Τι πίστευαν οι αρχαίοι Έλληνες για τον Κάτω Κόσμο;

Κωδικός Πόρου: 00285-113835-797
Συγγραφέας ή Δημιουργός: Σακκέτος Άγγελος
Ημερομηνία Δημιουργίας: 26/07/11 16:51
Εκδότης: Ελληνική λέσχη βιβλίου
Η γλώσσα του περιεχομένου: Ελληνικά
Σχέση: Δεν έχει δηλωθεί σχέση για το συγκεκριμένο τεκμήριο
Λέξεις κλειδιά: Μεταφυσικές Ανησυχίες, 00285-113835-797




Περιγραφή:

Τι πίστευαν οι αρχαίοι Έλληνες για τον Κάτω Κόσμο;

Διαβάστε ποιες ήσαν οι δοξασίες των αρχαίων Ελλήνων για τον αόρατο κόσμο του σκοτεινού Άδη και οι ρίζες αυτών των αντιλήψεων, που έλκουν την καταγωγή τους από την Ελληνική Μυθολογία!..

 

ΕΙΝΑΙ αλήθεια, ότι η Ελληνική Μυθολογία βρίθει από θρύλους και παραδόσεις, που πολλές φορές παίρνουν την μορφή των δοξασιών για τις όποιες αντιλήψεις περί «ορατών τε και αοράτων», όπως λέει και η Εκκλησία μας (1). Απ’ αυτήν, ασφαλώς, την αντίληψη δεν θα μπορούσε να ξεφύγει και ο Άδης, που αποτελεί την προσωποποίηση του Κάτω Κόσμου.
Πώς έγινε, όμως, αυτό και γιατί οι δοξασίες των αρχαίων Ελλήνων κατέληξαν στα δικά τους συμπεράσματα;
Σύμφωνα με την Ελληνική Μυθολογία (2), κατά τους θεογονικούς μύθους, ο Δίας, με τον «σπαργανωμένον λίθον» της μητέρας του Ρέας (3) διέφυγε την επιβουλή του πατέρα του Κρόνου (4). Έπειτα με το «φάρμακο» της Μήτιδας (5) ανάγκασε τον Κρόνο να «εξεμέσει» τους αδελφούς και τις αδελφές του και άρχισε τον πόλεμο κατά των Τι­τάνων (6) και του Κρόνου. Ο Δίας είχε με το μέρος του τους Κύκλωπες (7), οι οποίοι εφοδίασαν τον ίδιο με το πιο ακαταμάχητο όπλο, τον κεραυνό, και τον αδελφό του Ποσειδώνα (8) με την τρίαινα. Ο τρίτος αδελφός, ο Άδης, πήρε από τους Κύκλωπες την «κυνέην», ένα κράνος ή σκούφια που έκανε αό­ρατο εκείνον που τη φορούσε, ενώ ο ίδιος έβλε­πε τους άλλους. Όταν ο πόλεμος κατά των Τιτά­νων τελείωσε, ο Δίας, ο Ποσειδώνας και ο Άδης μοιράστηκαν τον κόσμο με κλήρο και πήρε ο Δίας την «εν ουρανώ δυναστείαν», ο Ποσειδώνας την «εν θαλάσση» και ο Άδης την κυριαρχία στον Κάτω Κόσμο.

Ο ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΠΟΤΑΜΙΑ ΤΟΥ!

