Οι μεταρρυθμίσεις της ελληνικής αρχαιότητας!.. (9)

Κωδικός Πόρου: 00285-111778-2718
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 09/06/12 22:56
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Αρχαία Ελλάδα, 00285-111778-2718




Περιγραφή:

Οι μεταρρυθμίσεις της ελληνικής αρχαιότητας!.. (9)

Ίσως κάποιοι νομίζουν ότι οι μεταρρυθμίσεις που ζητάνε να κάνουν σήμερα οι πολιτικοί είναι ένα … καινούργιο φρούτο. Λανθάνουν. Και … πλανώνται πλάνην οικτράν!... Μεταρρυθμίσεις γίνονταν και στην αρχαιότητα, όπως για παράδειγμα, του Κλεισθένη, που έθεσε τις βάσεις για τη δημοκρατική μεταρρύθμιση της Αθήνας!.. Διαβάστε μια σειρά άρθρων βασισμένα στο μνημειώδες έργο του Πανεπιστημίου του Καίμπριτζ: «Ιστορία της Αρχαίας Ελλάδας»!..

Συνέχεια από το προηγούμενο…


Επιπλέον, η νέα οργάνωση των φυλών εί­χε αντίκτυπο στη νομοθεσία και τη λήψη των αποφάσεων. Από την εποχή του Κλεισθένη υπήρ­χε ελευθερία λόγου για όλους τους πολίτες (ιση­γορία). Ωστόσο, είναι αμφίβολο αν οι απλοί άν­θρωποι επιδίωκαν να καταθέσουν τις προτά­σεις τους για τη νομοθεσία. Το πιο πιθανό εί­ναι ότι άφηναν τα μέλη των πλούσιων και αριστοκρατικών οικογενειών να ασχολούνται με τα κοινά, διότι αφ' ενός διέθεταν εμπειρία στη διακυβέρνηση του κράτους, και αφ' ετέρου συνέχισαν να κατέχουν τα ηγετικά αξιώματα και ήταν οι αρμόδιοι για την εφαρ­μογή των ψηφισμένων νόμων. Με το παλαιό σύστημα, όπου τα πάντα βρί­σκονταν υπό τον έλεγχο των ανώτε­ρων τάξεων, δημιουργούνταν συμ­μαχίες και γίνονταν συνωμοσίες με­ταξύ δύο ή περισσότερων ισχυρών γενών, με έμπιστους οπαδούς, οι οποί­ες ήταν επαρκείς για να εξασφαλί­σουν την ψήφιση των επιθυμητών νόμων. Αν, όμως, έχαναν μερικούς οπαδούς, τότε η έκβαση ήταν απρόβλεπτη. Ο Κλεισθένης θέ­σπισε να εισάγεται κάθε σχέδιο νόμου στη Βου­λή των Πεντακοσίων, στην οποία υπήρχαν αντι­πρόσωποι όλων των δήμων. Έπειτα, τους ψη­φισμένους νόμους επικύρωνε η εκκλησία του δήμου, μέλη της οποίας ήταν όλοι οι πολίτες, ανεξάρτητα από την οικονομική τους κατά­σταση. Έτσι, με την εξουσία της βουλής και της εκκλησίας του δήμου, ο Κλεισθένης δημιούρ­γησε ένα αντιστάθμισμα της εκτελεστικής εξου­σίας, η οποία παρέμεινε προνόμιο των ανώτε­ρων τάξεων, καθώς μόνο τα μέλη τους είχαν το δικαίωμα του εκλέγεσθαι στα ανώτερα αξιώ­ματα. Επομένως, το σύστημα του Κλεισθένη δεν ήταν ούτε δημοκρατία, ούτε αριστοκρατία, δη­λαδή ο έλεγχος του κυβερνητικού μηχανισμού δεν βρισκόταν στα χέρια του λαού (ή της πλειο­ψηφίας), ούτε των ανώτερων τάξεων. Η βασι­κή αρχή του συστήματος ήταν ότι η νομοθεσία δεν εφαρμοζόταν, αν προη­γουμένως δεν είχε πάρει την έγκρι­ση της βουλής και της εκκλησίας του δήμου. Έτσι, εξέφραζε τη θέληση του λαού ως σύνολο, γεγονός που εξί­σωνε το λαό με τους ευγενείς, στους οποίους όμως είχε ανατεθεί κατ' απο­κλειστικότητα η εφαρμογή των πολι­τικών αποφάσεων. Ο ελληνικός όρος για την αρχή της πολιτικής ισότητας είναι ισο­νομία, και ίσως να μην είναι τυχαίο ότι παρου­σιάζεται στην ελληνική γλώσσα για πρώτη φο­ρά, περίπου, την εποχή των μεταρρυθμίσεων του Κλεισθένη. Είναι ο πιο κατάλληλος όρος γιατί εκφράζει τη βασική αρχή των μεταρρυθ­μίσεων. Δεν αποκλείεται να χρησιμοποιήθηκε και ως προπαγανδιστικό σύνθημα, με τη βοή­θεια του οποίου ο Κλεισθένης κατάφερε να προ­σεταιριστεί το λαό, προκειμένου να μεταρρυθ­μίσει το αθηναϊκό κράτος.
