Δεν υπάρχουν χαμένες, αλλά λησμονημένες πατρίδες!..

Κωδικός Πόρου: 00285-111816-577
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 21/06/11 20:13
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Αρχαία Ελλάδα, 00285-111816-577




Περιγραφή:

Δεν υπάρχουν χαμένες, αλλά λησμονημένες πατρίδες!..

«Αν μας ρωτήσει κανείς σήμερα πού πέφτει το Παντικάπαιον, πού η Βερενίκη και πού η Αϊ Χανούμ, λίγοι από εμάς θα μπορέσουμε να δείξουμε στον χάρτη, έστω και κατά προσέγγιση. Ωστόσο είναι αρχαίες πόλεις που γνώρισαν μεγάλη άνθηση σε εποχές που ο ελληνικός κόσμος απλωνόταν πολύ πέρα από τα τωρινά μας σύνορα», έγραψε μία αθηναϊκή εφημερίδα με τίτλο: «Οι λησμονημένες πολιτείες της αρχαιότητας»!... Διαβάστε το κείμενο!.. Αξίζει τον κόπο!..

Αρχαιολογικός χώρος στο Παντικάπαιο, 6ος αι. π.Χ. (Από την «Βικιπαίδεια»)

Οι λησμονημένες πολιτείες της αρχαιότητας

Το Παντικάπαιον και η Αϊ Χανούμ

Αν μας ρωτήσει κανείς σήμερα πού πέφτει το Παντικάπαιον, πού η Βερενίκη και πού η Αϊ Χανούμ, λίγοι από εμάς θα μπορέσουμε να δείξουμε στον χάρτη, έστω και κατά προσέγγιση. Ωστόσο είναι αρχαίες πόλεις που γνώρισαν μεγάλη άνθηση σε εποχές που ο ελληνικός κόσμος απλωνόταν πολύ πέρα από τα τωρινά μας σύνορα.
Σε αυτές τις εποχές και στον λησμονημένο Ελληνισμό, που είχε ανοιχτεί στα πέρατα του τότε γνωστού κόσμου, μας μεταφέρει αυτή η έκδοση αποκαλύπτοντάς μας άγνωστες, στους περισσότερους, πτυχές της ιστορίας μας.
Η Ελληνική Αρχαιολογία χωρίς Σύνορα, ή έστω πέραν των συνόρων, όπως εύστοχα - και κοντύτερα στην έννοια του θέματος - το μεταφράζει ο κ. Βάσος Καραγιώργης, είναι ένα βιβλίο που η ύλη του συνίσταται από τα κείμενα δύο σειρών διαλέξεων που είχαν δοθεί, στα τέλη της δεκαετίας του '90, κάτω από αυτόν τον γενικό τίτλο στο Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών. Η οργάνωση των διαλέξεων έγινε από το Ιδρυμα Α.Γ. Λεβέντη και το Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών (τους κκ. Β. Καραγιώργη για το πρώτο και Ι. Σιώτη και Μ. Χατζόπουλο για το δεύτερο) και αυτές εντάχθηκαν στον κύκλο του προγράμματος του ΕΙΕ «Ανοιχτή Επιστήμη», που σημαίνει επιστήμη για ένα ευρύτερο κοινό με ενδιαφέρον για την Ιστορία και την Αρχαιολογία. Οι διαλέξεις γνώρισαν τότε μεγάλη επιτυχία και μόλις τώρα εκδόθηκε ο πρώτος τόμος που αποτελείται από τις ανακοινώσεις που αφορούν τον ελληνικό κόσμο στην Αίγυπτο, στην Κύπρο, στη Μικρασία, στη Βακτρία και στην Ινδία προς τα ανατολικά, και στις περιοχές της Μαύρης Θάλασσας και στην Αλβανία προς Βορράν και στα δυτικά στη Μεγάλη Ελλάδα με Σικελία και Λιβύη. Θα ακολουθήσει ο δεύτερος τόμος, με διαλέξεις π.χ. για τη Μασσαλία και τη λοιπή εκτός συνόρων ελληνική αρχαιότητα.

Νόμισμα από το Παντικάπαιον, φέρον διάδημα και τα γράμματα ΠΑΝ. 2ος αιώνας π.Χ. (Από την « Βικιπαίδεια»).

