Η Πολιτιστική Επιρροή της Ρωμανίας στους Άραβες!..

Κωδικός Πόρου: 00285-111971-2176
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 22/02/12 21:35
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Βυζαντινή Αυτοκρατορία!.., 00285-111971-2176




Περιγραφή:

Διαβάστε μια εμπεριστατωμένη και περισπούδαστη μελέτη του ιστορικού ερευνητή κ. Ιωάννου Α. Σαρσάκη, που μάς έστειλε προς δημοσίευση στην ιστοσελίδα μας, μέσα στην οποία αναπτύσσει μια σημαντική επιχειρηματολογία, αλλά και τι έλεγε επί του θέματος ο μεγάλος βυζαντινολόγος Στήβεν Ράνσιμαν μέσα στο έργο του «Βυζαντινός Πολιτισμός»!..


Στήβεν Ράνσιμαν: Στο έργο του «Βυζαντινός Πολιτισμός» αναφέρει ένα χαρακτηριστικό περιστατικό : ¨Ο μαθητής του Λέοντα του Φιλοσόφου που ήταν δούλος στη Βαγδάτη, προκάλεσε κατάπληξη στους σοφούς της αυλής του μορφωμένου χαλίφη Μαμούν με την υπεροχή του στο πεδίο της Γεωμετρίας¨. Σε άλλο σημείο του έργου του ο υπόψη ιστορικός αναφέρει για την επίδραση του πολιτισμού της Ρωμανίας προς τους Άραβες τα εξής : ¨Ο ρόλος που έπαιξε το Βυζάντιο στη δημιουργία του πολιτισμού του ισλάμ ήταν τεράστιος. Οι Άραβες που είχαν έρθει από την έρημο, ήταν άνθρωποι απλοϊκοί, λίγοι ήξεραν γράμματα, και αποπνέανε τον ασκητισμό. Όλες σχεδόν τις λεπτότητες που απόκτησαν αργότερα, τις πήραν από τους λαούς που υπόταξαν, μερικές από τους Πέρσες, αλλά πολύ περισσότερες από τον ελληνίζοντα σημιτικοχριστιανικό πολιτισμό της Συρίας και της Αιγύπτου….

Η ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΗΣ ΡΩΜΑΝΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΑΡΑΒΕΣ
ΚΕΙΜΕΝΟ ΙΩΑΝΝΗΣ Α. ΣΑΡΣΑΚΗΣ