Αν διερευνήσουμε, λοιπόν, τις αρχαίες δοξασίες, θα δούμε ότι ο Κάτω Κόσμος, τα «ευρώεντα δώματα» του Άδη, ήταν μεγάλη έκταση, περιφραγμένη, κάτω από τη γη, στην οποία έμπαινε κανείς από πύλη που τη φρουρούσε ο Κέρβερος (9) επιτρέποντας μό­νο την είσοδο στους ανθρώπους, όχι και την έξοδό τους απ’ το βασίλειο του Άδη!
Έλεγαν πως τα κλειδιά της πύλης ο Άδης τα εμπιστευόταν στον ήρωα Αιακό (10) που ήταν ο ευσεβέστερος των συγχρόνων του και ο μόνος που οι θεοί άκουγαν τις προσευχές του, όσο ο Αιακός βρισκόταν στη ζωή.
Στην πύλη του Άδη έφταναν οι νεκροί, αφού διέπλεαν με το «ακάτιον» του Χάρωνα τον Αχέροντα ποταμό και την Αχερουσία λίμνη. Ο πο­ταμός και η λίμνη ανήκαν στον Επάνω Κόσμο. Στον Κάτω Κόσμο υπήρχε ένα μόνο νερό που πήγαζε από βράχο, η Στυξ, στην οποία ορκίζον­ταν οι θεοί.
Το όνομα της Στύγας (: Στυξ, Στυγός) προκαλούσε φόβο σε θεούς και ανθρώπους. Το γιατί θα το εξηγήσουμε ευθύς αμέσως:
Η Στύγα, ως γνωστόν, είναι ένα ποτάμι του Κάτω Κόσμου. Στη «Θεογονία» του Ησιόδου η Στύγα είναι το με­γαλύτερο από τα παιδιά του Ωκεανού και της Τηθύος. Η γενεαλογία όμως που ο Υγίνος βάζει στην αρχή αυτών των μύθων τη θεωρεί ως ένα από τα παιδιά της Νύκτας και του Ερέβους. Στον ομηρικό Ύμνο εις την Δήμητρα εικονίζεται ανάμεσα στις συντρόφισσες της Περσεφόνης, αλλά υπάρχει και άλλη παράδοση, που την αναφέρει ο Απολλόδωρος, σύμφωνα με την οποία αυτή είναι η μητέρα της Περσεφόνης και όχι η Δήμητρα.
Τις περισσότερες φορές η Στύγα είναι παντρεμένη με τον Πάλλαντα, με τον οποίο αποκτά τον Ζήλο, τη Νίκη, το Κρά­τος και τη Βία. Κατά τη μάχη του Δία προς τους Γίγαντες βοήθησε με τα παιδιά της το βασιλιά των θεών και συνετέλεσε στην εδραίωση της νί­κης του. Ως ανταμοιβή γι' αυτό ο Δίας της παρα­χώρησε το δικαίωμα να είναι η εγγυήτρια των επίσημων όρκων που έδιναν οι θεοί (11).
Επειδή ο γράφων γεννήθηκε σχεδόν κάτω από τους πίδακες των υδάτων της Στυγός, στους πρόποδες του Χελμού, να θυμίσω τι λέγουν οι αρχαίοι ιστορικοί για την Στύγα, μια πηγή στην Αρκα­δία, όχι μακριά από το χωριό Νώνακρη, κοντά στη πόλη Φενεός. Η πηγή αυτή ανέβλυζε από έναν υψηλό βράχο και ύστερα χανόταν κάτω από τη γη. Στα νερά της απέδιδαν ολέθριες ιδιό­τητες, ότι δηλαδή το νερό ήταν δηλητήριο για ανθρώπους και ζώα!
Λένε πως η παραπάνω πηγή συνέτριβε το σίδερο και τα άλλα μέταλλα καθώς και τα αγγεία που βουτούσαν σ' αυτή!
Πάντως η οπλή του αλόγου μπορούσε να αντισταθεί στο νερό της παραπάνω πηγής και δεν καταστρεφόταν από αυτό. Ο Παυσανίας, που μας διασώζει την απαρίθμηση των ιδιοτήτων του νερού της Στύ­γας, υπαινίσσεται κάποιο μύθο, σύμφωνα με τον οποίο ο Αλέξανδρος δηλητηριάστηκε από το νε­ρό αυτής της πηγής!

ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΟΥ ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΥ!

