Οι σύγχρονες μειονότητες στην Τουρκία

Κωδικός Πόρου: 00285-112214-4915
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 16/11/13 20:44
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Εθνικά Θέματα, 00285-112214-4915




Περιγραφή:

Οι σύγχρονες μειονότητες στην Τουρκία

Διαβάστε ένα Κείμενο-Ομιλία του Νικολάου Ουζούνογλου Καθ. Ε.Μ.Π. Προέδρου του Νέου Κύκλου Κωνσταντινουπολιτών με τίτλο: «Η σκιά της αντίληψης του επικρατούντος έθνους και οι σύγχρονες μειονότητες στην Τουρκία: Η περίπτωση της Ελληνορθόδοξης Κοινότητας», όπου με νηφαλιότητα θέτει το θέμα των μειονοτήτων στην γειτονική Τουρκία.

Η σκιά της αντίληψης του επικρατούντος έθνους και οι σύγχρονες μειονότητες στην Τουρκία: Η περίπτωση της Ελληνορθόδοξης Κοινότητας

(Κείμενο Ομιλία στο Συνέδριο «Η Σημερινή Κωνσταντινούπολη» 25/5/2013 στην Αθήνα)

του Νικολάου Ουζούνογλου Καθ. Ε.Μ.Π. Προέδρου του Νέου Κύκλου Κωνσταντινουπολιτών

 

Ιστορική εισαγωγή

Η ανάλυση των γεγονότων της αντιμε­τώπισης των μη-Μουσουλμανικών κοινο­τήτων στον 19° αιώνα και 20° αιώνα και ιδιαίτερα της Ελληνορθόδοξης Κοινότητας τόσο από πλευράς ιστορίας όσο και κοινωνικής ανάλυσης έχει γίνει σε επαρκή βαθμό και είμαστε σε θέση σήμερα να ξέρουμε την εξέλιξη των γεγονότων που διαδραματίστηκαν μετά από το 1923. Ως Οι.Ομ.Κω. όλα τα τελευταία χρόνια στις επετείους των Σεπτεμβριανών έγινε προσπάθεια της αντικειμενικής ανά­λυσης των σκληρών αντιμειονοτικών μέτρων που εφάρμοσαν οι εκάστοτε Κυβερνήσεις της Τουρκίας ιδιαίτερα μετά το 1923. Επί της ουσίας η κρατική βαθειά ιδεολογία παρέμεινε αναλλοίωτη ιδιαίτερα μετά από το 1876 τόσο την εποχή της απολυταρχίας του Σουλτάνου Χαμίτ (η προσπάθεια της αφαίρεσης των θεσμικών δικαιωμάτων 1882), την σκληρή περίοδο των Νεό­τουρκων 1908-1919 αλλά και την ακολουθείσα Κεμαλική/μετά Κεμαλική περίοδο μέχρι και το 2003. Πρόσφατα οργανώθηκε από το Δ.Σ. της Οι.Ομ.Κω. ένας κύκλος σεμιναρίων "Η Ιστορία και ο Πολιτισμός των Ρωμιών της Πόλης". Η πιο ενδιαφέρουσα ερώτηση που τέθηκε από τους παρακολουθούντες ήταν ποια ήταν η ουσία της συστηματικής και αταλάντευτης πολιτικής αφανισμού κατά των μη-Μουσουλμανικών Κοινοτήτων και ιδι­αίτερα κατά της Ελληνορθόδοξης μειονότητας. Η απάντηση είναι ότι εξορισμού οι Κοινότητες αυτές ως