Οι Άραβες, λαός σημιτικής καταγωγής, αρκετά χρόνια προ της ελεύσεως του Χριστού, κατέκτησαν την Αραβική χερσόνησο και την έρημο της Συρίας. Ο τρόπος ζωής τους ήταν νομαδικός, πολλές φορές όμως οι φυλές ενώνονταν για να πραγματοποιήσουν επιδρομές σε άλλους λαούς καθώς και επιθέσεις μεταξύ τους. Η συγγένεια του αίματος ήταν η μόνη βάση για τα κοινά συμφέροντά τους, όμως μια κάποια ελάχιστη αφορμή αρκούσε να προκαλέσει μακροχρόνιους πολέμους. Οι θρησκευτικές τους πεποιθήσεις ήταν πρωτόγονες και η έννοια του θεού αόριστη. Υπήρξαν μεγάλη απειλή για τη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, η οποία για να τους συγκρατήσει ανήγειρε μία γραμμή συνοριακών οχυρών.
Δείγματα πρωτογενούς πολιτισμικής ανάπτυξης των Αράβων, έχουμε από τις αρχές του 2ου π.Χ. αιώνος, όπου άρχισαν να σχηματίζουν ανεξάρτητα κρατίδια. Ο Αλεξάντερ Βασίλιεφ στο έργο του «Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας» στο κεφάλαιο όπου ιστορεί για τους Άραβες και την πολιτισμική αφύπνιση τους αναφέρει τα εξής : ¨Τα κράτη αυτά επηρεάσθηκαν πολύ από τον Αραμαϊκό και Ελληνικό πολιτισμό και ως εκ τούτου, είναι μερικές φορές γνωστά ως Αραβο-Αραμαϊκά Ελληνιστικά Βασίλεια¨.(1)
Η εγκατάσταση των Αράβων στις περιοχές κατά μήκος του δρόμου του εμπορίου και των καραβανιών, τους βοήθησε να αναπτυχθούν οικονομικά. Η πιο πλούσια πόλη στο δρόμο του εμπορίου ήταν η Μέκκα, η οποία ήταν φημισμένη πολύ πριν την παρουσία του Μωάμεθ. (α) Ο Μωάμεθ στις αρχές του 7ου αιώνος, ήταν ο άνθρωπος που κατάφερε μέσω της θρησκευτικής του διδασκαλίας να ενώσει τον Αραβικό κόσμο. Ο Αλεξάντερ Βασίλιεφ στο προαναφερθέν έργο του, εκθέτει τις δυσκολίες που αντιμετώπισε ο Μωάμεθ στο να αλλάξει τις βάρβαρες συνήθειες των Αράβων αναφέροντας τα εξής : ¨Ένα από τα πρώτα προβλήματα που απησχόλησαν τον Μωάμεθ υπήρξε η απομάκρυνση των Αράβων από την βάρβαρη τους κατάσταση και η προσαρμογή τους προς ανώτερες ηθικές αρχές. Αντί της διαδεδομένης σκληρής εκδικήσεως του αίματος δίδαξε στον λαό του την ειρήνη, την αγάπη και τον αυτό-έλεγχο. Επίσης θεωρούσε υπεύθυνο τον εαυτό του να τερματίσει την συνήθεια που είχαν μερικές Αραβικές φυλές να θάβουν ζωντανά νεογέννητα κορίτσια και επεχείρησε να ρυθμίσει τις σχέσεις των δύο φύλων, περιορίζοντας την πολυγαμία…¨.(2) Εδώ πρέπει να τονιστεί ότι ο Μωάμεθ ουδέποτε αποτέλεσε των θρησκευτικό ηγέτη όλων των Αράβων, στην πραγματικότητα εξουσίαζε κάτι λιγότερο από το 1/3 της Αραβικής χερσονήσου. Από την πλευρά του Χριστιανικού κόσμου, το Ισλάμ αντιμετωπίστηκε ως ένα είδος Χριστιανικής αίρεσης και οι πρώτες πληροφορίες που αντλούμε για τον Μωάμεθ από Ρωμηό ιστορικό είναι η Χρονογραφία του Θεοφάνη του Ομολογητή (β) αρχές του 9ου αιώνα.
Τον 7ο μ.Χ. αιώνα οι πολεμιστές του ισλάμ, εκμεταλλευόμενοι την εξασθένηση των δύο υπερδυνάμεων της εποχής (της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και των Περσών) καθώς και τις θρησκευτικές και δογματικές έριδες κυρίως μονοφυσιτών και ορθοδόξων, κατάφεραν να αποσπάσουν με επιδρομές πολλές περιοχές τους. Οι κατακτήσεις τους στις περιοχές των Περσών, αλλά κυρίως στα πνευματικά κέντρα της Ρωμανίας όπως η Αλεξάνδρεια, η Αντιόχεια, η Μικρά Ασία και νησιά του Αιγαίου, τους φέρνει σε επαφή με τους αρχαίους έλληνες συγγραφείς, τους όποιους με ευλάβεια διέσωσαν οι λόγιοι της Ρωμανίας, όπως ενδεικτικά αναφέρει ο ιδρυτής της σχολής της Βιέννης Χέρμπερτ Χούνγκερ στο περισπούδαστο έργο του «Βυζαντινή Λογοτεχνία» : ¨Η λόγια κοσμική γραμματεία του Βυζαντίου δεν βρίσκεται καθόλου στο περιθώριο της βυζαντινής κοινωνίας, αλλ΄ αντίθετα με τα καλύτερα της έργα – και όχι μόνο μ΄ αυτά – μας φέρνει στην καρδιά του πραγματικού κόσμου του Βυζαντίου. Το ότι αυτό συντελείται με την ταυτόχρονη αποδοχή πολυάριθμων στοιχείων της ελληνορωμαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς το χρωστάμε στην ακλόνητη υψηλή εκτίμηση και το θαυμασμό των Βυζαντινών γι΄ αυτή την κληρονομιά και στις χιλιόχρονες ειλικρινείς προσπάθειες τους για τη συντήρησή της. Χωρίς αυτή την γνήσια βυζαντινή στάση, που διαμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό την λόγια κοσμική γραμματεία, δεν θα μπορούσαμε να διαβάζουμε σήμερα πια ούτε τον Όμηρο ούτε τους Τραγικούς ούτε τον Αριστοφάνη ούτε τον Πίνδαρο, αλλ΄ ούτε και τον Ηρόδοτο ή τον Θουκυδίδη¨.(3) Οι μορφωμένοι χριστιανοί των κατακτημένων περιοχών υπήρξαν η κύρια πηγή γνώσεων για τους Άραβες. Ο Στήβεν Ράνσιμαν στο έργο του «Βυζαντινός Πολιτισμός» αναφέρει ένα χαρακτηριστικό περιστατικό : ¨Ο μαθητής του Λέοντα του Φιλοσόφου(γ) που ήταν δούλος στη Βαγδάτη, προκάλεσε κατάπληξη στους σοφούς της αυλής του μορφωμένου χαλίφη Μαμούν με την υπεροχή του στο πεδίο της Γεωμετρίας¨.(4) Σε άλλο σημείο του έργου του ο υπόψη ιστορικός αναφέρει για την επίδραση του πολιτισμού της Ρωμανίας προς τους Άραβες τα εξής : ¨Ο ρόλος που έπαιξε το Βυζάντιο στη δημιουργία του πολιτισμού του ισλάμ ήταν τεράστιος. Οι Άραβες που είχαν έρθει από την έρημο, ήταν άνθρωποι απλοϊκοί, λίγοι ήξεραν γράμματα, και αποπνέανε τον ασκητισμό. Όλες σχεδόν τις λεπτότητες που απόκτησαν αργότερα, τις πήραν από τους λαούς που υπόταξαν, μερικές από τους Πέρσες, αλλά πολύ περισσότερες από τον ελληνίζοντα σημιτικοχριστιανικό πολιτισμό της Συρίας και της Αιγύπτου. Ο πολιτισμός αυτός, που ήταν ήδη βυζαντινός, εξακολούθησε να τροφοδοτείται συνεχώς από το Βυζάντιο και μετά την κατάκτηση¨.(5) Παρακάτω ο μεγάλος Βρετανός Βυζαντινολόγος αναφερόμενος στην εποχή του Αυτοκράτορα Θεόφιλου (δ) (9ος αιώνας) αναφέρει : ¨Η βασιλεία του όμως ήταν επίσης εποχή πνευματικής αναγέννησης στην Κωνσταντινούπολη, που η Βαγδάτη βιάστηκε να την αντιγράψει. Μάταια όμως παρακαλούσαν τους μεγάλους Βυζαντινούς γεωμέτρες, όπως τον Ιωάννη το Γραμματικό (ε), να πάνε να διδάξουν του μωαμεθανούς σοφούς. Από την εποχή αυτή οι σχολές της Κωνσταντινούπολης αρχίζουν να ασκούν πολύ μεγάλη έλξη στους πνευματικούς ανθρώπους του ισλάμ. Δύο αιώνες αργότερα ο Ψελλός (στ) είχε ανάμεσα στους μαθητές του πολλούς Άραβες κι ακόμα και ένα Βαβυλώνιο.¨(6) Στο ίδιο μήκος κύματος και ο Αλεξάντερ Βασίλιεφ στο πόνημά του «Το Βυζάντιο και το Ισλάμ» το οποίο εμπεριέχεται στο συλλογικό έργο του Norman H. Baynesκαι H. Moss με τίτλο «Βυζάντιο - Εισαγωγή στο Βυζαντινό πολιτισμό» αναφέρει τα παρακάτω : ¨Τέτοια ανθηρά πνευματικά κέντρα, όπως η Αντιόχεια στη Συρία, η Καισάρεια και η Γάζα στην Παλαιστίνη, και ειδικότερα η Αλεξάνδρεια στην Αίγυπτο με τους συγγραφείς, τις σχολές, τα μουσεία και τη γενική ατμόσφαιρα εντόνου πνευματικής ζωής και παλαιάς ελληνιστικής παραδόσεως, τώρα ανήκαν στους Άραβες. Αφού ήλθαν σε επαφή με ένα βαθιά ριζωμένο πολιτισμό, χωρίς να έχουν πολιτισμό οι ίδιοι, κατά φυσικό λόγο οι Άραβες δέχθηκαν την επίδραση αυτών των παλαιών πολιτισμών. Αυτή η επίδραση ήταν ένα ισχυρό κίνητρο στην ιδική τους πολιτιστική εξέλιξη. Διά του Ελληνισμού οι βυζαντινές επαρχίες έφεραν του Άραβες σε γνωριμία με τα έργα της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας και τέχνης και τους εισήγαγαν στον κύκλο των εθνών, που είχαν πατροπαράδοτο πολιτισμό.¨(7) Επιπροσθέτως και ο Γάλλος Βυζαντινολόγος Andre Gilliou στο περίφημο έργο του «Ο Βυζαντινός Πολιτισμός» αναφέρει σχετικώς ¨Επίσης στον τομέα της φυσικής, οι βυζαντινοί διατήρησαν τα αρχαία κείμενα με την αντιγραφή και τη διδασκαλία, και επιπλέον τα μετέδωσαν στους Συρίους και στους Άραβες και, ιδιαίτερα το 12ο αιώνα, στη Νορμανδική Σικελία¨(8)