Να θυμίσουμε εδώ ότι οι πρόγονοί μας θεωρούσαν επίσης πως το νερό του ποταμού του Κάτω Κόσμου (και όχι πια το νερό της πη­γής της Στύγας που πίστευαν ότι χυνόταν στο ποτάμι) είχε μαγικές ιδιότητες. Στο ποτάμι αυτό, λένε, βού­τηξε η Θέτιδα (12) τον Αχιλλέα, για να τον κάνει άτρωτο. Κυρίως όμως το νερό της Στύγας το χρησιμοποιούσαν για να δώσουν επίσημους όρ­κους.
Όταν κάποιος θεός ήθελε να δεσμευτεί με όρκο, ο Δίας έστελνε την Ίριδα να πάρει με μια υδρία νερό της Στύγας και να το μεταφέρει στον Όλυμπο για να γίνει «μάρτυρας» του όρκου. Αν ο θεός κατόπιν καταπατούσε τον όρκο του, τον περίμενε μια φοβερή τιμωρία. Έμενε έναν ολό­κληρο χρόνο, χωρίς να πάρει αναπνοή, και δεν πλησίαζε στα χείλη του ούτε αμβροσία ούτε νέκταρ!
Στο τέλος αυτού του χρόνου του επιβαλλό­ταν άλλη δοκιμασία: Για εννέα χρόνια έμενε αποτραβηγμένος από τους άλλους θεούς και δεν έπαιρνε μέρος ούτε στα συμβούλια ούτε στα συ­μπόσιά τους. Δεν απολάμβανε τα παλιά του προ­νόμια παρά το δέκατο μόνο χρόνο.
Να πούμε εδώ. ότι η περιγραφή αυτή των επιπτώσεων της ψευδορκίας, που υπάρχει σε ένα παρέμβλητο χωρίο της «Θεογο­νίας», μας δίνει επιπλέον λεπτομέρειες για τη φύ­ση του μοιραίου αυτού νερού. Αποτελεί, λένε, ένα βραχίονα του Ωκεανού, ακριβέστερα το δέ­κατο τμήμα του αρχικού ποταμού, ενώ τα άλλα εν­νέα τμήματα σχημάτιζαν εννέα σπειροειδείς κα­μπύλες, με τις οποίες ο ποταμός περιέβαλε το δίσκο της γης.
Τον αριθμό αυτόν των εννέα σπειρών τον ξαναβρίσκουμε στην περιγραφή από τον Βιργίλιο της Χθόνιας Στύγας, που περι­βάλλει με τους μαιάνδρους της το βασίλειο του Κάτω Κόσμου (βλ. και Αχέροντας).

ΤΑ ΣΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΔΗ!

Σύμφωνα, λοιπόν, με τις δοξασίες των αρχαίων Ελλήνων, σε πολλά μέρη του αρχαίου κόσμου υπήρχαν τα λεγόμενα «στόμια του Άδη», όπου γίνονταν ιεροπραξίες για την εξιλέωση των θεοτήτων του Κάτω Κόσμου, μπορούσαν όμως να ανακαλούνται στα ιερά που ιδρύονταν εκεί και ψυχές νεκρών.
Μερικοί μύθοι διηγούνταν πως και ζωντανοί ήρωες μπόρεσαν να κατέβουν στον Άδη από τα στόμια αυτά, ιδίως του Ταινάρου (14), και να επανέλ­θουν κατόπιν στον Επάνω Κόσμο. Οι θεοί κατέ­βαιναν ευκολότερα, όπως ο Διόνυσος, που χρειά­στηκε να «αναγάγη» τη μητέρα του Σεμέλη (14). Όταν την επανέφερε στον Επάνω Κόσμο, την ονόμασε Θυώνη και, ως θεός, την πήρε μαζί του στον ου­ρανό!