μη- αφομοιώσιμες μέσω του εξισλαμισμού στο σώμα τον Τουρκισμού ορίστηκαν ως "εν δυνάμει εχθροί" ή "εσωτερικοί εχθροί". Ταυτόσημη έννοια και συνυφασμένη με το δόγμα αυτό είναι μια πιο ιστορικά παλαιά δογματική αρχή που κλη­ρονομήθηκε από την Οθωμανική εποχή του "Επικρατούντος Μίλλετ" χωρίς η λέξη Μιλλέτ να σημαίνει έθνος αλλά θρησκευτική Κοι­νότητα. Πράγματι η αντίληψη αυτή του επι­κρατούντος μιλλέτ υπήρξε η κεντρική κρατική ιδεολογία όλη την περίοδο της επιθετικής και κατακτητικής στασιμότητας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (1453-1683). Η όλη περίοδος του Τανζιμάτ - χαρακτηρίζεται από την αλλαγή του καθεστώτος στην επιφάνεια μόνο του καθεστώτος του κυρίαρχου επί των υπό-κυριαρχία λαών. Δύο φορές το Οθωμανικό Κράτος με φιρμάνια του Σουλτάνου το 1839 και 1856 διακήρυξε την κατάργηση του συστήματος της ανισότητας των Μουσουλμάνων και μη-Μουσουλμάνων. Η δεύτερη φορά είναι μετά από τον Κριμαϊκό Πόλεμο οπότε αυξάνει η επιρροή της Αγγλίας και Γαλλίας μέσα στην Αυτοκρατορία. Παρόλη την περιορισμένη της επιτυχία για την ισότητα, σήμερα οι αντικειμενικοί παρα­τηρητές συμπεραίνουν ότι η μόνη περίοδος που υπήρξαν βήματα στην επικράτηση ενός κράτους νόμου-δικαίου υπήρξε η περίοδος 1856-1876 όπου συγκροτούνται συμβούλια των εθνοτήτων με συμμετοχή όλων των Κοινοτήτων. Για πρώτη φορά υπάρχει μια άνθιση κρατικών ιδρυμάτων με συμμετοχή και μη-Μουσουλμα­νικών Κοινοτήτων. Ο Ελληνικός τύπος αρχίζει να αποτελεί πα­ράγοντα ανανέωσης όλης της κοινωνίας της απέραντης Οθω­μανικής Αυτοκρατορίας. Ωστόσο παραμένει το πρόβλημα ότι μεγάλο μέρος της στρατιωτικής και πολιτικής γραφειοκρατίας δεν δέχθηκε την αρχή της ισοπολιτείας επικαλούμενη το δικαίωμα του "κατακτητή". Στο τέλος της περιόδου αυτής η προσπάθεια εγκαθίδρυση μιας συνταγματικής μονομαχίας είναι βραχύβια περίπου 1 χρόνο. Το πρώτο Σύνταγμα που καταρτίστηκε το 1876 αποσύρεται από ισχύ από τον νέο Σουλτάνο Χαμίτ II με πρόφαση την πορεία του Ρώσο-Τουρκικού Πολέμου. Το σύνταγμα αυτό επανήλθε το 1908 αλλά ουσιαστικά δεν εφαρ­μόστηκε ποτέ. Είναι όμως ανάγκη να αναφερθεί ότι στο Σύνταγμα αυτό, το βασικό άρθρο του ορισμού της υπηκοότητας ότι παραμένει το πιο προοδευτικό μέχρι σήμερα σε σχέση με τα Συντάγματα του 1921/24,1961 και 1982.

