν της εσπέρας της 23ης Απριλίου, της καθοριζομένης εκ των αρχικών διαταγών που είχε. Παρετηρείτο έκτοτε γενικώς μεταξύ των Γερμανών, και ιδίως των αξιωματικών, πνεύμα αντιπαθείας προς τους Ιταλούς, των οποίων αι κατακτητικαί επιδιώξεις ήσαν ασυμβίβαστοι προς την πολεμικήν των ικανότητα.


Γέρων Κρητικός προ του τάφου τού Ελευθερίου Βενιζέλου εις την Κρήτην. Οι αγώνες τον Κρητικού λαού διά την ελευθερίαν επανελήφθησαν κατά τον ελληνογερμανικον πόλεμον και την επακολουθήσασαν κατοχήν. Ένα από τα καταπληκτικά κατορθώματα τών παλληκαριών τής Κρήτης ήτο η κατά την 26ην Απριλίου 1944 απαγωγή τού Γερμανού αντιστρατήγου Κράιπε και η μεταφορά του εις Αίγυπτον υπό αληθώς μυθιστορηματικάς συνθήκας.

Αλλά με την πάροδον των ημερών εξεδηλώθησαν αι βαναυσότητες και τα βάρβαρα ένστικτα των Γερμανών. Συχνά Γερμανοί επετίθεντο εναντίον Ελλήνων στρατιωτών και αξιωματικών και τους αφαιρούσαν τα χρήματα και τα πολύτιμα ή απλώς εύχρηστα αντικείμενα που έφεραν επάνω των, υπό την απειλήν πιστολιού αν εύρισκαν αντίστασιν και υπό την ανοχήν των αξιωματικών των. Κανέν παράπονον ή διαμαρτυρία προς προϊσταμένας αρχάς δεν ίσχυεν, ούτε υπήρχε σεβασμός προς την ιεραρχίαν του καμφθέντος και ευρισκομένου εντός της ιδίας χώρας στρατού. Εις την Φιλιππιάδα Γερμανοί στρατιώται ελεηλάτησαν τας αποσκευάς εκστρατείας Ελλήνων αξιωματικών, και άλλοι εισήλθον εις το ξενοδοχείον της μικράς αυτής πόλεως, όπου είχε σταθμεύσει ο στρατηγός Δεμέστιχας, και ηξίωσαν να εξέλθη τούτου ο Έλλην στρατηγός.
Αι ελληνικαί μονάδες είχαν ευρεθή μέχρι της μεσημβρίας της 24ης Απριλίου εις την υπό τών Γερμανών κατεχομένην νοτίως της γραμμής Ηγουμενίτσης ζώνην, χωρίς να ζητηθή να συγκεντρωθούν εις καθωρισμένον χώρον οι αιχμάλωτοι, παρά τα ορισθέντα δια του πρωτοκόλλου.
Όταν δε μετ’ ολίγας ημέρας ελήφθη εκ γερμανικής πρωτοβουλίας και επιβολής η απόφασις ν’ αποστρατευθούν οι Έλληνες αξιωματικοί και οπλίται και να μεταβούν εις τας εστίας των, κατωρθώθη να μετακινηθούν προς νότον δια την ενέργειαν της αποστρατεύσεως όσαι δυνάμεις παρέμεναν ακόμη συγκροτημένοι. Μέχρι του τέλους του Απριλίου δεν είχαν απομείνει εις τα εις την Ήπειρον στρατόπεδά των παρά μόνον 55.000 άνδρες. Οι λοιποί είχαν διαρρεύσει νοτίως δια των ορεινών κυρίως οδεύσεων, αι οποίαι δεν ετέλουν υπό τον γερμανικόν έλεγχον.
Αυτό ήτο το τέλος της από των μέσων του Απριλίου περιπετείας της ενδόξου εκείνης στρατιάς.
Το εκ της μελέτης της εξελίξεως τών εις την Ήπειρον γεγονότων συμπέρασμα δεν είναι εύκολον. Τα γεγονότα υπήρξαν αποτέλεσμα πιεζούσης πραγματικότητος, αλλά και ψυχολογικών καταστάσεων και αιτίων και ασταθμήτων παραγόντων. Το πρωτόκολλον οπωσδήποτε περιείχε τους ελαφροτέρους δυνατούς όρους δια την Ελλάδα.**

* Εδώ ο Διονύσιος Α. Κόκκινος άλλον εννοεί «σημαίαν».

** ΠΗΓΗ: Διονυσίου Α. Κόκκινου, της Ακαδημίας Αθηνών: «Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος», Εκδόσεις Μέλισσα.

Αύριο: Η κατάληψις της Χώρας .