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

1. Το Σύμβολον της Πίστεως (1ο άρθρο)
2. Ελληνική Μυθολογία, Τόμος 2: Οι θεοί, Εκδοτική Αθηνών.
3. Η Ρέα είναι μια από τις Τιτανίδες, τις θυγατέ­ρες της Γαίας και του Ουρανού. Παντρεύτηκε τον Κρόνο, με τον οποίο μοιράστηκε την κυριαρχία του κόσμου. Από αυ­τή την ένωση γεννήθηκαν, σύμφωνα με τη θεο­γονία του Ησιόδου, έξι παιδιά, η Εστία, η Δήμητρα, η Ήρα, ο Άδης, ο Ποσειδώνας και ο Δίας, ο πιο νέος από όλους. Προειδοποιημένος όμως από ένα χρησμό του Ουρανού και της Γαίας, ο Κρόνος κατασπάραζε τα παιδιά του, καθώς γεν­νιόνταν, γιατί ήξερε πως ένα από αυτά επρόκει­το να τον εκθρονίσει. Γι' αυτόν το λόγο, η Ρέα, θέλοντας να σώσει το ένα από αυτά, έκρυψε τον μικρό Δία και έδωσε στον άντρα της να κατα­βροχθίσει αντί για το παιδί μία σπαργανωμένη πέτρα (βλ. Δίας). Υπάρχει μια παρόμοια εκδοχή για τον Ποσειδώνα, που η μητέρα του τον έσω­σε με ανάλογο τέχνασμα. Κατά τη ρωμαϊκή εποχή, η Ρέα, πολύ αρχαία θεότητα της Γης, είχε ταυτιστεί με την Κυβέλη, τη Μητέρα των θεών. (Βλ.: Pierre Grimal: Λεξικό της Ελληνικής και Ρωμαϊκής Μυθολογίας, University Studio Press)
4. Ο Κρόνος στη σειρά των Τιτάνων είναι ο πιο νέος γιος του Ουρανού και της Γαίας Ανήκει συνεπώς στην πρώτη θεϊκή γενιά, σ' εκείνη που υπήρχε πριν από τον Δία και τους Ολύμπιους. Είναι ο μόνος από τους αδελφούς του, που βοήθησε τη μητέρα του να εκδικηθεί τον πατέρα του και με το δρεπάνι, που του έδωσε η μητέρα του, του έκοψε τους όρ­χεις. Κατόπιν πήρε τη θέση του στον ουρανό και έσπευσε να ξαναρίξει στον Τάρταρο τους αδελφούς του, τους Εκατόγχειρες και τους Κύ­κλωπες, άλλοτε φυλακισμένους από τον Ουρά νό, που τους είχε ελευθερώσει ύστερα από παρά­κληση της κοινής τους μητέρας Γαίας. Κυρίαρ­χος πια του κόσμου παντρεύτηκε την ίδια του την αδελφή, τη Ρέα, και επειδή ο Ουρανός και η Γαία, που ήταν κάτοχοι της φρόνησης και της γνώσης του μέλλοντος, του είχαν προειπεί πως θα εκθρονιζόταν από ένα από τα παιδιά του, τα έτρωγε, μόλις γεννιόνταν. Έτσι απέκτησε και καταβρόχθισε διαδοχικά την Εστία, τη Δήμη­τρα, την Ήρα, τον Πλούτωνα (Άδη) και τον Ποσειδώνα. Η Ρέα, οργισμένη που έβλεπε να χάνει όλα τα παιδιά της, έγκυος στον Δία, κατέ­φυγε στην Κρήτη και εκεί γέννησε μυστικά στη Δίκτη. Ύστερα τύλιξε μια πέτρα με φασκιές και την έδωσε στον Κρόνο να την καταπιεί. Αυτός την καταβρόχθισε, χωρίς να καταλάβει το δόλο. Όταν ο Δίας μεγάλωσε με τη βοήθεια της Μήτιδας, μιας από τις κόρες του Ωκεανού, ή της ίδιας της Γαίας, έδωσε στον Κρόνο να καταπιεί ένα φάρμακο, που τον ανάγκασε να ξεράσει όλα τα παιδιά, που είχε καταπιεί. Αυτά, οδηγημένα από τον νεαρό αδελφό τους Δία, κήρυξαν τον πόλεμο στον Κρόνο, που είχε για συμμάχους τους Τιτά­νες, τους αδελφούς του. Ο πόλεμος κράτησε δέ­κα χρόνια και ένα μαντείο της Γαίας υποσχέθη­κε επιτέλους τη νίκη στον Δία, αν έπαιρνε ως συμμάχους τα όντα που άλλοτε είχε καταβαραθρώσει στα Τάρταρα ο Κρόνος. Ο Δίας τα ελευ­θέρωσε και κατέκτησε τη νίκη. Τότε ο Κρόνος και οι Τιτάνες αλυσοδέθηκαν στη θέση των Εκατόγχειρων, που έγιναν φυλακές τους. Εκτός από τα παιδιά του με τη Ρέα, ο Κρόνος είχε αποκτήσει από τη Φιλύρα επίσης τον Κέ­νταυρο Χείρωνα, ένα ον αθάνατο, μισό άνθρωπο, μισό άλογο. Όταν ο Κρόνος έσμιξε με τη Φιλύρα, είχε πάρει πράγματι τη μορφή ενός αλόγου (βλ. Χείρωνας). Άλλες παραδόσεις του δίνουν επίσης την πατρότητα του Ηφαίστου, που τον απέκτησε, λένε, με την Ήρα. Μερικές άλλες θέλουν την Αφροδίτη δική του κόρη και όχι κόρη του Ουρανού Στην ορφική