Το Σύνταγμα του 1876 την οθωμανική υπηκοότητα:


Στο πρώτο Σύνταγμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ο ορι­σμός του υπηκόου διατυπώνεται ως εξής: "Ανεξάρτητα θρησκείας ή δόγματος όσοι έχουν δεσμό υπηκόου με το Οθωμανικό Κράτος ονομάζονται Οθωμανοί χωρίς καμία εξαίρεση. Η υπη­κοότητα αυτή αποκτάται ή αποκλείεται σύμφωνα με νόμο. Το Σύνταγμα αυτό παρέμεινε σε αδράνεια μέχρι τον Ιούλιο του 1908 και επανήλθε με το κίνημα των Νεότουρκων χωρίς όμως το Κίνημα αυτό να έχει σκοπό να το εφαρμόσει το Σύνταγμα. Το γεγονός αυτό αποδεικνύεται από το άρθρο του έκφραση στο τύπο των Κομιτάτου Ε&Π Χουσεϊν Τσαχίτ (Γιάλτσιν) με το τίτλο "Μιλλέτι Χακίμε" όπου ευθαρσώς και ανοιχτά καλούσε τις μη-Μουσουλμανικές Κοινότητες σε υποταγή προς το κυρίαρχο Μιλλέτ-Έθνος μέσα στο άγχος του την επερχόμενη εκλογή στα αστικά κέντρα θα μειοψηφήσουν σε αριθμό οι Μουσουλμάνοι Υποψήφιοι. Πρέπει να πούμε ότι Χ.Τζ.Γιάλτσιν αποτέλεσε την αιχμή του δόρατος της πολιτικά υποκινούμενης βίας μέχρι και τη δεκαετία του 1950. Ο αναφερόμενος δημοσιογράφος υπήρξε ο ηθικός αυτουργός πολιτικών δολοφονιών όπως το 1909 του διαπρεπούς δημοσιογράφου Χασάν Φεχμί αλλά και του Αχμέτ Σαμίμ στενού συνεργάτη του Έλληνα Βουλευτή Παντελή Κοσμίδη. Ο ίδιος ο Χ.Τζ. Γιάλτσιν υπήρξε ο ηθικός αυτουργός του πογκρόμ κατά της αριστερής εφημερίδας Ταν της Σαμπίχα Σερτέλ το 1946. Αναφέρουμε τα γεγονότα αυτά για να δειχθεί η πρακτική της Νέο-τουρκικής ιδεολογίας που κυβέρνησε την Τουρκία από το 1908 μέχρι και πρόσφατα.
Τα Συντάγματα που καθιερώθηκαν στην Τουρκία στη συνέχεια διαπιστώνει κανείς ολοένα και περισσότερα ολισθαίνουν σε μία εθνικιστική κατεύθυνση. Χαρακτηριστικό είναι ο ορισμός στο Σύνταγμα το 1961 ο ορισμός του Πολίτη που δηλώνει ότι: "Όποιοι έχουν δεσμό υπηκοότητας με το τουρκικό κράτος είναι τούρκοι" και στη συνέχεια ορίζειότι όποιοι γεννιούνται από Τούρκο πατέρα και μητέρα είναι Τούρκοι. Αν ο πατέρας είναι ξένος και η μητέρα τούρκισα η απόκτηση υπηκοότητας καθορίζεται με νόμο. Στο σύνταγμα του 1982 παραμένει ο ίδιος ορισμός που αντικατοπτρίζει την επιβολή της αντίληψης του Επικυρίαρχου Έθνους.
Πλήθος νόμων της περιόδου 1923- μέχρι σήμερα επιβάλουν ότι όσοι είναι μη- Τούρκοι αν και πολίτες της Τουρκίας, δεν τους επι­τρέπονται να έχουν ίδια δικαιώματα με τους ακραιφνείς Τούρκους. Αυτή είναι η επίσημη στάση του Συστήματος, ενώ η διοικητική πρακτική είναι πολύ πιο ευρεία κατά των μη - Μουσουλμανικών Μειονοτήτων. Είναι κυρίως η μεθόδευση της αποδυνάμωσης των θεσμών, τρομοκράτησης των μη-Μουσουλμανών πολιτών και όλα τα συνακόλουθα μέτρα. Εξάλλου σήμερα πλήθος αρχειακών έγ­γραφων δείχνουν το σχέδιο του Κομιτάτου Ένωσης και Προόδου (1908-1919) και των διαδόχων τους Κεμαλικών (1919-2003) ότι ήταν οι μη- Μουσουλμάνοι εξ ορισμού είχαν καταταγεί στην κα­τηγορία των αφομοιώσιμων πληθυσμών και επομένως θα έπρεπε να τερματιστεί με οποιοδήποτε τρόπο η φυσική τους παρουσία. Το στρατηγικό σχέδιο ήταν οι μη-Μουσουλμανικοί πληθυσμοί να παραμείνουν σε ποσοστό μικρότερο του 5% ενώ οι Μουσουλμάνοι αλλά μη-Τούρκοι (όπως οι Κούρδοι, Τζερκέζοι, Λαζοί κτλ.) να περιοριστούν σε 10% ώστε να εκτουρκιστούν μέσα στον γενικό πληθυσμό των Τούρκων.