Οι σύγχρονοι του Κλεισθένη φαίνεται ότι υποδέχθηκαν με ενθουσιασμό την ισονομία. Το γεγονός ότι πέτυχαν την ισονομία με τη δημι­ουργία των δέκα φυλών, στις οποίες είχαν εν­σωματωθεί όλες οι περιοχές της Αττικής, θεω­ρήθηκε ως ο «δεύτερος συνοικισμός». Εφόσον δεν υπάρχουν αποδείξεις, δεν μπορούμε να χρο­νολογήσουμε τα λογοτεχνικά και τα καλλιτε­χνικά έργα. Οι απτές αποδείξεις που έχουμε για τα αγάλματα του Αντήνορα που αναπαριστούν τους Τυραννοκτόνους φανερώνουν ότι η γεν­ναία, αλλά άκαρπη, προσπάθεια τους εορτά­στηκε λίγο μετά την ανατροπή της τυραννίας και πριν αναλάβει ο Ισαγόρας το αξίωμα του άρ­χοντα. Δεν έχουμε, όμως, απτές αποδείξεις για να χρονολογήσουμε τις τέσσερις στροφές ενός σκόλιου [είδος άσματος που τραγουδούσαν, με συνοδεία λύρας, στα συμπόσια· κάθε συμπο­σιαστής έλεγε μερικούς στίχους, κρατώντας κλαδί μυρτιάς, το οποίο είχε λάβει από τον προη­γούμενο], το οποίο μνημονεύει το ίδιο κατόρ­θωμα. Υπάρχουν αναφορές γι' αυτό και σε άλ­λους συγγραφείς. Έτσι, είναι σχεδόν σίγουρο ότι τουλάχιστον μερικές από τις στροφές του σκόλιου συντέθησαν περί το 500 π.Χ. και είναι επίσης πιθανό ότι αναφέρονται στις μεταρ­ρυθμίσεις του Κλεισθένη. Δύο στροφές απο­δίδουν την τιμή της δολοφονίας του τυράν­νου και της εγκαθίδρυσης της ισονομίας στην Αθήνα στον Αρμόδιο και τον Αριστογείτονα. Επειδή, όμως, η τιμή που αποδίδεται και στους δύο είναι υπερ­βολική, η ακριβής ημερομηνία και ο πολιτικός στόχος του σκόλιου, που τραγουδούσαν οι Αθηναίοι στις ευωχίες τους, είναι αμφιλεγόμενα. Το σίγουρο, πάντως, είναι ότι εξυμνεί την ισονομία περίπου την ίδια χρονική πε­ρίοδο που έγιναν γνωστές στην Αθήνα οι με­ταρρυθμίσεις του Κλεισθένη.
Είναι πολύ δελεαστικό να συσχετίσουμε την ξαφνική δημοτικότητα του Θησέα στην ελληνική τέχνη από τα τέλη του 6ου αιώνα π.Χ. με τις μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη. Μέχρι τότε ο Θησέας εμφανίζεται πολύ σπάνια σε έρ­γα ζωγραφικής πάνω σε κύλικες που χρονο­λογούνται στις αρχές του 6ου αιώνα π.Χ. Από όλα τα κατορθώματα του απεικονίζονται συ­χνά μόνο η σφαγή του Μινώταυρου και η μά­χη με τους Κενταύρους. Όμως, από τα τέλη του 6ου αιώνα π.Χ. και μετά άρχισε να παρουσιά­ζεται ένα έντονο ενδιαφέρον για την πορεία του από την Τροιζήνα μέχρι την Αθήνα, δηλα­δή το ενδιαφέρον εστιαζόταν πλέον κυρίως στα κατορθώματα του στην πατρίδα του παρά έξω από αυτήν. Επιπλέον, υπάρχει ένας υπερβολι­κά μεγάλος αριθμός αττικών κυλίκων, οι κοι­νώς ονομαζόμενες κύλικες «του κύκλου του Θησέα», που ανήκουν σε αυτή την περίοδο και συνδυάζουν στο ίδιο αγγείο λεπτομέρειες από τα εξής κατορθώματα του: τις νίκες του κατά του ληστή Σίνη, του θηλυκού αγριόχοιρου Φαία, στον Κρομμυώνα, του Σκίρωνα, του Κερκύονα του Αρκάδα, του Προκρούστη (πατέρα του Σί­νη) και του ταύρου του Μαραθώνα. Την ίδια περίπου περίοδο, ο «κύκλος» επηρεάζει και τη γλυπτική. Συγκεκριμένα, εμφανίζεται στις εντυ­πωσιακές μετόπες στο Θησαυρό των Αθηναί­ων στους Δελφούς. Εκτός από αυτές τις απο­δείξεις, υπάρχει κι ένα επικό ποίημα που γρά­φτηκε για τον Θησέα. Λέγεται ότι το έγραψε ο χωλιαμβογραφος Δίφιλος (σύμφωνα με σχόλιο του Πινδάρου, το έργο ονομαζόταν «Θησηίς»). Το μόνο που γνω­ρίζουμε είναι ότι αναφέρεται στη μάχη του Θησέα με τις Αμα­ζόνες και ότι χρονολογείται στα τέλη του 6ου αιώνα π.Χ.
Είναι δύσκολο να χρονολογήσουμε με ακρί­βεια τα έργα τέχνης. Η ακρίβεια έχει μεγάλη ση­μασία σε μία περίοδο που οι μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη απέχουν πολύ λίγα χρόνια από την τελευταία περίοδο της τυραννίας των Πεισιστρατιδών. Επίσης, σε μία περίοδο που η μά­χη του Μαραθώνα έγινε μόλις δεκαπέντε χρό­νια μετά τη νίκη των Αθηναίων κατά των Βοιω­τών και των Χαλκιδέων. Έτσι, προκύπτει το ερώ­τημα, αν οι κύλικες με τον κύκλο του Θησέα είχαν ήδη αρχίσει να κυκλοφορούν την περίο­δο της τυραννίας και απλά έτυχε να αποκτή­σουν αξία στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ., ή αν εξυμνούσαν τις μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη, οι οποίες θεωρήθηκαν ως ο δεύτερος συνοικι­σμός στην Αττική. Ένα άλλο εύλογο ερώτημα αφορά τον Θησαυρό των Αθηναίων στους Δελ­φούς. Η μία άποψη υποστηρίζει ότι ανεγέρθηκε μετά τη μάχη του Μαραθώνα, άποψη των ερευνητών που στηρίζονται εν μέρει στον Παυ­σανία (Φωκικά, ΙΑ', 5). Η άλλη άποψη, σύμφω­να με τους σύγχρονους μελετητές, τον εντάσ­σει χρονολογικά στην περίοδο 506 με 490 π.Χ., οπότε και ανεγέρθηκε ως δείγμα ευγνωμοσύ­νης των Αθηναίων στο Μαντείο των Δελφών, για τη βοήθεια που προσέφερε στις προσπά­θειες του Κλεισθένη να διώξει τους τυράννους. Είναι αυτές οι αποδείξεις αρκετά βάσιμες ώστε να μπορούμε να κατατάξουμε χρονολογικά το Θησείο στα τέλη του 6ου αιώνα π.Χ.; Για το Θη­σείο δεν υπάρχουν καθόλου αναφορές πριν από τον Αριστοτέλη (Ποιητική, Η', 1451a20). Επομένως, δεν μπορούμε να μιλήσουμε με σιγου­ριά για πολιτική συνάφεια. Δεν μπορούμε, ωστό­σο, να αποκλείσουμε το γεγονός ότι το ξαφνι­κό ενδιαφέρον για τον Θησέα τον Αθηναίο προ­έρχεται από ένα νέο όραμα για την Αττική, η οποία θα περιέκλειε όλο το λαό της, φτωχούς και πλούσιους, και θα ήταν οργανωμένη σε φυ­λές. Η κάθε φυλή ήταν απόρροια ενός νέου εί­δους συνοικισμού, του επιμερισμού των δήμων σε τριττύς.
Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι καμία από τις δέκα νέες φυλές δεν πήρε το όνομα της από τον Θησέα, σε αντίθεση με τα ονόματα των προγόνων του, του πατέρα του Αιγέα, του παπ­πού του Πανδίονα, του γιου του Ακάμαντα και του ετεροθαλή αδελφού του Ιπποθόωντα. Ο πιο πιθανός λόγος είναι ότι ο Θησέας, ως ο πρωτουργός της ενότητας στην Αττική, είχε τη θέ­ση του ήρωα και δεν ήθελαν μόνο μία φυλή να έχει την τιμή να τον λατρεύει ως το μυθικό της πρόγονο. Ο Θησέας ανήκε σε ολόκληρη την Αττική.

Συνεχίζεται με τα επακόλουθα των μεταρρυθμίσεων …