θρησκευτική παράδοση ο Κρό­νος εμφανίζεται απελευθερωμένος από τις αλυ­σίδες του, συμφιλιωμένος με τον Δία και κάτοι­κος των Νήσων των Μακάρων. Αυτή η συμφιλί­ωση του Δία με τον Κρόνο, ο οποίος θεωρείται ως ένας καλός βασιλιάς, ο πρώτος που βασίλευ­σε στον ουρανό και στη γη, αυτή προκάλεσε τις παραδόσεις για τη Χρυσή εποχή. Στην Ελλάδα διηγούνταν πως σ' εκείνους τους πολύ μακρινούς καιρούς ο Κρόνος βασί­λευε στην Ολυμπία. Στην Ιταλία, όπου ο Κρό­νος από πολύ παλιά είχε ταυτιστεί με τον Σατούρνο (Saturnus), τοποθετούσαν το θρόνο του στο Καπιτώλιο· έλεγαν ακόμη πως είχε βασι­λεύσει στην Αφρική, τη Σικελία και γενικά σε ολόκληρη τη Δυτική Μεσόγειο. Αργότερα, όταν οι άνθρωποι έγιναν κακοί κατά την εποχή του χαλκού και ιδιαίτερα του σιδήρου, ο Κρόνος ξαναανέβηκε στον ουρανό. Από το λογοπαίγνιο Κρόνος-Χρόνος θεώρη­σαν κάποτε τον Κρόνο ως την προσωποποίηση του χρόνου. Μια συριακή παράδοση, που την αναφέρει ο Φίλωνας από τη Βύβλο, αφηγείται πως ο Κρό­νος, ο γιος του Ουρανού, κατά συμβουλή του Ερμή του Τρισμέγιστου ακρωτηρίασε τον πατέ­ρα του με τη βοήθεια των αδελφών του, που ονομάζονταν Βέτυλος, Δάγων και Άτλας. Εδώ πρό­κειται για ένα μεταγενέστερο εξελληνισμό πολύ παλιών «συροχεττιτικών» δοξασιών. . (Βλ.: Pierre Grimal: Λεξικό της Ελληνικής και Ρωμαϊκής Μυθολογίας, University Studio Press)
5. Η Μήτιδα (της οποίας το όνομα σημαίνει «σύνεση» ή με κακή σημασία «δολιότητα») εί­ναι θεότητα, που ανήκει στην πρώτη γενιά των θεών. Είναι κόρη του Ωκεανού και της Τηθύος και θεωρείται η πρώτη γυναίκα (ή η πρώτη ερω­μένη) του Δία. Αυτή του έδωσε το φάρμακο χά­ρη στο οποίο ο Κρόνος ξέρασε όλα τα παιδιά που είχε καταπιεί. Έπειτα, όταν η Μήτιδα έμει­νε έγκυος, η Γαία και ο Ουρανός έκαμαν γνω­στό στον Δία πως, αφού του κάμει μια κόρη, κα­τόπιν θα του έκαμε ένα παιδί, το οποίο αργότε­ρα θα τον εκθρόνιζε, όπως αυτός είχε εκθρονί­σει τον Κρόνο. Τότε, με τη συμβουλή της Γαίας (ή της ίδιας της Μήτιδας), ο Δίας κατάπιε τη Μήτιδα και έτσι γεννήθηκε η Αθηνά.(Βλ.: Pierre Grimal: Λεξικό της Ελληνικής και Ρωμαϊκής Μυθολογίας, University Studio Press)
6. Τιτάνες είναι η γενική ονομασία που έχουν έξι αρσενικά παιδιά του Ουρανού και της Γαίας.. Ανήκουν στην αρχέγονη θεϊκή γενιά· ο πιο νέος τους είναι ο Κρόνος, από τον οποίο θα προέλθει η γενιά των Ολυμπίων.. Έχουν έξι αδελφές, τις Τιτανίδες, με τις οποίες ενώθηκαν, για να γεννηθεί ολόκληρη σειρά από δευτερεύουσες θεότητες. Ύστερα από τον ακρωτηριασμό του Ουρανού από τον Κρόνο, οι Τιτάνες, που είχαν απομα­κρυνθεί από τον ουρανό από τον πατέρα τους, κατέλαβαν την εξουσία. Παρ' όλα αυτά. ο Ωκεα­νός δε συμφώνησε να βοηθήσει τον Κρόνο. Αυ­τή η μάχη, που έδωσε την εξουσία στους Ολυ­μπίους, είναι γνωστή με το όνομα Τιτανομαχία· τη διηγείται διεξοδικά ο Ησίοδος στη Θεογονία, αλλά το χωρίο είναι ύποπτο ως μεταγενέστερη παρεμβολή.. Στη μάχη αυτή ο Δίας είχε συμμάχους όχι μόνο τους Ολυμπίους θεούς (την Αθηνά, τον Απόλλωνα, την Ήρα, τον Πο­σειδώνα, τον Πλούτωνα κτλ.), αλλά και τους Εκατόγχειρες, που είχαν υποφέρει από τους Τι­τάνες, και ακόμη και τον Προμηθέα, παρόλο που ήταν γιος του Ιαπετού, καθώς και τη Στύγα, την πρωτότοκη από τις Ωκεανίδες. (Βλ.: Pierre Grimal: Λεξικό της Ελληνικής και Ρωμαϊκής Μυθολογίας, University Studio Press)
7, Οι αρχαίοι μυθογράφοι ξεχωρίζουν τρία είδη Κυκλώπων, τους «ουράνιους» Κύκλωπες, γιους του Ουρανού και της Γαίας, τους σικελικούς Κύ­κλωπες, συντρόφους του Πολύφημου, που πα­ρουσιάζονται στην Οδύσσεια, και τους Κύκλω­πες κτίστες.