Οι πρόσφατες εξελίξεις


Πρέπει να τονιστεί ότι ανεξάρτητα από την επικράτηση του δόγ­ματος του επικυρίαρχου έθνους, το Σύνταγμα του 1961 για πρώτη φορά έφερνε μέτρα για δημιουργία δομών κράτους νόμου τα οποία όμως ποτέ δεν εφαρμόστηκαν για τις ισχνές πλέον μη-Μουσουλμανικές Κοινότητες, αλλά άνοιξαν κάποιο περιθώριο να ακουστούν αντι-απολυταρχικές αντιλήψεις, χωρίς βέβαια να χαθεί η επιβολή της Κεμαλικής Ιδεολογίας. Η ισχυροποίηση του στρατιωτικού Κατε­στημένου συντελείται ιδιαίτερα μετά το κίνημα του 1971, την κατάληψη του βορείου Τμήματος της Κύπρου και βέβαια το κίνημα του 1980. Το Σύνταγμα του 1982 που καταρτίστηκε από την σκληρή δικτατορία του στρατηγού Εβρέν αποτελεί από τα πλέον απολυταρχικά σε επίπεδο ιδεολογίας σύνταγμα διεθνώς αφού επιβάλει άρθρα που δεν μπορούν όχι μόνο να τροποποιηθούν αλλά και δεν μπορεί καν να προταθεί η αλλαγή τους δείχνει τον βαθμό της αντιδημο­κρατικής αντίληψης. Αν και τα τελευταία δύο χρόνια η παρούσα Κυ­βέρνηση του Ρ.Τ. Ερντογάν έχει συγκροτήσει επιτροπή που συζητεί την αλλαγή του Συντάγματος είναι αμφίβολο αν θα γίνει κάτι τέτοιο όπως δείχνουν οι εξελίξεις.
Σ' όλη τη διάρκεια από το 1923 αλλά ιδιαίτερα μετά από το 1950 η αντίθεση μεταξύ της Κεμαλικής Ελίτ και της παραδοσιακής Ισλα­μικής πλειοψηφίας είναι εμφανής με περιόδους μεταβαλλόμενης έντασης. Είναι όμως σίγουρο ότι μόλις μόνο πρόσφατα η Ισλαμική πλειοψηφία επέτυχε να επικρατήσει σ' ένα σημαντικό τμήμα του κρατικού μηχανισμού και εν μέρει μόνο στον έλεγχο της οικονομίας της χώρας, χωρίς βέβαια αυτό να έχει οριστικοποιηθεί. Μέσα στο πλαίσιο αυτής της αντιπαραθέσεις από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 εμφανίζεται και ένας τρίτος παράγοντας η μεγάλη μειονότητα που εθεωρείτο ως αφομοιώσιμη το γνωστό Κουρδικό ζήτημα που καθορίζεται τις εξελίξεις την τελευταία περίοδο.
Εδώ πρέπει να τονίσουμε ότι μέσα σ' αυτό το κλίμα των στρατηγικής φύσεως συγκρούσεων έχουμε εκτροπές από τις αρχές λειτουργίας ενός κράτους νόμου από πολλές πλευράς που φαίνονται ξεκάθαρα αν θυμηθούμε τις υποθέσεις: Σουσουρλούκ, Οι δραματικές εξελίξεις στην νοτιοανατολική Τουρκία, το δίκτυο της Εργκενεκόν και όλα τα παρεμφερή και το κυριότερο οι πολιτικές δολοφονίες πολιτών από άγνωστους θύτες που έχει αναφερθεί επίμονα ότι υπάρχει με κρατική ανάμιξη σε ανώτατο επίπεδο τις δεκαετίες 1980 και 1990. Η παρούσα ηγεσία της χώρας του Κόμματος της Ισλαμικής πα­ράταξης, που βρίσκεται στην εξουσία από το 2003, φαίνεται ότι έχει καταλαβαίνει τα αδιέξοδα της συνεχούς απομάκρυνσης από Κράτος νόμου και τις συνέπειες που έχει και με συστηματικό τρόπο ότι έχει προσπαθήσει να αλλάξει την πορεία των πραγμάτων χωρίς βέβαια να ελπίζει κανείς εύκολα να εγκαταλείπονται δόγματα σε μια ισχυρή κρατική παράδοση όπως της προκείμενης περίπτωσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι οι διαδικασίες προετοιμασίας του νέου συντάγματος στο καίριο άρθρο περί ορισμό του "υπηκόου" είναι σε αδιέξοδο. Πάντως εξίσου σημαντικό ζήτημα με την προ­σπάθεια εισαγωγής ενός σύγχρονου συντάγματος που θα εναρμο­νίζεται με το διεθνές