Με την εισβολή τους οι Άραβες τον 8ο αιώνα στην Ιβηρική χερσόνησο, ότι παρέλαβαν απ' την επικράτεια της Ρωμανίας π.χ. επιστήμες, τέχνες, ναυσιπλοΐα, αρδευτική τέχνη, την καλλιέργεια δέντρων και φυτών κ.λ.π., το μετάδωσαν στους Ισπανούς κι αυτοί τους επόμενους αιώνες στη δυτική Ευρώπη. Ιδιαιτέρως για την ναυσιπλοΐα ο Αλεξάντερ Βασίλιεφ στο προαναφερθέν έργο του αναφέρει τα εξής: ¨Αλλά ο ελληνοσυριακός πληθυσμός της Συρίας, την οποία μόλις είχαν καταλάβει (οι Άραβες) ήταν αρκετά έμπειρος στη θαλασσοπλοϊα και είχε παίξει εξαιρετικά σημαντικό ρόλο στο βυζαντινό εμπόριο. Κατά συνέπεια, τα πρώτα πληρώματα των αραβικών πλοίων στρατολογήθηκαν από τους πληθυσμούς των προσφάτως κατακτηθεισών βυζαντινών επαρχιών.¨(9) Οι Άραβες ασχολήθηκαν με την υφαντουργία, μεταλλουργία, βαφές, αρώματα κ.α. επιτυγχάνοντας λαμπρά αποτελέσματα. Ονομαστά ήταν τα λινά υφάσματα και τα ξίφη της Δαμασκού, όπως και οι μουσελίνες (κατηγορία υφαντών βαμβακερών υφασμάτων) της Μοσούλης. Επίσης διακρίθηκαν στηναγγειοπλαστική και στην υαλουργία. Σημείωσαν προόδους στη χημεία, στην ιατρική, στη γεωμετρία, στην αστρονομία και στις φυσικές επιστήμες. Ονομαστοί είναι οι άραβες ιατροφιλόσοφοι Αβερρόης (ζ) και Αβικένας(η). Σχετικά με την ανάπτυξη της φιλοσοφίας και της ιατρικής στους Άραβες ο Αλεξάντερ Βασίλιεφ στο ίδιο κείμενο του «Το Βυζάντιο και το Ισλάμ» αναφέρει : ¨Στα μοναστήρια της Συρίας ταπεινοί μοναχοί με επιμέλεια μετέφραζαν τα έργα όχι μόνο της θρησκευτικής αλλά και της θύραθεν φιλολογίας. Μεταξύ των φιλοσόφων ο Αριστοτέλης κατείχε την πρώτη θέση, μεταξύ των ιατρικών συγγραφέων ο Ιπποκράτης και ο Γαληνός. Οι Νεστοριανοί, εκτός νόμου από τη βυζαντινή κυβέρνηση και καταδικασμένοι από την Γ΄ Οικουμενική Σύνοδο το 431, βρήκαν καταφύγιο στη Σασσανιδική Περσία και έφεραν μαζί τους τη μάθηση των Ελλήνων. Υπό τους Αββασίδες (Δυναστεία χαλίφηδων, η οποία διαδέχτηκε το 747 τη δυναστεία των Ομεϋαδών) πολλοί λόγιοι ασχολήθηκαν με τη μετάφραση από την Ελληνική και με την έρευνα για νέα χειρόγραφα. Ειδικότερη προσοχή δόθηκε στη μετάφραση φιλοσοφικών, μαθηματικών και ιατρικών έργων¨.(10) Η αραβική φιλοσοφία επικεντρωνόταν στον Αριστοτέλη, που τον θεωρούσαν ως το μεγαλύτερο φιλόσοφο. Ο Αριστοτέλης έγινε γνωστός στους Άραβες κυρίως από τον εκπρόσωπο της σχολής της Αλεξανδρείας Ιωάννη Φιλόπονο (θ) (6ος αιώνας). Ενδεικτικά αναφέρει ο Χέρμπερτ Χούνγκερ στο προαναφερθέν έργο του ότι : ¨Από τους σχολιαστές του Αριστοτέλη χρησιμοποιούσαν στη Βαγδάτη κυρίως τον Φιλόπονο.¨ (11)
Λόγω της ισλαμικής ιδιαιτερότητας, η ζωγραφική και η γλυπτική δεν έχει να παρουσιάσει και σπουδαία πράγματα στους Άραβες, εκείνο που ξεχωρίζει είναι η "γεωμετρική διακόσμηση" και το στόλισμα των σημείων της γραφής τους με λουλούδια φυλλώματα και φρούτα, που αποτελούν το φημισμένο τρόπο διακόσμησης, τα "αραβουργήματα". Η αρχιτεκτονική τους, ήταν άμεσα επηρεασμένη από την Ανατολική Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, σχετικά μ΄ αυτό το γεγονός ο Στήβεν Ράνσιμαν στο πόνημά του «Βυζαντινός Πολιτισμός», γράφει τα παρακάτω : ¨αλλά και οι Ομμεϋάδες χαλίφες της Δαμασκού βρέθηκαν υποχρεωμένοι να χρησιμοποιούν Έλληνες αρχιτέκτονες, Έλληνες καλλιτέχνες, ακόμα και Έλληνες αξιωματούχους, που ο χριστιανισμός τους ήταν τόσο έκδηλος όσο και του ιδίου του Ιωάννου του Δαμασκηνού (ι). Όχι μόνο τα πρώτα μουσουλμανικά κτίρια, το τζαμί του Ομμεϋαδών στη Δαμασκό ή το εξοχικό ανάκτορο στο Q Alat, ήταν βυζαντινά στο σχέδιο, και όσο το επέτρεπε η θρησκεία, και στη διακόσμηση, αλλά ακόμα και τους λογαριασμούς του χαλιφάτου, ως τις αρχές του 8ου αιώνα, τους κρατούσαν ελληνικά. Η μεταφορά της μουσουλμανικής πρωτεύουσας στη Βαγδάτη είχε ως αποτέλεσμα να μεγαλώσει στο ισλάμ η περσική επίδραση εις βάρος της βυζαντινής, παρ΄ όλο που και η ίδια η Βαγδάτη, ως ένα σημείο, είχε χτιστεί από Έλληνες αρχιτέκτονες και χτίστες.