Ο άγνωστος Ευριπίδης!.. (6)

Κωδικός Πόρου: 00285-111777-2721
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 10/06/12 22:04
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Αρχαία Ελλάδα, 00285-111777-2721




Περιγραφή:

Ο άγνωστος Ευριπίδης!.. (6)

Μια σειρά άρθρων για την άγνωστη και αθέατη πλευρά της ζωής του μεγάλου αρχαίου Έλληνα τραγικού ποιητή, Ευριπίδη, έτσι όπως ακριβώς αλιεύονται μέσα από κείμενα πανεπιστημιακών δασκάλων, που επιστρατεύουν πλούσια βιβλιογραφικά στοιχεία για την μεγάλη αυτή μορφή της ελληνικής αρχαιότητας, ο οποίος γεννήθηκε τη μέρα που έγινε η ναυμαχία της Σαλαμίνας!.. (Σήμερα το τελευταίο μέρος)

Συνέχεια από το προηγούμενο…

Ξεχωριστή θέση κατέχει ο Ρήσος, για τη σχέση του οποίου με τον Ευριπίδη είχαν εκφράσει αμ­φιβολίες ήδη αρχαίοι γνώστες των πραγμάτων. To δράμα ανήκει κατά πάσα πιθανότητα στον 4ο αιώνα και βασίζεται σε ένα επεισόδιο της Ιλιάδας' ο ποιητής του μπορεί να χαρακτηρισθεί επίγονος του Ε: ένα μικρό σε έκταση έργο, χω­ρίς πρόλογο, με ωραία λυρικά κομμάτια στα χο­ρικά του, δίχως όμως ίχνος προβληματισμού και εμβάθυνσης. Από τα σατυρικά δράματα του Ευριπίδη μάς έχει σωθεί (πέρα από τους εφτά γνωστούς μας τίτλους: Αυτόλυκος, Βούσφις, Ευρυσθεύς, Θερισταί, Σίσυφος, Σκείρων, Συλεύς) μόνο ο Κύκλωψ, που έχει για θέμα του την ομηρική πε­ριπέτεια του Οδυσσέα με τους Κύκλωπες (ανέ­βηκε στη σκηνή μεταξύ 415 και 410). Και εδώ, δίπλα στην ποικίλη θορυβώδη παρουσία του χιούμορ (ο Σειληνός και οι Σάτυροι είναι χωρίς τη θέληση τους δούλοι του Πολύφημου ), είναι αισθητή η σοβαρότητα σύγχρονων συζητήσεων και προβληματισμών, δοσμένη παραδειγματικά στη μορφή των Κυκλώπων, προσωποποίησης στην πραγματικότητα της κτηνώδους αλαζο­νείας της δύναμης και περιφρόνησης των νόμων απόηχος των έντονων συζητήσεων της εποχής γύρω από το θέμα του φυσικού δικαίου. Κατά τα άλλα ο Ευριπίδης συνήθιζε να κλείνει τις τετραλογίες του όχι με σατυρικά δράματα αλλά με σοβαρού περιεχομένου δράματα.
Σχετικά με την αποτίμηση του έργου του Ευριπίδη από τους συγχρόνους του αποφασιστικότατη ήταν η κρίση του κωμικού Αριστοφάνη: Στους Βατράχουςτου ο Αριστοφάνης τον έφερε σε αντιπαράθεση με τον Αισχύλο, για να τον κατα­στήσει υπεύθυνο για την αποσύνθεση και τη διάλυση της παλιάς τάξης, για την κρίση και την παρακμή της πολιτείας και της κοινωνίας· και σε άλλα επίσης έργα του (στους Αχαρνείς, στις Θεσμοφοριάζουσες) ο Αριστοφάνης τού επιτέ­θηκε όχι λίγες φορές με παρωδίες. Αντίθετα ο Ευριπίδης ήταν ο δημοφιλέστερος θεατρικός συγγραφέας τον 4ο αιώνα· τα έργα του ξανανέβηκαν συχνά στη σκηνή: στο πρόσωπο του εκτιμούσαν όχι τόσο τον στοχαστή όσο τον ποιητή της σκη­νής· με αυτή την ιδιότητα ο Ευριπίδης αποτιμήθηκε με άριστα και από τον Αριστοτέλη (στην Ποιητική του). Στα ξαναανεβάσματα των έργων του έχουν την αρχή τους οι πολυάριθμες προσθήκες στο παραδομένο κείμενο τους, ενώ το πόσο δημοφι­λής ήταν εύκολα το συμπεραίνει κανείς από το πλήθος των παπυρικών ευρημάτων. Πρώτη έκ­δοση των έργων του με επιμέρους υπομνήματα από τον Αριστοφάνη τον Βυζάντιο· μεταγενέ­στερα υπομνήματα από τον Απολλόδωρο τον Κυρηναίο, τον Απολλόδωρο από την Ταρσό, τον Σωτηρίδη, τον Ειρηναίο, τον Αλέξανδρο από το Κοτυάειο. Σημαντική για την παράδοση υπήρξε η επίδραση που άσκησαν τα έργα του στη ρωμαϊκή δραματική ποίηση (Λίβιος Ανδρό­νικος, Έννιος· αλλά και Οβίδιος· κυρίως όμως Σενέκας ο νεότερος). Προφανώς από μια σχολι­κή έκδοση του 2ου αι. μ.Χ. προέρχονται τα 9 δράματα, για τα οποία μας έχουν επίσης παρα­δοθεί και σχόλια ("Αλκηστις, 'Ανδρομάχη, Εκά­βη, Ιππόλυτος, Μήδεια, Ορέστης, Ρήσος, Τρφάδες, Φοίνισσαι, ίσως και Βάκχαι")· σ' αυτήν την έκδοση ανάγονται χειρόγραφα του 12ου αιώνα. Άλλα 10 δράματα ήταν γραμμένα χωρι­στά σε κυλίνδρους και μας σώθηκαν σε χειρό­γραφα του 12ου-13ου αιώνα (Εκάβη, 'Ελένη, Η­λέκτρα, Ηρακλής και Ηρακλείδαι από τη μια, και Ίων, Κύκλωψ, Ίκέτιδες και τα δύο δράματα της Ιφιγένειας από την άλλη).Δίπλα σ' αυτά υπάρχει και το (ανεξάρτητο από τις δύο αυτές οικογένειες χειρογράφων) παλίμψηστο της Ιε­ρουσαλήμ του 10ου αιώνα.
Αν εξαιρέσουμε μερικούς βυζαντινούς ερ­μηνευτές του 13ου/14ου αιώνα, το έργο του Ευριπίδη σχεδόν δεν κίνησε καθόλου την προσοχή (μόνο η λεγόμενη «Τριάς»: Εκάβη, Ορέστης, Φοίνισ­σαι). Από την editio princeps (Φλωρεντία 1496, πλήρης: Βενετία 1503) είχαν ήδη προηγηθεί λα­τινικές μεταφράσεις (η πρώτη γερμανική μετά­φραση: 1584), πρώτος όμως ο Μελάγχθονας κα­τηύθυνε την προσοχή όλων που ως τότε ήταν εστραμμένη στον Σενέκα ξανά πάλι στον Ευριπίδη (η λατινική μετάφραση σε πεζό λόγο των 18 δραμάτων από τον Μελάγχθονα εκδόθηκε το 1558 από τον Xylander). Τον Ευριπίδη τον ξαναανακά­λυψε και ο Ρακίνας (4 ευριπιδικά θέματα)· σε συνάφεια με τον Ευριπίδη ήρθαν επίσης ο Goethe, ο Α. W. Schlegel και ο Schiller, αργότερα και ο Grillparzer η επίδραση αυτή του Ευριπίδη το αναφέραμε ήδη, κατά την πραγμάτευση των επιμέρους δρα­μάτων κρατάει ως σήμερα,  όπως μας ενημερώνει ο Paul Kroh στις μελέτες του για τους αρχαίους Έλληνες και Λατίνους συγγραφείς.

Αυτός ήταν ο Ευριπίδης, λοιπόν!.. Ο «άγνωστος Ευριπίδης» του οποίου πολλά πράγματα απ’ τη ζωή και το έργο το δεν μας ήσαν και τόσο γνωστά...