πλαίσιο δικαιωμάτων του ανθρώπου, το ζήτημα των υπηκοοτήτων είναι το σοβαρότερο θέμα της αποκατάστασης των θεμάτων που αφορούν άμεσα την συμπεριφορά ενός αυταρχικού κράτους που παρά τους δικούς του νόμους εφάρμοσε διακρίσεις και βίαιες μεθόδους κατά των δικών της πολιτών. Αυτό είναι το καίριο ζήτημα που προσπαθεί η Οικουμενική Ομοσπονδία Κωνσταντινουπολιτών να προβάλει. Το καίριο ερώτημα είναι το εξής: «Τί σημαίνει στην περίπτωση που η Τουρκία μετατρεπόταν σ' ένα υποδειγματικό κράτος νόμου και δικαίου - κάτι που είναι ευχή όλων των θυμάτων πιστεύω - αν δεν υπήρχε η μέγιστη δυνατή απο­κατάσταση και δικαίωση των θυμάτων;». Και δεν μιλάμε μόνο για συγνώμη που σε κάποιο βαθμό έχει γίνει εν μέρει από τη παρούσα πολιτική ηγεσία και περισσότερο από τους διανοούμενους που ζουν στην Τουρκία, αλλά για ουσιαστικά μέτρα αποκατάστασης και θεραπείας κατά των μη-Μουσουλμανικών Κοινοτήτων και περισσότερο από όλες προς την Ελληνορθόδοξη Κοινότητα σύμφωνα με τον ορισμό της Συνθήκης της Λωζάννης.
Για να μιλήσουμε συγκεκριμένα και να μην μιλάμε αόριστα αναφέρω ότι σήμερα στην Γερμανία ζουν 150.000 Εβραίοι όταν δεν είχε μείνει κανείς το 1945. Πώς έγινε αυτό - είναι γνωστό το Γερμανικό κράτος έδειξε μεταμέλεια και έλαβε μέτρα αποκατά­στασης προς την Εβραϊκή Κοινότητα. Είναι χρήσιμο βέβαια να τονιστεί ότι το Γερμανικό κράτος οφείλει να κάνει το ίδιο και προς τους Έλληνες τόσο στην συμμετοχή του στην διάρκεια του Α' Παγκόσμιου πολέμου στον αφανισμό των Ελληνικών Κοινοτήτων της Ανατολής και της Ανατολικής Θράκης από την Κυβέρνηση των Νέο-τούρκων αλλά και τις φρικαλεότητες που έχουν προκαλέσει τα στρατεύματα κατοχής της στην Ελλάδα κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Γερμανία είναι υπόλογη ως κράτος ενώπιον του διεθνούς δικαίου και της ιστορίας για τα εγκλήματά της αυτά κατά των Ελληνικών Κοινοτήτων και τα οποία κανένας δεν μπορεί να τα παραγράψει.
Κλείνοντας θέλω να τονίσω τα κυριότερα ζητήματα που απαιτεί η Οι.Ομ.Κω να αντιμετωπιστούν από το κράτος της Τουρκίας είναι:
Αποκατάσταση των υπηκοοτήτων που αφαιρέθηκαν την περίοδο μετά από το 1960 κατά μαζικό τρόπο με σκοπό την μείωση του πληθυσμού της Ελληνορθόδοξης Κοινότητας.
Την νομική υποστήριξη προς τα θύματα και πρωτίστως στην αποκατάσταση των ιδιοκτησιακών τους δικαιωμάτων.
Την νομική αναγνώριση της Κοινότητας.
Την υποστήριξη με πρόγραμμα παλιννόστησης ιδιαίτερα νέων.
Την αποκατάσταση πολιτιστικών οντοτήτων που είχαν κατασχεθεί όπως το Αρχείο και η Βιβλιοθήκη του Ελληνικού Φιλολογικού Συλλόγου Κωνσταντινουπόλεως.
Άρση όλων των περιοριστικών μέτρων κατά των μειονοτικών ιδρυμάτων όπως η απαγόρευση της λειτουργίας της Ιεράς Θεο­λογικής Σχολής της Χάλκης και την επιστροφή των κατασχεθέντων βακουφικών ακινήτων, και το σημαντικότερο από όλα
Τον Σεβασμό του Οικουμενικού Πατριαρχείου ως ενός Ιδρύματος με παγκόσμια ακτινοβολία και ιστορία 2000 ετών.

=============

ΠΗΓΗ: Εφημερίδα «ΝΕΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΙΤΩΝ», ΤΡΙΜΗΝΗ ΕΚΔΟΣΗ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΜΑΪΟΣ 2013 – ΑΡ. ΦΥΛ. 497