¨(12) Ο Αλεξάντερ Βασίλιεφ στο κείμενο του «Το Βυζάντιο και το Ισλάμ» σχετικά με τις πολιτισμικές σχέσεις Ρωμανίας και Αράβων αναφέρει : ¨Παρά τη σχεδόν συνεχή πολεμική κατάσταση στην Ανατολή μεταξύ Βυζαντίου και Αράβων, η εμπορική επικοινωνία μεταξύ αυτών των εκ πρώτης όψεως αδιάλλακτων εχθρών πάντα συνεχίσθηκε, και οι χαλίφες, αναγνωρίζοντες την ανωτερότητα της βυζαντινής παιδείας σε πολλές απόψεις, όταν δίδονταν ευκαιρία, απευθύνονταν στον αυτοκράτορα, ζητούντες βοήθεια σε μορφωτικές δραστηριότητες. Ο Χαλίφης Βαλίντ Α΄ (705 – 715) παρεκάλεσε τον αυτοκράτορα, να του στείλει μερικούς Έλληνες τεχνίτες, για να διακοσμήσουν με ψηφιδωτά τα τζαμιά της Δαμασκού, της Μεδίνας και της Ιερουσαλήμ. Κατά το 10ο αιώνα στο αντίθετο άκρο του μωαμεθανικού κόσμου, στην Ισπανία, ο Ομμεϋάδης χαλίφης της Κόρδοβας Αλ Ακίμ Β΄ (961-976) έγραψε στον αυτοκράτορα του βυζαντίου, παρακαλώντας τον να του στείλει ένα τεχνίτη ψηφιδωτών, να διακοσμήσει το μεγάλο τζαμί της Κόρδοβας. Κατά τον ίδιο αιώνα ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος (ια) έστειλε 140 κολόνες στον ισπανό χαλίφη Αβδ ερ Ραχμάν Γ΄ ο οποίος κατ΄ εκείνο το χρόνο έκτιζε τη Μεδίνα εζ Ζάχρα, την αγαπημένη του διαμονή στη Κόρδοβα¨.(13)Ιδιαιτέρως στην Ισπανία δημιούργήθηκαν μνημεία, όπως τα ανάκτορα του Αλκαζάρ, η Αλάμπρα, η Γκιράλυτα κλπ. με περίφημα τζαμιά. Τα μνημεία τους περιλαμβάνουν τόξα διάφορων μορφών και διακόσμηση χρυσοποίκιλτη, πολύχρωμη και λεπτοδουλεμένη.
Η παρακμή του Αραβικού πολιτισμού άρχισε από τον ένατο αιώνα και ολοκληρώθηκε το 1258, τότε ο αραβικός κόσμος διασπάστηκε σε ανεξάρτητες Δυναστείες με αποτέλεσμα να φθαρεί από τους Δυτικούς σταυροφόρους να κατακτηθεί από τους Μογγόλους και στη συνέχεια να ακολουθήσει η περίοδος της τουρκικής υποταγής. Ο Στήβεν Ράνσιμαν στο έργο του Βυζαντινός Πολιτισμός κάνει μια σύγκριση ανάμεσα στους δύο ισλαμικούς πολιτισμούς τους Άραβες και τους Τούρκους αναφέροντας τα εξής : ¨Το Βυζάντιο βρήκε ωστόσο νέο πεδίο επιρροής στους Τούρκους. Οι Σελτζούκοι ήταν βάρβαροι και καταστρεπτικοί. Είχαν γίνει μωαμεθανοί και είχαν αποκτήσει ένα λεπτό επίστρωμα περσικής καλλιέργειας, τίποτα όμως περισσότερο. Όπως οι πρώτοι Άραβες, έτσι κι΄ αυτοί ήταν υποχρεωμένοι να δέχονται τη βοήθεια των Ελλήνων για όλες τις πιο περίπλοκες εκδηλώσεις της ζωής τους. Αντίθετα όμως με τους Άραβες, ποτέ δεν αναπτύξανε μεγάλο πολιτισμό δικό τους¨.(14)
Ταπεινή προσωπική άποψη του γράφοντος είναι ότι, οι Άραβες αποτελούν τα τελευταία πνευματικά τέκνα του Μ. Αλεξάνδρου στην ανατολή. Μπορεί ο Μέγιστος των ελλήνων να μη πρόλαβε λόγω του πρόωρου θανάτου του να καταλάβει την Αραβική χερσόνησο και να μυήσει του Άραβες στον Ελληνικό τρόπο σκέψης και ζωής, αλλά η παιδεία και η φιλοσοφία των αρχαίων ελλήνων όπως έγινε καταφανές από τις παρατεθείσες πηγές, διαδόθηκε στους Άραβες από τα κείμενα που διέσωσαν τα φυσικά τέκνα του Μ. Αλεξάνδρου, δηλαδή οι λόγιοι της Ρωμανίας, με τους οποίους όπως διαπιστώσαμε οι Άραβες είχαν άμεση πολιτισμική εξάρτηση. Εν κατακλείδι, ο Αραβικός πολιτισμός δεν είναι ένας αυτόφωτος πολιτισμός αλλά είναι άμεσα επηρεασμένος και εξαρτημένος από τον ελληνοχριστιανικό πολιτισμό της Ρωμανίας.

