Τραπεζίτης, λοιπόν, ο πρώην δούλος και «σπουδαιογέλοιος» Μένιππος από τα Γάδαρα;

Κωδικός Πόρου: 00285-111587-1157
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 16/09/11 18:48
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Αποκαλύψεις, 00285-111587-1157




Περιγραφή:

Τραπεζίτης, λοιπόν, ο πρώην δούλος και «σπουδαιογέλοιος» Μένιππος από τα Γάδαρα;

Επίκαιρο επάγγελμα έκανε ο Μένιππος από τα Γάδαρα αφού, όπως λένε οι αρχαίοι συγγραφείς, ήταν «ημεροδανειστής». Τι σημαίνει «ημεροδανειστής»; Τραπεζίτης!!.. Ποιοι αρχαίοι κάνουν λόγο στον Μένιππο, τον προπαγανδιστή του λογοτεχνικού Κυνισμού; Διαβάστε το κείμενο που ακολουθεί!..

Η αρχαιοελληνική πόλη Γάδαρα της Παλαιστίνης όπως φαίνεται στον χάρτη (αριστερά), αλλά και διάφορα αρχαία ερείπια της πόλεως (δεξιά). Το μέρος που γεννήθηκε ο Μένιππος ο Γαδαρεύς (από τα Γάδαρα).

ΟΠΩΣ είναι γνωστό, ο Μένιππος από τα Γάδαρα(Παλαιστίνη: Γαδαρεύς), ήταν ένας φιλόσοφος και συγγραφέας του 3ου αι. π.Χ., Κυνικός. Δούλος αρχικά στη Σινώπη, έγινε αρ­γότερα τραπεζίτης (ημεροδανειστής) και τελικά πολίτης της Θήβας, ο οποίος τέλειωσε τη ζωή του με αυ­τοκτονία (θρύλοι και διαδόσεις). Εκτεταμένη ήταν η επίδραση που άσκησαν τα έργα του (ο Διογένης ο Λαέρτιος αναφέρει μια συλλογή 13 βιβλίων). Ο Μένιππος επέλεξε για τη διάδοση των φι­λοσοφικών του ιδεών, που του άρεσε να τις πα­ρουσιάζει σε σατιρική ευτράπελη μορφή, μια καινούργια μεικτή μορφή πεζού και ποιητικού (σε διάφορα μέτρα) λόγου, όπου χρησιμοποιού­σε στοιχεία από άλλα λογοτεχνικά είδη: τον μο­νόλογο, τον διάλογο, την αφήγηση, τον κηρυγματικό-προτρεπτικό λόγο, το εγκώμιο, το σκώμμα, την παρωδία, την επιστολή και τη σκηνική παρουσίαση. Με αυτή την καινούργια μορ­φή, με τα ανάμεικτα αστεία και σοβαρά στοι­χεία («σπουδαιογέλοιον»), ο Μένιππος πέτυχε να έχει με­γάλη απήχηση, έγινε ο προπαγανδιστής του λο­γοτεχνικού Κυνισμού με τις απόψεις του για τη μωρία του όχλου, αλλά και εναντίον της υπερο­ψίας των «επαγγελματιών φιλοσόφων» και υπέρ της λιτότητας και ολιγάρκειας μιας απλής ζωής. Από τα ίδια τα έργα του δεν μας σώθηκε τίποτε· μόνο τίτλοι μάς έχουν παραδοθεί: Άρκεσίλαος (εναντίον της Ακαδημίας), «Νέκυια» (ταξίδι στον Κάτω κόσμο, κριτική των λαϊκών αντιλήψεων για τον άλλο κόσμο, προφανώς μια παρωδία του Ομήρου), Διαθήκαι (πλαστές διαθήκες, παρω­δίες), «Επικούρου γοναί» (γέννηση του Επίκου­ρου, εναντίον της προσωπολατρείας των Επι­κούρειων), Διογένους πρασις (πώληση του Διο­γένη), Συμπόσιον (προφανώς μια από τις παρω­δίες του έργων του Πλάτωνα), επίσης επιστολές θεών κ.ά.

Αριστερά: Το σχετικό απόσπασμα χειρογράφου των «Νεκρικών Διαλόγων» του Λουκιανού που βάζει τον Μένιππο (δεξιά) να αρνείται να δώσει τον οβολό του στον βαρκάρη που θα τον περάσει απέναντι στην Αχερουσία λίμνη με τη γνωστή φράση του: «Ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος».

Το καινούργιο ύφος το ακολούθησε στον ελληνικό χώρο ο Μελέαγρος από τα Γάδαρα και αργότερα ο Λουκιανός από τα Σαμόσατα. Ιδιαίτερα στους «Νεκρικούς Διαλόγους» ο Λουκιανός βάζει τον Μένιππο να αρνείται να πληρώσει τον οβολό της μεταφοράς του στην Αχερουσία λίμνη λέγοντας το περίφημο εκείνο: «Ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος» (η γνωστή «ένστασις του Μενίππου»)!
Αλλά και στον ρωμαϊκό χώρο υπήρξαν συγγραφείς που ακολούθησαν το ύφος του Μένιππου, όπως ήσαν ο Terentius Varro (Satura Menippea), ο Σενέκας ο νεότερος (Apocolocynthosis), ο Οράτιος (;), ο Πετρώνιος, ο Απουλήιος (Metamorphoses), ακόμη και ο Βοήθιος (Consolatio)· το μεικτό είδος συνέχισε τη ζωή του και μετά την αρχαιότητα (Βοκκάκιος) ως το επιφυλλιδογραφικό ύφος των νεότερων χρόνων (στη Γαλλία «Satire Menippee»). Πορ­τρέτο του: Richter 185. (1)

Ερώτημα: Υπήρξε και άλλος Μένιππος στην αρχαιότητα;

Απάντηση: Βεβαίως.

Είχαμε τον Μένιππο από την Πέργαμο (εξ ου και Περναμηνός), ο οποίος ήταν γεωγράφος των χρόνων του Αυγούστου. Έγρα­ψε πριν από το 26 π.Χ. μια περιγραφή των ακτών της εσωτερικής θάλασσας (= της Μεσο­γείου: «Περίπλους της εντός θαλάττης», 3 βιβλία)· επιτομές στο έργο του Μαρκιανού από την Ηράκλεια. Όσο μπορούμε να ξέρουμε, στο πρώτο βιβλίο ο λόγος ήταν για την Ερυθρά θά­λασσα και για τον Ελλήσποντο (τμήματα του και στον Ανώνυμο Περίπλου του Εύξεινου πόντου), στο δεύτερο βιβλίο ο λόγος ήταν για την Ευρώπη ως το Γιβραλτάρ, ενώ στο τρίτο για την Αφρική και για τμήματα της Μ. Ασίας.
Ο Μένιππος έδινε την έκταση της παράκτιας λωρίδας που πραγματευόταν κάθε φορά, καθώς και την περί­μετρο κατά τους υπολογισμούς του της Μαύ­ρης θάλασσας· περιέγραφε επίσης με ακρίβεια όλη τη διαδρομή των ακτών, με όλες τις χρήσι­μες για τη ναυσιπλοΐα πληροφορίες· έδινε όμως (κατά τον Μαρκιανό) και διάφορες γεωγραφικές και ιστορικές πληροφορίες.(2)

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
1. C. Wachsmuth, Corpusculum poes. epicae Graecae ludibundae, τόμ. II, 1885 L. Paquet, Lescyniques grecs. Fragments et temoignages, Ottawa 1975.R. Helm, Lukian u. M., 1906.
2. R. Giingerich, Die Kustenbeschr. in d. gr. Lit., 1950.