Ο άγνωστος Ευριπίδης!.. (5)

Κωδικός Πόρου: 00285-111780-2693
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 03/06/12 20:15
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Αρχαία Ελλάδα, 00285-111780-2693




Περιγραφή:

Ο άγνωστος Ευριπίδης!.. (5)

Μια σειρά άρθρων για την άγνωστη και αθέατη πλευρά της ζωής του μεγάλου αρχαίου Έλληνα τραγικού ποιητή, Ευριπίδη, έτσι όπως ακριβώς αλιεύονται μέσα από κείμενα πανεπιστημιακών δασκάλων, που επιστρατεύουν πλούσια βιβλιογραφικά στοιχεία για την μεγάλη αυτή μορφή της ελληνικής αρχαιότητας, ο οποίος γεννήθηκε τη μέρα που έγινε η ναυμαχία της Σαλαμίνας!..

Συνέχεια από το προηγούμενο…

Ακόμη στα 408 ο Ευριπίδης ανέβαζε έργα του στην Αθήνα. Το σύντομο διάστημα ως τον θάνατο του το 406 στην Πέλλα εξακολουθούσε να είναι μια εξαιρετικά παραγωγική περίοδος. Σ' αυτήν την περίοδο ανήκει ο Αρχέλαος, μια πανηγυρι­κή παράσταση προς τιμήν του βασιλικού προ­στάτη του, ο Αλκμέων εν Κορίνθω, η Ιφιγένεια η εν Αυλίδι και οι Βάκχες. Τα τρία τελευταία αυ­τά έργα του αποτελούσαν την τριλογία, με το ανέβασμα της οποίας υπό τη διεύθυνση του Ευριπίδη του νεότερου αποδόθηκε στον ήδη πεθαμένο ποιητή η τελευταία τιμή, μια μεταθανάτια νίκη (406 ή λίγο μετά): οι συνθήκες αυτές (παράστα­ση κάτω από ξένη διεύθυνση) εξηγούν ορισμέ­νες ελλείψεις στο κείμενο των δύο έργων που μνημονεύτηκαν μόλις τώρα τελευταία.
Η Ιφιγένεια η εν Αυλίδι αντλεί τη ζωή της από την ένταση που δημιουργούν απρόσμενες μεταβολές στην κατάσταση των πραγμάτων, με­ταβολές, ωστόσο, οι οποίες εδώ δεν προκαλού­νται από έξω, αλλά έχουν την αρχή τους στη δυ­ναμική της ανθρώπινης ικανότητας για αλλαγή. Ο ταλαντευόμενος Αγαμέμνονας, ο οργισμένα παραιτούμενος από τη θυσία Μενέλαος, η αρχι­κά ανίδεη Ιφιγένεια, η οποία όμως στη συνέχεια αντιστέκεται και παρακαλεί για τη ζωή της, ο Αχιλλέας που εγγυάται τη ζωή της Ιφιγένειας και ύστερα ξαφνικά μια αλλαγμένη Ιφιγένεια, που προχωρεί με τη θέληση της στον θάνατο, από τον οποίο εξαρτάται η μοίρα του μεγάλου, εθνικών διαστάσεων, εγχειρήματος, για το οποίο ξεκινά το πανελλήνιο στράτευμα. Το πέ­ρασμα από την άρνηση στην προθυμία για τη θυσία περιγράφεται στην αρχή και στο τέλος: υποδήλωση των πόλων έντασης μεταξύ των έσχατων δυνατοτήτων απόφασης για τον άν­θρωπο (το τέλος του δράματος είναι προσθήκη από ξένο χέρι). Ο Ρακίνας (1674) τοποθέτησε σε πρώτο επίπεδο τον δεσμό αγάπης ΙφιγένειαςΑχιλλέα· στον Ευριπίδη και στον Ρακίνα βασίστηκε το λιμπρέτο της όπερας του Gluck (1774)· η μετά­φραση του Schiller (1788) βασίστηκε σε λατινι­κές και γαλλικές μεταφράσεις ο G. Hauptmann (στο πρώτο δράμα της Τετραλογίας των Ατρει­δών, 1943) έβαλε στο κέντρο του έργου το πρό­βλημα της ανθρωποθυσίας, που σκοτεινές δυνά­μεις απαιτούν από τους ανθρώπους.