ΕΠΙΜΕΤΡΟ

Ο Ιμπν Χαλντούν, φημισμένος άραβας μουσουλμάνος ιστοριογράφος και ιστορικός που γεννήθηκε στην περιοχή της σημερινής Τυνησίας και θεωρείται ένας από τους προδρόμους της μοντέρνας ιστοριογραφίας, κοινωνιολογίας και πολιτικής οικονομίας, αναφέρει : Πρέπει να παραδεχτούμε πως όλο το Ισλάμ, εκτός της θρησκείας, ήταν Ελληνικό. Προδοσία ενάντια των Ελλήνων από τα Ισλαμικά έθνη, ισούται με προδοσία ενάντια στην ίδια τους τη φύση.


ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

(α) Μωάμεθ (6-7ος αιώνας) είναι ο διαμορφωτής της θρησκείας του Ισλάμ και θεμελιωτής της αραβικής αυτοκρατορίας. Θεωρείται από τους Μουσουλμάνους ότι υπήρξε ο τελευταίος προφήτης ο οποίος στάλθηκε για να καθοδηγήσει την ανθρωπότητα με το άγγελμα του Ισλάμ. Ο Μωάμεθ καθόρισε με το θρησκευτικό του μήνυμα και τις πολιτικές-κοινωνικές πρωτοβουλίες του την εξέλιξη του αραβικού κόσμου και επηρέασε την ανθρώπινη ιστορία. Σύμφωνα με το Ιερό Κοράνιο, ο Μωάμεθ είναι «Προφήτης» και «Απόστολος του Θεού», «ο τελευταίος αγγελιοφόρος» του Θεού ο οποίος στάλθηκε για να αποσαφηνίσει τις Γραφές στους πιστούς.

(β) Θεοφάνης ο Ομολογητής (8-9ος αιώνας) : Απόγονος μιας πλούσιας οικογένειας με μεγάλη μόρφωση, μόνασε κοντά στη Σιγριανή στο μοναστήρι που ο ίδιος είχε ιδρύσει. Εχθρικός προς την Εικονομαχική πολιτική του Λέοντα Ε΄, αρχικά θα φυλακιστεί και αργότερα θα εξοριστεί στο νησί της Σαμοθράκης όπου θα αποδημήσει εις Κύριον το 817. Μετά από αίτημα του φίλου του Γεωργίου Συγκέλου συνέχισε το Χρονικό, που εκείνος είχε γράψει για την περίοδο από κτίσεως κόσμου έως τον Διοκλητιανό, αφήνοντας την ιστορία έως την πτώση του Αυτοκράτορα Μιχαήλ Α΄ Ραγκαβέ.

(γ) Ο Λέων ο Φιλόσοφος ή Λέων ο Μαθηματικός (9ος αιώνας) ήταν περίφημος Βυζαντινός λόγιος του 9ου αιώνα, ένας εκ των πρωτεργατών της Αναγέννησης των Μακεδόνων,μαθηματικός, γεωμέτρης, αστρονόμος και φιλόσοφος. Δίδαξε στην σχολή της Μαγναύρας και η φήμη του ήταν τόση που ο χαλίφης της Βαγδάτης τον κάλεσε στην Αυλή του για να οργανώσει σχολή. Για τρία χρόνια διετέλεσε αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης, απομακρύνθηκε όμως μετά το τέλος της Εικονομαχίας επειδή υποστήριζε εικονομαχικές απόψεις.