8. Ο Ποσειδώνας, ο θεός που εξουσιάζει στη θά­λασσα, είναι ένας από τους Ολύμπιους θεούς, γιος του Κρόνου και της Ρέας. Σύμφωνα με τις παραδόσεις, θεωρείται άλλοτε μικρότερος και άλλοτε μεγαλύτερος από τον αδελφό του Δία. Ο αρχαιότερος μύθος, κατά τον οποίο ο Δίας, όταν ανδρώνεται, αναγκάζει τον πατέρα του Κρόνο να αποκαταστήσει τα παιδιά που είχε καταπιεί, αφήνει να εννοηθεί ότι ο Δίας είναι ο νεότερος της γενιάς, όπως ο ίδιος ο Κρόνος, που είχε εκ­θρονίσει τον πατέρα του Ουρανό, ήταν ο νεότε­ρος γιος εκείνου. Αλλά σιγά σιγά με την ανάπτυ­ξη του δικαιώματος της πρωτοτοκίας, ο Δίας, που θεωρείται ο κύριος της γης, εμφανίστηκε ως πρωτότοκος. Γι' αυτό στους μύθους της κλασι­κής εποχής ο Ποσειδώνας τις περισσότερες φο­ρές θεωρείται νεότερος από τον αδελφό του.

9. Ο Κέρβερος είναι «ο σκύλος του Άδη», ένα από τα τέρατα, που φύλαγαν το βασίλειο των νε­κρών και απαγόρευαν την είσοδο στους ζωντα­νούς, προπάντων όμως απαγόρευαν να βγει κα­νείς από εκεί μέσα. Η μορφή, που συνήθως του έδιναν, ήταν η ακόλουθη· τρία κεφάλια σκύλου, ουρά φιδιού, ενώ στη ράχη ορθώνονταν πλήθος κεφάλια φιδιού. Λέγεται επίσης ότι είχε πενή­ντα κεφάλια ή ακόμα και εκατό. Ήταν αλυσοδε­μένος μπροστά στην πύλη της κόλασης και τρο­μοκρατούσε τις ψυχές, την ώρα που έμπαιναν μέσα. Ένας από τους άθλους, που ο Ευρυσθέας υποχρέωσε τον Ηρακλή να πραγματοποιήσει, ήταν να τον στείλει στον Άδη να συλλάβει τον Κέρβερο και να τον φέρει επάνω στη γη. Ο Ηρακλής έφυγε, αφού προηγουμένως μυήθηκε στα Ελευσίνια Μυστήρια. Ο Άδης του έδωσετην άδεια να οδηγήσει τον Κέρβερο επάνω στη γη, αρκεί να κατόρθωνε να τον δαμάσει, χωρίς να χρησιμοποιήσει όπλα. Ο Ηρακλής πάλαιψε μαζί του μόνο με τη δύναμη των χεριών του, τον μισοέπνιξε και έτσι τον συνέλαβε. Έπειτα τον έφερε μπροστά στον Ευρυσθέα, που τρόμαξε πο­λύ και τον διέταξε να τον γυρίσει εκεί από όπου τον έφερε. Αργότερα ο Κέρβερος μαγεύτηκε από τον Ορφέα. Ο Κέρβερος θεωρείται γιος της Έχιδνας και του Τυφώνα. Είναι αδελφός του Όρθρου, του τε­ρατόμορφου σκύλου του Γηρυόνη, της Λερναίας ύδρας και του λιονταριού της Νεμέας. (Βλ.: Pierre Grimal: Λεξικό της Ελληνικής και Ρωμαϊκής Μυθολογίας, University Studio Press)