Οι Βάκχες, τραγωδία με θέμα τον ίδιο τον Διόνυσο, μετακινούν τον Χορό των μαινάδων στο κέντρο· επικεφαλής του ο θεός θέλει να αρ­χίσει τη θριαμβευτική πορεία του σε όλο τον κό­σμο· αντίθετος είναι ο βασιλιάς των Θηβαίων Πενθέας, που τον διατάζει να σταματήσει. Και­νούργια παρουσίαση του παλιού μοτίβου, όπου ένας βασιλιάς αρνείται να τιμήσει έναν θεό. Απέναντι στον θεό, που αρχικά κάνει την εμφά­νιση του μεταμφιεσμένος, στέκεται ο αποτυφλωμένος άνθρωπος, που στην αρχή πιάνει τον θεό αιχμάλωτο, γρήγορα όμως από διώκτης γί­νεται ο ίδιος διωκόμενος· ο Πενθέας κυριεύεται από τρέλα και, μέσα σε μια δαιμονική έκσταση, σκοτώνεται και κομματιάζεται από τη μητέρα του, την Αγαύη, που επίσης κυριεύεται από μα­νία με τόσο άγριο τρόπο δείχνει τη δύναμη και την εκδικητική του μανία ένας προσβεβλημένος θεός. Το δράμα μαρτυρεί τη διεισδυτική ματιά του Ευριπίδη στην εναλλαγή θεϊκού μεγαλείου και δαι­μονικής εξοντωτικής δύναμης, καθώς και στην ουσία της έκστασης, της μυστικοπάθειας, της μανίας και της μέθης, βασικών χαρακτηριστι­κών της διονυσιακής λατρείας, που ο Ευριπίδης την είχε γνωρίσει καλύτερα στη Μακεδονία· δύο αγγελι­κές ρήσεις και μεγάλα χορικά δείχνουν το βαθύ νόημα αυτής της λατρείας, ο τελευταίος όμως λόγος του Ευριπίδη δεν δείχνει τη βαθιά του πίστη ή την επιστροφή του στην πίστη των θεών, αλλά και εδώ το ερευνητικό μάτι του ποιητή πηγαίνει πέρα από τις ακραίες δυνατότητες της ανθρώπι­νης ψυχής, πέρα από τη λογική και την παρα­φροσύνη, τον νου και την άνοια, μεταξύ του ορ­θολογικού και του μη ορθολογικού και όλα αυ­τά παρουσιασμένα στη μεγαλειώδη εικόνα της αντίστασης ενός ανθρώπου εναντίον ενός θεού.
Τον τίτλο Βάκχαι τον βρίσκουμε και άλλες φορές στην αρχαιότητα (στην τραγωδία ή στην κωμωδία), όμως ακριβώς αυτό το έργο ξανακίνησε την προσοχή μόλις στα νεότερα χρόνια· ο Goethe μάλιστα έδειξε τη μεγάλη τιμή που έτρεφε γι' αυτό και μετέφρασε και ένα μικρό του μέρος. Μια παραλλαγή σε μορφή όπερας την παρουσίασαν οι W. Η. Auden και Η. W. Henze το 1966 (Βασσαρίδες).
Δίπλα σ' αυτά τα σωσμένα δράματα του (και σ' εκείνα βέβαια που, όπως είπαμε πιο πά­νω, μας σώθηκαν αποσπασματικά), μας έχουν σωθεί αποσπάσματα και από άλλα έργα του, ενώ άλλα μας τα παραθέτουν διάφοροι άλλοι συγγραφείς· τα θέματα τους είναι παρμένα από όλους τους γνωστούς μυθικούς κύκλους, και μό­νο με μεγάλες δυσκολίες μπορούν να ταξινομη­θούν κατά θεματικούς κύκλους ή με κάποιες άλ­λες κατευθυντήριες γραμμές. Στα λεγόμενα «δράματα ίντριγκας» ανήκουν ο Θυέστης και η Ανδρομέδα (για τη σωτηρία της από τον Περσέα), η Αντιόπη (με τη χαρακτηριστική περι­γραφή των αντίθετα προικισμένων αδελφών Aμφίονα και Ζήθου), η Υψιπύλη (ιστορία της ίδρυ­σης των αγώνων της Νεμέας· παπυρικά ευρήμα­τα). Το μοτίβο της αποδιωγμένης (ύστερα από την αποπλάνηση της) θυγατέρας το βρίσκουμε στην Αλόπη (αττικός μύθος), στην Αΰγη (μύθος του Τήλεφου), στη Δανάη (αργολικός μύθος). 'Αλλα έργα: Φρίξος, το υλικό που ο Ευριπίδης πραγματεύθηκε και στην Ινώ του, περνώντας σε σχετι­κούς με τον έρωτα και τον γάμο προβληματι­σμούς, στους οποίους ανήκουν και τα δύο έργα με τον τίτλο Μελανίππη (μύθος των Αιολιδών), οι Κρητικές (Κρήσσαι), ο Πρωτεσίλαος (ο χωρι­σμός του από τη Λαοδάμεια), οι Σκύριοι (ο γιος του Αχιλλέα Νεοπτόλεμος), οι Κρήτες (μύθος του Μίνωα). Στα λεγόμενα πολιτικά δράματα ανήκουν ο Ερεχθεύς, έργο με έντονα πατριωτι­κό χαρακτήρα (αττικός μύθος για την αυτοθυσία του βασιλιά) και ο Λικύμνιος (από τον κύκλο των μύθων του Ηρακλή). Από γνωστότερο υλικό προήλθαν ο Φαέθων, ο Μελέαγρος και ο Ιξίων, από λιγότερο γνωστό ο Πολύιδος (από τους μύ­θους γύρω από τον Μίνωα) και ο Πλεισθένης (από τους μύθους γύρω από τον Θυέστη).

Συνεχίζεται…