(δ) Θεόφιλος Αυτοκράτορας της Ρωμανίας (9ος αιώνας) από το 829 ως το 842. Ήταν γιος του Μιχαήλ Β', με θαυμάσια εκπαίδευση. Ήταν φανατικός εικονομάχος. Προσπάθησε να πολεμήσει, όσο μπορούσε, τις εικόνες. Αλλά επειδή έβλεπε ότι δεν το κατάφερνε, κατέφυγε σε σκληρούς διωγμούς των εικονόφιλων και αυστηρές τιμωρίες. Την εποχή της βασιλείας του, τα γράμματα και οι τέχνες βρήκαν μεγάλη υποστήριξη στην Κωνσταντινούπολη. Στην εξωτερική του πολιτική αντιμετώπισε πολλά προβλήματα με τους Άραβες, που τους νίκησε στην αρχή, αλλά που τελικά ξεκίνησαν ιερό πόλεμο εναντίον του, κατέστρεψαν πολλές περιοχές της Μικράς Ασίας και παραλίγο να διαλύσουν το Βυζάντιο.

(ε) Iωάννης Z’ ο Γραμματικός ή Χάραξ (9ος αιώνας) Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως (836-842). Εξαιτίας της εξαιρετικής μόρφωσής του ο αυτοκράτορας Μιχαήλ Τραυλός τον προσέλαβε ως δάσκαλο του γιου του, Θεόφιλου. Φανατικός εικονομάχος, όταν ήταν ηγούμενος της μονής των Αγίων Σέργιου και Βάκχου, κατέστρεψε τις εικόνες που υπήρχαν στον ναό αυτής της μονής. Στα χρόνια του αυτοκράτορα Θεόφιλου, πατριάρχης πια, ευνόησε ή τουλάχιστον ανέχθηκε τις διώξεις των εικονόφιλων. Όταν όμως πέθανε ο Θεόφιλος (842), καθαιρέθηκε από την αυτοκράτειρα Θεοδώρα.

(στ) Μιχαήλ Ψελλός (10-11ος αιώνας) Βυζαντινός λόγιος, ιστορικός, φιλόσοφος, πολιτικός και διπλωμάτης με επιβλητικό διδακτικό και συγγραφικό έργο σε όλους τους κλάδους των γραμμάτων και των επιστημών. Είχε σημαντική προσφορά στο χώρο της γενικής και ανώτερης παιδείας, στην οργάνωση και ανάπτυξη της οποίας στον 11ο αιώνα η συμβολή του υπήρξε καίρια. Δίδαξε στο Πανδιδακτήριο, δηλαδή το πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης, στο οποίο είχε αποκτήσει τη θέση του ύπατου των φιλοσόφων (δηλαδή πρύτανη, με τους σημερινούς όρους). Γνωστότερο έργο του είναι η Χρονογραφία, εξιστόρηση των γεγονότων της περιόδου 976-1078.

(ζ) Αβερρόης (12ος αιώνας). Εκλατινισμένος τύπος του ονόματος του Άραβα φιλοσόφου Ιμπν Ρουσντ. Γιατρός, νομικός και αστρονόμος, αλλά πρώτα απ’ όλα φιλόσοφος, συνέβαλε σημαντικά στην ανάπτυξη της αραβικής σκέψης και άσκησε μεγάλη επίδραση στη σχολαστική φιλοσοφία, με τα περίφημα σχόλιά του στον Αριστοτέλη.

(η) Αβικέννας (11ος αιώνας). Εκλατινισμένος τύπος του ονόματος του Πέρση φιλοσόφου και γιατρού Ιμπν Σινά. Το έργο του Κανών της Ιατρικής, που το μετέφρασε λατινικά τον 12o αι. ο Γκεράρντο ντα Κρεμόνα, το χρησιμοποιούσαν ως βασικό σύγγραμμα σε όλες τις δυτικές σχολές της ιατρικής για 500 χρόνια. Άνθρωπος με μεγάλη εγκυκλοπαιδική μόρφωση, έγραψε περισσότερα από εκατό έργα σχετικά με διάφορα θέματα, με ιδιαίτερο όμως ζήλο αφοσιώθηκε στη μελέτη της αριστοτελικής φιλοσοφίας.

(θ) Ιωάννης Φιλόπονος (6ος αιώνας) : Υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους λογίους της μεταβατικής περιόδου ανάμεσα στην ελληνιστική και τη βυζαντινή επιστήμη. Από τα έργα του σώθηκαν γραπτά μαθηματικών και αστρονομίας, ένας σχολιασμός στον Νικόμαχο (2ος αιώνας) και ένα εγχειρίδιο για τον αστρολάβο.