Ολα τα κεφάλαια αυτού του τόμου υπογράφονται από τους αρχαιολόγους που έχουν εργαστεί στον κάθε τόπο, είναι γραμμένα στην αγγλική ή στη γαλλική ως διαλέξεις και όχι σαν επιστημονικές ανακοινώσεις, ενώ η αλλαγή του ύφους από τον ένα συγγραφέα στον άλλο κάνει ευχάριστη την ανάγνωση χωρίς να θίγεται η ουσία. Από όλους τους τόπους όπου ο Ελληνισμός εξαπλώθηκε στην αρχαιότητα, η Αλεξάνδρεια κατέχει κατά κάποιον τρόπο την πρώτη θέση. Για τις ανασκαφές των τελευταίων χρόνων στην Αλεξάνδρεια γράφει ο διευθυντής του γαλλικού Κέντρου Αλεξανδρινών Μελετών κ. Jean-Yves Empereur (ήταν υπεύθυνος και των υποβρύχιων ερευνών του Φάρου της Αλεξάνδρειας) και το ενδιαφέρον εστιάζεται στην τελευταία του ανασκαφή στο νεκροταφείο που αποκαλύφθηκε κάτω από τη γέφυρα ενός αυτοκινητόδρομου, ο οποίος καταλήγει στο δυτικό αρχαίο λιμάνι της πόλης.
Εδώ εντοπίστηκε η περίφημη νεκρόπολις, όπως την ονόμασε ο Στράβων, ο οποίος δημιούργησε αυτή τη νέα για την εποχή του λέξη προκειμένου να αποδώσει καλύτερα τον εντυπωσιασμό του μπροστά στην ασυνήθιστη για τον ελληνικό κόσμο έκταση του νεκροταφείου που καλύπτει πολλά τετραγωνικά χιλιόμετρα. Ηταν ένα νεκροταφείο αντάξιο της αλεξανδρινής μεγαλούπολης και λειτούργησε από το πρώτο μισό του 3ου αιώνα π.Χ. ως τα μέσα του 7ου αιώνα μ.Χ., όταν με την εισβολή των Αράβων εγκαταλείφθηκε. Μια νεκρόπολη κτισμένη σε πολλά στρώματα κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, από την οποία η γαλλική σωστική ανασκαφή αποκάλυψε ένα μικρό μόνο τμήμα με τάφους σκαλισμένους σαν θυρίδες στον βράχο, με ελληνικές επιγραφές με ξόρκια, ονόματα νεκρών, ευχές και κατευόδια για τον νεκρό ή ακόμη και κατάρες για τους τυμβωρύχους. Ενα ακόμη άρθρο για τις τελευταίες έρευνες στα μωσαϊκά της Αλεξάνδρειας από την κυρία Anne-Marie Guimier-Sorbets παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον.

Η εξέδρα του Γυμνασίου του Αϊ Χανούμ. Στο χώρο αυτό, που ήταν εξοπλισμένος με πάγκους, συνευρίσκονταν φιλόσοφοι και άλλοι δάσκαλοι με τους νέους. Η παρουσία ενός Γυμνασίου στο Αϊ Χανούμ αποτελεί ζωντανή απόδειξη της εξάπλωσης του ελληνικού πολιτισμού σε απομακρυσμένες περιοχές όπως το Αφγανιστάν. Ύστερος 2ος αιώνας π.Χ. (Από την ιστοσελίδα: www.ime.gr).

Αλλο κεφάλαιο, που υπογράφεται από τον κ. Paul Bernard, είναι αφιερωμένο στις ελληνικές επιγραφές που ήρθαν στο φως στην πόλη Αϊ Χανούμ του Αφγανιστάν και επίσης στη γνωστή μας από τα πρόσφατα γεγονότα Κανταχάρ. Οπως ήδη αναφέρθηκε, τα κεφάλαια αυτού του τόμου καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα του ελληνικού κόσμου στην αρχαιότητα. Η αρχαία Ξάνθος και η Αφροδισιάς, π.χ., στη Μικρασία, στην Κεντρική Ασία και πιο συγκεκριμένα στο σημερινό Αφγανιστάν η Βακτριανή, η Φαναγόρεια, που υπήρξε η μεγαλύτερη πόλη του Ασιατικού Βοσπόρου, ή το Παντικάπαιο στην ευρωπαϊκή του ακτή, είναι λίγα από τα ελληνικά κέντρα που αναπτύσσονται σε αυτό το εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο, κάθε κεφάλαιο του οποίου είναι εμπλουτισμένο με σχέδια και φωτογραφίες και συνοδεύεται από εκτενή βιβλιογραφία.
Πρόκειται για ένα βιβλίο σκοπός του οποίου είναι να μας θυμίσει την έκταση του ελληνικού κόσμου στην αρχαιότητα και να μας βγάλει πέρα από τα στενά σημερινά μας σύνορα. Είναι βέβαια κατανοητό ότι ζώντας σε έναν τόπο όπου καθημερινά έρχονται στο φως αρχαιότητες, βάζουμε σε δεύτερη μοίρα τον εκτός συνόρων αρχαίο Ελληνισμό. Ωστόσο αυτού του είδους οι προτεραιότητες συχνά εξαπατούν και δεν αρκεί σπασμωδικά να αποφασίζουμε, π.χ., να διοργανώσουμε μια αποστολή στο Αφγανιστάν για να δούμε τι απέγινε, μεταξύ άλλων, και η μοναδική συλλογή των ελληνικών νομισμάτων και ο θησαυρός των χιλίων χρυσών κοσμημάτων του Τιλιά Τεπέ που είχε ανασκάψει ο ελληνικής καταγωγής αρχαιολόγος κ. Βίκτωρ Σαριγιαννίδης και φυλάσσονταν στο βομβαρδισμένο και λεηλατημένο Μουσείο της Καμπούλ.
Αυτό που έχει σημασία είναι - και εδώ δανειζόμαστε τα λόγια του κ. Βάσου Καραγιώργη -«αν εμείς έχουμε χαράξει μακροχρόνια πολιτική, που να την ακολουθούμε με συνέπεια, για την προστασία και προβολή του ελληνικού πολιτισμού όπως αναπτύχθηκε διαχρονικά στις διάφορες χώρες του κόσμου, από τη Μασσαλία ως το Αφγανιστάν και από τον Βόρειο Εύξεινο Πόντο ως την Αλεξάνδρεια».