10. Ο Αιακός, ο πιο ευσεβής από όλους τους Έλ­ληνες, είναι γιος του Δία και της Νύμφης Αίγι­νας, κόρης του ποταμού Ασωπού. Γεννήθηκε στο νησί Οινώνη, που από το όνομα της μητέ­ρας του αργότερα ονομάστηκε Αίγινα. Τότε το νησί ήταν έρημο. Ο Αιακός, επειδή επιθυμούσε να έχει συντρόφους και ένα λαό στον οποίο να βασιλεύσει, ζήτησε από τον Δία να μεταμορφώ­σει σε ανθρώπους τα μυρμήγκια που αφθονού­σαν στο νησί. Ο Δίας συγκατένευσε και ο λαός που δημιουργήθηκε μ' αυτόν τον τρόπο ονομά­στηκε από τον Αιακό Μυρμιδόνες (από τη λέξη «μύρμηκες»).
11. Σύμφωνα με άλλη παραλλαγή, που μας δια­σώζει ένα απόσπασμα του Επιμενίδη, η Στύγα ενώνεται με κάποιον Πείραντα και του χαρίζει μια κόρη, την Έχιδνα. Τέλος ένα από τα παι­διά, που αποδίδονται στη Στύγα, είναι ο Ασκάλαβος ή Ασκάλαφος
12. Η Θέτιδα είναι μια από τις Νηρηίδες, κόρη του Νηρέα, του γέροντα της θάλασσας, και της Δωρίδας. Είναι επομένως θεότητα θαλασσινή και αθάνατη, η διασημότερη από όλες τις Νηρη­ίδες. Υπάρχει ωστόσο μια σκοτεινή παράδοση, που θεωρεί τη Θέτιδα κόρη του Κενταύρου Χεί­ρωνα.
13. Δεν είναι τυχαίο το νεκυομαντείο που υπάρχει στο Ταίναρο και για το οποίο πολλά αναφέρουμε μέσα στα βιβλία μας: 1) Οι Ελληνίδες της Αρχαιότητος, 2) Η Καρδιά της Ελλάδος και 3) Οι Προφητείες του Ελληνισμού.
14. Στη θηβαϊκή παράδοση η Σεμέλη είναι κόρη του Κάδμου και της Αρμονίας. Την ερωτεύτηκε ο Δίας και η Σεμέλη συνέλαβε από αυτόν τον Διόνυσο. Από ζήλεια η Ήρα της υπέδειξε να ζητήσει από το θεϊκό εραστή της να εμφανιστεί μπροστά της με όλο του το μεγα­λείο. Ο Δίας, που απερίσκεπτα είχε υποσχεθεί στη Σεμέλη να εκπληρώσει οτιδήποτε εκείνη θα του ζητούσε, υποχρεώθηκε να την πλησιάσει με τους κεραυνούς του. Η Σεμέλη κεραυνοβολημέ­νη πέθανε αμέσως. Οι αδελφές της άφησαν να διαδοθεί η φήμη ότι, ενώ είχε έναν ταπεινό ερα­στή, είχε καυχηθεί πως είχε δεχτεί την εύνοια του Δία. Ο Δίας, έλεγαν, για να την τιμωρήσει, την κατακεραύνωσε. Η συκοφαντία αυτή είχε ολέθριες συνέπειες για τις ένοχες. Η τιμωρία έπεσε στους απογόνους τους Αργότερα, όταν ο Διόνυσος με τα κατορθώμα­τα του έγινε θεός, κατέβηκε στον Κάτω Κόσμο να αναζητήσει τη μητέρα του. Έ­τσι η Σεμέλη, αφού αναστήθηκε, κλήθηκε στον ουρανό, όπου πήρε το όνομα Θυώνη. (Βλ.: Pierre Grimal: Λεξικό της Ελληνικής και Ρωμαϊκής Μυθολογίας, University Studio Press)