(ι) Ιωάννης Δαμασκηνός (8ος αιώνας). Θεολόγος, υμνογράφος και διδάσκαλος της Εκκλησίας. Καταγόταν από οικογένεια γνωστή με το όνομα Μανσούρ και ο πατέρας του ήταν λογοθέτης στην αυλή του χαλίφη Αμπτ-ελ-Mαλέκ. Στην αρχή ακολούθησε και ο ίδιος την πορεία του πατέρα του φτάνοντας έως το αξίωμα του πρωτοσυμβούλου, ενώ αργότερα εισήλθε στη μονή του Αγίου Σάββα κοντά στα Ιεροσόλυμα και χειροτονήθηκε πρεσβύτερος. Ήταν πολυγραφότατος, με ευρύτατες γνώσεις και ποικίλα ενδιαφέροντα. Τα συγγράμματά του διακρίνονται σε ερμηνευτικά (κυρίως σχόλια στις επιστολές του Παύλου), ηθικά (όπως η συλλογή Ιερά παράλληλα) και αντιρρητικά (κατά διαφόρων αιρέσεων).

(ια) Κωνσταντίνος ο Πορφυρογέννητος (10ος αιώνας). Αυτοκράτορας της Ρωμανίας (913-959). Ήταν γιος του Λέοντα ΣΤ’ του Σοφού (886-912) και της Ζωής Καρβοναψίνα. Η προσωνυμία Πορφυρογέννητος δόθηκε γιατί γεννήθηκε στην αίθουσα της Πορφύρας των ανακτόρων. Μετά τον θάνατο του Λέοντα (912), αυτοκράτορας ανακηρύχθηκε ο νεότερος αδελφός του, Αλέξανδρος, ο οποίος όμως πέθανε αιφνιδίως το 913, οπότε στον θρόνο ανήλθε ο Κωνσταντίνος σε ηλικία μόλις 8 ετών. Ο Κωνσταντίνος είχε έντονα πνευματικά ενδιαφέροντα, όπως ο πατέρας του, και το εικοσιπενταετές διάστημα της διακυβέρνησης του κράτους από τον Ρωμανό Λεκαπηνό του προσέφερε τη δυνατότητα να ασχοληθεί με τη μελέτη και τη συγγραφική δράση και να συμβάλει στην καλλιέργεια έντονης πνευματικής κίνησης.

Βιβλιογραφικές Πηγές

(1) Αλεξάντερ Βασίλιεφ «Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας» Εκδόσεις Πελεκάνος σελ. 250

(2) Αλεξάντερ Βασίλιεφ «Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας» Εκδόσεις Πελεκάνος σελ. 255

(3) Χέρμπερτ Χούνγκερ «Βυζαντινή Λογοτεχνία» (Τόμος Α΄) Εκδόσεις Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης σελ. 36

(4) Στήβεν Ράνσιμαν «Βυζαντινός Πολιτισμός» Εκδόσεις Γαλαξίας Ερμείας σελ. 265

(5) Στήβεν Ράνσιμαν «Βυζαντινός Πολιτισμός» Εκδόσεις Γαλαξίας Ερμείας σελ. 328

(6) Στήβεν Ράνσιμαν «Βυζαντινός Πολιτισμός» Εκδόσεις Γαλαξίας Ερμείας σελ. 329

(7) Norman H. Baynes και H. Moss «Βυζάντιο - Εισαγωγή στο Βυζαντινό πολιτισμό» (Κεφάλαιο 11ο Το Βυζάντιο και το Ισλάμ του Αλεξάντερ Βασίλιεφ) Εκδόσεις Δημ. Ν. Παπαδήμα σελ. 430-31

(8) Andre Gilliou «Ο Βυζαντινός Πολιτισμός» Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα σελ. 414

(9) Norman H. Baynes και H. Moss «Βυζάντιο - Εισαγωγή στο Βυζαντινό πολιτισμό» (Κεφάλαιο 11ο Το Βυζάντιο και το Ισλάμ του Αλεξάντερ Βασίλιεφ) Εκδόσεις Δημ. Ν. Παπαδήμα σελ. 429

(10) Norman H. Baynes και H. Moss «Βυζάντιο - Εισαγωγή στο Βυζαντινό πολιτισμό» (Κεφάλαιο 11ο Το Βυζάντιο και το Ισλάμ του Αλεξάντερ Βασίλιεφ) Εκδόσεις Δημ. Ν. Παπαδήμα σελ. 437-38

(11) Χέρμπερτ Χούνγκερ «Βυζαντινή Λογοτεχνία» (Τόμος Α΄) Εκδόσεις Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης σελ 77

(12) Στήβεν Ράνσιμαν «Βυζαντινός Πολιτισμός» Εκδόσεις Γαλαξίας Ερμείας σελ. 328

(13) Norman H. Baynes και H. Moss «Βυζάντιο - Εισαγωγή στο Βυζαντινό πολιτισμό» (Κεφάλαιο 11ο Το Βυζάντιο και το Ισλάμ του Αλεξάντερ Βασίλιεφ) Εκδόσεις Δημ. Ν. Παπαδήμα σελ. 440-41

(14) Στήβεν Ράνσιμαν «Βυζαντινός Πολιτισμός» Εκδόσεις Γαλαξίας Ερμείας σελ. 330