Η Αυτοκρατορία του Μ. Αλεξάνδρου (Εικόνα αλιευμένη από το διαδίκτυο).

Η απουσία της σύγχρονης Ελλάδας

Στην Αλεξάνδρεια είναι εγκατεστημένες αποστολές από τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, ακόμη και την Πολωνία και μελετούν τις ελληνικές κυρίως αρχαιότητες. Η Ελλάδα απουσιάζει. Στη Ρώμη οι Ιταλοί μάς είχαν προσφέρει ένα παλάτσο ως μέρος των πολεμικών αποζημιώσεων για να εγκατασταθεί Ελληνικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο. Η Ελλάδα αδιαφόρησε, η προσφορά εξέπνευσε. Στη Βενετία το Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μελετών, με ανεκτίμητους θησαυρούς, όχι μόνο εικόνων αλλά κυρίως αρχείου, φθίνει από έλλειψη υπαλλήλων.
Η Ελλάδα αδρανεί. Στην Κωνσταντινούπολη είναι εγκατεστημένοι άγγλοι, γάλλοι, πορτογάλοι αρχαιολόγοι. Η Ελλάδα δεν ζήτησε ποτέ παρουσία εκεί σε επιστημονικό επίπεδο, έστω και αν υπήρχε πιθανότητα να μας αρνηθούν. Δικό τους κακό θα έκαναν. Τέλος, αν το ελληνικό Δημόσιο δεν είναι, όπως φαίνεται, σε θέση να προωθήσει μια τέτοια υπόθεση, δεν θα μπορούσε η Εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία να χαράξει, ακόμη και να στηρίξει, μια τέτοια πολιτιστική εξωτερική πολιτική; Οι εταίροι της αποτελούν ένα αδιαμφισβήτητο επιστημονικό δυναμικό και θα μπορούσαν να δώσουν πνοή σε ένα τέτοιο πρόγραμμα.
Κάποτε, όταν θα έχει περάσει η λαίλαπα του... εθνικού μας ζητήματος των Ολυμπιακών Αγώνων και η αγωνία τού... «τι θα πουν οι ξένοι», ίσως έρθει και η ώρα για τη χάραξη μιας σοβαρής εξωτερικής πολιτιστικής πολιτικής, χωρίς εθνικιστικές κορόνες, σε τόπους όπως η Ουκρανία, η Αλεξάνδρεια ή η Συρία, ακόμη και η Ιταλία, όπου οι ντόπιοι εκτιμούν την αρχαία ελληνική τους παράδοση και όπου οι έλληνες αρχαιολόγοι είναι καλοδεχούμενοι. Ως τότε, αυτός ο πρώτος τόμος τής εκτός συνόρων ελληνικής αρχαιολογίας παραμένει μια εξαιρετικά καλή και έγκυρη εισαγωγή στο θέμα.

ΠΗΓΗ: Εφημερίδα "Το Βήμα", 7 Απριλίου 2002, σε ρεπορτάζ την έγκριτης Ελληνίδας δημοσιογράφου και ερευνήτριας κ. Χαράς Κιοσσέ.

Πάνω εικόνα: Αναπαράσταση μακεδονικής πόλης στην περιοχή Αϊ Χανούμ.